Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Genel Türk Tarihi – 20. Yüzyıl Türk Tarihi Kronolojisi

  • XX. Yüzyıl Türk Tarihi Kronolojisi

    1900

    1900      Darülfünun’un açılması (Osmanlı).

    1900      Planck’ın (1858-1947) kuantum kuramını geliştirmesi (Almanya).

    1900      Freud’un (1856-1939) “Rüyaların Yorumu” adlı kitabı yayımlaması; psikanalizin başlangıcı (Avusturya).

    1900      Rusya, doğu Pamir’i ilhâk etti.

    Haziran 1900 Çin’de Boxer ayaklanması: Tarihe Boxer ayaklanması olarak geçen, Çin’deki bütün yabancıları ülkeden çıkarmayı amaçlayan ve devletçe de desteklenen köylü ayaklanması başladı. Elçiler, aileleri, elçilik görevlileri ve yüzlerce hıristiyan, elçilik binaları ve Pekin’deki katolik katedralinde mahsur kaldı (20 Haziran 1900). Ayaklanma 7 Eylül 1901’de sona erdi.

    1901

    1901      Rus Sosyalist Devrimci Partisi’nin kuruluşu.

    1902

    1902      Paris’te I. Jön-Türk Kongresi.

    1902      Mustafa Kemal, Harp Okulu’nu teğmen rütbesiyle bitirerek, Harp Akademisi’ne girdi.

    1902-1963 Nazım Hikmet Ran (Türkiye).

    1903

    1903      Rus Sosyal Demokrat Partisinin, Londra’da yapılan ikinci kongresinde Bolşevikler ve Menşevikler olarak ikiye bölündü.

    1903      Motorlu uçağın ilk uçuşu; Wright Kardeşler (ABD).

    1904

    1904      Kamus-i Türki adlı sözlüğün yazarı Şemsettin Sami (1850-1904) öldü.

    1904      Mihail Çakır, Gagavuz Türkçesiyle ilk gazeteyi çıkardı ve Gagavuz Türkçesi’nin edebî bir dil haline gelmesi için ilk meşaleyi yaktı.

    1904      İngiltere-Fransa anlaşması.

    1904      Yusuf Akçura’nın (1876-1935) Kahire’deki “Türk” adlı gazetede “Üç Tarz-ı Siyaset” seri yazısının yayımlanması. Türkçülük, Osmanlıcılık ve İslamcılık siyasetlerinin tahlili.

    1904      İkinci Sason isyanı (Osmanlı, Ermeni).

    Nisan-Mayıs 1904 Akçuraoğlu, Kahire’de “Türk” adınlı gazetede ‘Üç Tarz-ı Siyaset’ adındaki seri makalelerini yayınladı. Bu makalelerinde Pantürkçülüğün varoluş nedenini açıklıyordu. Akçuraoğlu bu yazısında Osmanlıcılığı ele alıyor ve reddediyordu. Çünkü Osmanlıcılık, Türklerin haklarını azaltıyordu. Panislamizm, Osmanlı İmparatorluğu içinde Müslüman olmayan gruplarla çelişki oluşturduğu için eleştiriliyor, Türkçülük ise birlik için tek gerçek fırsat yarattığı için övülüyordu. Akçuraoğlu ve taraftarları merkezinde Türkiye olmak üzere yakın bir çevre olarak tüm Türklerin milllî birliğini tartışıyordu. İlk kez, milliyetçilik, İmparatorluğun kalımı için uygulanabilirliği ve yararlılığıyla Osmanlıcılığa ve Panislamizme karşı açıkça tercih edilen tutarlı bir seçenek olarak öneriliyordu. Bu makale aynı zamanda Pantürkçülüğün siyasi yanına dikkat çekerek onun kısa ve özlü bir tanımını ortaya koyuyordu. Gaspıralı ve savunucuları ise vurguyu kültürel alana yapmışlardı (Nisan-Mayıs 1904).

    Ekim 1904 Türkiye ile Almanya arasında bir telgraf anlaşması imzalandı (4 Ekim 1904).

    1904-1905 Mançurya’nın işgali sonucu Rus-Japon Savaşı: Rusya’nın yenilgisiyle sonuçlandı.

    1905

    1905      1905 Rus Devrimi.

