Aydınlanma Dönemi Rus Mimarisinde Türk Üslubu

Beş yüz yıllık geçmişi boyunca Ruslar ile Türkler arasındaki mimari ilişkiler pek çok açıdan incelenebilir. On beş ile on yedinci yüzyıl arası Bizans mirasının değerlendirilmesi konusu her iki ülkenin mimarilerinin gelişiminde önemli bir sorunsal oluşturmuştur.
Beş
yüz yıllık geçmişi boyunca Ruslar ile Türkler arasındaki mimari ilişkiler
pek çok açıdan incelenebilir. On beş ile on yedinci yüzyıl arası Bizans
mirasının değerlendirilmesi konusu her iki ülkenin mimarilerinin gelişiminde
önemli bir sorunsal oluşturmuştur. On sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllarda
Türk ve Rus mimarlar ulusal gelenekleriyle Batı mimarlığının bağdaştırılabilmesi
amacıyla çeşitli çarelere başvurdular. Bunlardan en ilginci de, Batılılarca
doğulu olarak kabul edilen ülkelerimizde mimari oryantalizmin doğuşunda
ortaya çıkar.
Bu
makale, Türklerin Rus Aydınlanma Dönemi’nde bulabileceğimiz mimari imajını
incelemeyi amaçlamaktadır. O dönemde Rusya’ya İngiltere üzerinden başta Çin,
Magrip ve Türk olmak üzere, çeşitli doğu kaynakları üsluplar aktarılıyordu.
Ama bunların içinde Türk üslubu, 18.yy. Rus mimarlığına katılan Batı’dan
etkilenmemiş örneklerin en ilginci ve özgünüydü. O dönemde Türkiye ile
Rusya arasındaki ilişkilerin geçmişiyle de yakından ilgiliydi bu üslup.”savaş
ve barış” konuları kraliyet parklarında, generallerin ve diplomatların
mülklerinde allegorik biçimlerle anlatım kazanıyordu. Bu konuya değinmeye
çalışacağız.

(daha fazla…)

TARİH ÖNCESİ (PREHİSTORİK)
Toplayıcı-Tüketici

PALEOLİTİK

İ.Ö. 600000-15000

Karain/Yarımburgaz

İnsanoğlu ayakları üzerinde

MEZOLİTİK

Tekeköy/Belbaşı/Beldibi

Mağaralarda renkli duvar resimleri

Üretici-Yerleşik

NEOLİTİK

İ.Ö. 7000-5000

Çayönü/Hacılar/Çatalhöyük

Yumuktepe/Canhasan
Yerleşik düzene geçiş/Ana Tanrıça

KALKOLİTİK

İ.Ö.5000-3000

Hacılar/Beycesultan/Canhasan Fikirtepe

Yaygın seramik kaplar/mezarlar

konut alanları düşına

(daha fazla…)

Büyük Ermanistanı Kurma Projesi

Osmanlı Devleti, doğu ve batı dünyaları arasında eskiden beri temas noktası olan bir bölgede ve Yakındoğu’nun Müslümanları ile Hıristiyanlarını bir bayrak altında toplayacak şekilde tesis edilmişti[i]. Dolayısıyla çeşitli soy, dil ve dine mensup topluluklar bu devletin tebâsı olarak yüzyıllarca huzur içerisinde yaşadı[ii].
Osmanlı Devleti, doğu ve batı dünyaları arasında eskiden beri temas noktası olan bir bölgede ve Yakındoğu’nun Müslümanları ile Hıristiyanlarını bir bayrak altında toplayacak şekilde tesis edilmişti[i]. Dolayısıyla çeşitli soy, dil ve dine mensup topluluklar bu devletin tebâsı olarak yüzyıllarca huzur içerisinde yaşadı[ii]. Ancak Fransız İhtilâli, XIX. yüzyılın başlarından itibaren Avrupa’nın siyasî ve fikrî hayatında meydana getirdiği değişikliklerle Hıristiyan dünyası için yepyeni bir gelişme devri açmakla beraber Avrupa dışı memleketlerde, özellikle de Osmanlı Devleti’nde yıkıcı hareketlerin ortaya çıkmasına sebep oldu. Zira, hürriyet ve milliyet fikirlerini öğrenen Yunan, Sırp, Bulgar vs. gayrımüslim zümreler isyanlar çıkarmak suretiyle istiklal arayışı içerisine girdi. Bunun üzerine o zamana kadar Rusya, Avusturya gibi Hıristiyan devletlerin saldırılarına karşı koymaya çalışan Osmanlı Devleti, bir de asgari beşyüz yıldan beri tebâsı olan gayrımüslim topluluklarla mücadele etmek zorunda kaldı[iii].
Gayrimüslim tebâyı meşru Osmanlı yönetimine karşı çıkmaya teşvik eden sebepler arasında, Müslümanlardan daha müreffeh bir hayat yaşayan bu zümrelerin uzun süreden beri Osmanlı’nın hoşgörüsü ve koruyuculuğu sayesinde özgün kimliklerini geliştirerek muhafaza etmeleri yanında, yönetimdeki aksaklıklardan doğan şikayetler ve en önemlisi de Avrupa devletlerinin dinî, siyasî ve kültürel sebeplerden kaynaklanan kışkırtmaları vardı. Sonuçta bu devletlerle temas mevkiinde olup da, gayrımüslim nüfusun epeyce kalabalık bulunduğu eyaletlerde muhtar, ya da müstakil idarelerin kurulmaya başlanması Osmanlı Devlet adamlarını Batının sevgi ve desteğini sağlamaya yöneltti. Bu arada Avrupalıların daha çok emperyalist maksatlarla ileri sürdükleri “Hıristiyan tebânın kötü ve adaletsiz bir yönetime maruz kaldığı” yönündeki iddialar başta Padişah olmak üzere Osmanlı devlet adamlarını gayrımüslimler ile Müslümanları hukuken eşit haklara sahip kılmanın gerekliliğine inandırmıştı. Ayrıca Osmanlı Devleti’nin zamanından önce dağılmasını kendi çıkarları açısından tehlikeli bulan Fransa ve İngiltere, Türk yöneticileri bu yönde teşvik ile Osmanlı’nın bir an önce Avrupa medeniyeti ve devletleri umûmî hukuku içerisinde yerini almasını telkin ediyorlardı[iv]. Onun için önce 1839’da Tanzimat[v], sonra da 1856’da Islâhat Fermânı ilân edildi[vi].

(daha fazla…)