Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Ay Tengri’de Kut Bulmış Alp Bilge Kağan Devri

  • Ay Tengri’de Kut Bulmış Alp Bilge Kağan Devri (808-821)

    808 senesinde Uygur elçileri önce Hsien-an prensesinin ölümünü biraz sonrada Kağan’ın ölümünü bildirdiler. Çin imparatoru baş sağlığı dilemek ve yeni Kağan’ı tebrik etmek için elçiler gönderdi.
    Bilindiği gibi savaşçı ve asi kabilelerin en meşhuru olarak tanınan Şato (Çöl)’lar Tibetlilere tabi olduktan sonra, Tibetliler tarafından Kan Chou’ya yerleştirilmişlerdi. Sadece TCTC, 237’deki bir kayıttan öğrendiğimize göre, Tibetliler her savaşta Şato (Çöl)’ları öncü olarak kullanıyorlardı. Uygurlar Tibetlilere saldırıp Liang-Chou’yu ele geçirdikten sonra Tibetliler Şato (Çöl)’ların Uygurlarla işbirliği yaptıklarından şüphelenmeğe başladılar. Ve onları Sarı Irmağın dışına yerleştirmeği düşünüyorlardı. Şato (Çöl)’lar da Ötüken’e gelip Uygurların hakimiyetini kabul ettiler. Bu bize o devirdeki Uygur otoritesinin büyüklüğünü gösteren en büyük delillerden biridir.
    Yalnız TFYK, 979’dan öğrendiğimize göre, 808’de ayrıca Uygur Kağanı Mani rahibinden Uygur inanç elçisi olarak Çin’e gitmesini rica etti. Çin İmparatoru da Mani rahiplerinin elçi olarak gönderilmesinin sebeblerini aramak üzere elçi gönderdi.
    Yalnız TCTC, 238’deki bir kayıttan öğrendiğimize göre, 809 senesinde 10.000 kişilik Tibet süvarisi Ta-shih vadisinde Çin’i ziyaret edip memleketlerine dönmekte olan Uygur elçilerini soydular. Anlaşıldığına göre, Tibetliler mağlubiyetlerinin acısını unutamıyorlar. İntikam için fırsat kolluyorlardı. Uygurlar buna çok sinirlendiler.
    Yalnız TCTC, 239’da mevcut olan kayıttan öğrendiğimize göre, 812 senesi Ekim ayında Uygur askerleri Gobi sahrasının güneyinden geçerek batıdaki Tibetlilere saldırdılar. Bu durum karşısında Çin de telaşlandı. Ve hudut garnizonlarında sıkı tedbirler alındı.
    813 senesinde Uygur Kağanı Çin’e İ-nan-chu başkanlığında bir elçilik heyeti gönderip, evlilik ricasında bulundu.
    İmparator Hsien-tsung bu evliliğin kaça mal olacağının hesaplanması için adamlarına emir verdi. Memurlar tören masraflarının 5 milyon Kuang (Çin para birimi) ’a mal olacağını bildirdiler. İmparatorluk güçlükler içinde idi. Bu evliliğin masrafını karşılayamazdı. İmparator Uygurlar arasında Manihaistlerin hürmet gördüğünü biliyorlardı. Bu sebeble memleketlerine dönmekte olan 8 Uygur Mani rahibine ziyafet verdi. Onlara durumu anlatarak Kağan’ı ikna etmelerini rica etti.
    814 senesinde dini merasimler bakanı Li Chiang imparatoru bu mevzuda iknaya çalıştı. Çin imparatorluğu çeşitli zorluklar içinde idi. Uygur Kağanı’nın bu dileği kabul edilmezse, bu zorluklar tehlike arz ederdi. Halbuki evet denilirse pek çok problem kolayca halledilebilirdi.
    Bu sebepler şöyle sıralanabilir.
    1. Bozkır kavimleri bu sene satmak için at getirmemişlerdi. Büyük bir ihtimalle bir akın düşünüyorlardı. Bu atlar da akın için hazırlanıyordu.
    2. Hudut şehirlerinin surları akınlara karşı koyacak durumda değildi.
    3. Karakol sistemi tesirli değildi. İmparator kendine güvenip, nasıl olsa yaparız diye tedbir almamıştı.
    4. Uygurlar daha önceleri Çin’e yardım maksadıyla pek çok sefere iştirak etmiş ve bu sayede Çin hudutlarının planını gayet iyi öğrenmişlerdi.
    5. Uygurların Çin’e kızıp Tibet’le dost olma ihtimalleri vardı.
    Fakat evlilik ricası kabul edilirse, bunların hiç birini düşünmeğe luzum yoktu. Buna karşılık:
    1. Hudut kalelerini ve karakollarını düzenleyecek vakit olurdu.
    2. Kuzey sınırlarını emniyette olacağı için güney ve batıdaki zorluklarla rahatça meşgul olunabilirdi.
    3. Uygur Tibet düşmanlığı derinleşir, T’ang sülalesi de rahat ederdi.
    Prensesi göndermek hakikaten pahalıya mal olacak, fakat Uygurlar hucum ederlerse, onlara mani olmak için kullanacağımız askerlere ve silahlara daha mı az masraf gidecek? diye imparatoru iknaya çalıştı. İmparator razı olmadı.
    817 senesinde İmprator durumu anlatmak üzere Uygurlar’a elçi gönderdi.
    820 senesinde Uygur Kağanı Alp Tarkan başkanlığında bir elçilik heyeti gönderip, Çinli prensesle evlenme mevzuunda kesin kararını bildirdi. İmparator Hsien-tsung kabul etmek mecburiyetinde kaldı.
    Mart ayında Alp Tarkan’a hediyeler ve ziyafet verip uğurladı.
    Bu devirde Uygurlar siyasi kudretin zirvesine çıktıkları gibi Manihaizm de en şaşaalı devrini sürdürdü. İşin enteresan tarafı Çinliler’den Uygurlar’a geçen bu din Çin’de Uygurlar tarafından yayılmıştır. Uygur hakimiyeti devam ettiği sürece, Çin’de Manihaistlerin sayısı artmıştır. Çin’de Manihaizm’in rahatlıkla değilde ancak Uygur şiddetiyle yayılabilmesinin en önemli sebebi Budizm idi.
    Pelliot’a göre bütün Çin’deki Mani mabetlerinin sayısı, büyük bir şehirdeki budist mabedlerinin sayısı kadar tutmazdı.
    Uygur Devleti zayıfladıkça, Manihaizmin Çin’deki rolü de azaldı.
    Bu Kağan’ın en önemli özelliği de Karabalsagun Yazıtı’nın onun adına dikilmiş olmasıdır.
    -

    NOT: Bu ilgili makale, Mimar Sinan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü Öğretim Görevlisi Sayın Prof. Dr. Gülçin Çandarlıoğlu’nun Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi’nin 2. cildinde yer alan “Uygur Devletleri Tarihi ve Kültürü” adlı makalesinden yararlanılarak yazılmıştır.

Yorum Yazin


sitemap
site ekle