Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Ediz Boyu

  • Edizler Boyu (A-tieler)

    Ediz boyunun Çin kaynaklarındaki yazılışı A-tie şeklindedir. Adı geçen boy ilk önce Töles boylarının arasında zikredilmez. Ancak, sadece bir kaynakta Semerkand’ın kuzeyinde belirtilen He-shih boyu ile A-tie’ler aynileştirilmektedir. Bu metinde Pei Shih ve Suei Shu vesair yerlerde gösterilen Töles Boyları listesinde kaydedilmeyen bir bilgi ile He-shih A-tie bağlantısı ortaya konulmaktadır. Bu bilgiden hareketle 603 yılından önce Ediz (A-tie) boyunun Sir Derya ırmağının kuzeyinde yaşadığı sonucuna varılabilinir. Dolayısıyla Batı Göktürk ülkesi sınırları içinde yaşıyorlardı. Fakat, bu durum oldukça enteresandır. Çünkü daha sonra Baykal Gölü’nün güneydoğusunda Tola ırmağının civarında yaşayan boylar arasında gösterilirler. Bu esnada yani 626 yılından önce yetişmiş asker sayıları 1700 idi. 627 yılında aynı bölgede beraber yaşadıkları Bayırku’lar Çin ile temasa geçtiklerinde onlar da Çin’e bağlılıklarını bildirdiler. 648’den sonra onların topraklarının adı Çinliler tarafından değiştirilerek “Chi-t’ien eyaleti (chou)” oldu.
    711 yılından sonra reisleri Chia-t’ie-ssu-t’ai idaresinde tâbi olduğu II. Göktürk Devleti hükümdarı Kapgan (Mo-ch’o)’dan kaçarak Çin’deki T’ang imparatorluğuna sığındılar. Muhtemelen onun oğulları olan Kuang-yen ve Kuang-chin Çin imparatoru adına başarılı savaşlarda bulundu. Bu sebepten Çin imparatoru onları yüksek makamlara getirdiği gibi kendi tabiiyetine aldı. T’ang hanedanı adına başarılı hizmetler gördükleri için ölümlerinden sonra onlar adına Çin tarihlerinde biyografiler yazılmıştır.
    Kül Tegin, Oğuzlarla Togu Balık şehrinde savaştıktan sonra Koşulgak’ta Ediz boyu ile çarpışmıştır. Kül Tegin bu savaşta az yağız atına binerek sabırsızca hücum etmiş ve bir eri mızraklayıp, dokuz eri de kuşatarak dövmüştür. Neticede Ediz boyu halkının Koşulgak Savaşı’nda öldüğü bildirilmektedir. Ancak, her halde arta kalanlar olmuştur ki, 716’da Bilge kağanlık tahtına oturduğunda hakim olduğu boyların adlarını sayarken onların da adlarını zikretmektedir. Kemçik ırmağının Cirgak mevkiinde bulunmuş olan yazıtta da Ediz boyunun adı geçmektedir. Yazıtta söz konusu bey, Ediz urugunu, Kabay boyunu hazineci olarak almıştır.

    NOT: Ahmet Yesevî Üniversitesi, Tarih Bölümü Öğretim Görevlisi Sayın Prof. Dr. Ahmet Taşağıl’ın Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi’nin 2. cildinde yer alan “İslam Öncesi Devrede Orta Asya’da Yaşayan Türk Boyları” adlı makalesinden yararlanılarak yazılmıştır.

Yorum Yazin


sitemap
site ekle