    1905      M. Kemal, Harb Akademisi’nden Yüzbaşı rütbesîyle mezun oldu. Şam’daki 5. Orduya tayin edildi.

    Ocak 1905 St. Petersburg’da ‘Kanlı Pazar’, I. Rus Devrimi başladı: İşçi gösterilerinin kanla bastırılmaya çalışılması, Rusya’da geniş katılımlı büyük grevlere/ayaklanmalara ve ‘1905 Rus İhtilali’ ne sebep oldu. İhtilal bastırılmasına rağmen, Çar’ı, Meclis’i açmaya ve seçimler yapmaya mecbur etti (21 Ocak 1905).

    15-28 Ağustos 1905 Tüm Rusya Müslümanları I. Kongresi: 1905’te 15-28 Ağustos tarihleri arasında Nidzhni-Novgorod’da gerçekleştirildi ve bu kongreye yaklaşık 150 delege katıldı. Katılanlar çoğunlukla orta ya da yüksek burjuva kökenlilerden oluşuyordu. Gaspıralı, kongreyi yönetenlerden biriydi. Azeriler ve Türkistan, Sibirya ve İç Rusya’dan da dikkate değer bir katılım olmakla birlikte çoğunluğunu Tatarlar oluşturuyordu. Kongre, bir Müslümanlar toplantısı olarak sunuldu. Alınan kararların ilki de, Rus

    ya’daki genç liberal burjuvazinin taleplerine benzer reformlar için çabalayacak olan tüm Rusya Müslümanlarının Birliği’nin sağlanmasıydı. Kongre ayrıca 16 alt birimde ele aldığı ve her birinin seçilmiş yerel meclislerden oluşan bir Tüm Rusya Müslümanları daimi organı oluşturmayı ve bu birliğin merkezinin de Bakü’de olmasını karar altına aldı (15-28 Ağustos 1905).

    Ekim 1905 St. Petersburg’da Grevler ve İlk ‘sovyet’ (mahalli ihtilal meclisi) in kuruluşu (Ekim 1905). Ekim Anayasası, yeni Rus Parlamentosu Duma’nın toplanmasına imkan tanıdı.

    Aralık 1905 Moskova’da işçi ayaklanmaları. Kara Yüzler’ce çok sert bir şekilde bastırılması (Aralık 1905).

    1905-1917 Rusya boyunduruğu altındaki Müslümanların kültürel inkişaf ve istiklala mücadelesi yılları.

    1906

    1906      İran’da meşrutiyet devrimi: İran’da Meşruti Monarşiye geçilerek Ulusal Danışma Meclisi toplandı.

    1906      Mustafa Kemal, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’ni kurdu.

    1906      İlk halk tiyatrosu, Tatar Türkçesi ile oyun sahneledi.

    1906      Rusya’da ilk Meclis/Duma (27 Nisan/10 Mayıs – 8/21 Temmuz 1906)2 açıldı. İkincisi (20 Şubat/5 Mart – 3/16 Haziran 1907); üçüncüsü (1907-1912) ve dördüncü Duma (1912-1917)

    1906      Selanik’te Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’nin kurulması.

    1906      Prens Sabahattin’in Teşebbüs-i Şahsî ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti’ni kurması (Osmanlı).

    1906      Türkistan’ı Avrupa Rusyası’na bağlayan Orenburg-Taşkent Demiryolu’nun tamamlanması.

    13-23 Ocak 1906 Tüm Rusya Müslümanları II. Kongresi: Gaspıralı’nın başkanlığındaki İkinci Kongre, 100 civarında Tatar, Kırgız, Kırım ve Kafkas delegesinin katılımıyla 13-23 Ocak 1906 tarihinde St. Petersburg’da gerçekleşti. Kongre sonucunda ‘Rusya Müslümanlarının İttifakı’nın kuruluş kararı alındı. Sonuçta İmparatorluk içindeki tüm Müslümanların gerçek temsilinden ziyade, esas itibariyle Tatar ve Azeri milliyetçileri ağırlıktaydı. Bu kongrede zamanın çoğu Duma’daki üyelerin nasıl ortak bir tutum alması gerektiği üzerinde duruldu (13-23 Ocak 1906).

    16-20 Ağustos 1906 Tüm Rusya Müslümanları III. Kongresi: Kazan Tatarları ağırlıklı olmak üzere 16-20 Ağustos 1906 tarihinde Nidzhni-Novgorod yakınlarında bir yerde toplandı. Yönetici komitenin 14 üyesinden 10’u Volga Tatarlarından, 1 Kırım Tatarı (Gaspıralı), l Azeri, l Kazak ve l Türkistanlıdan (ki aslında bu da Tatar’dı) oluşuyordu. O yıllarda Türkistanlılar kongrelere pek aktif bir şekilde katılmamakla birlikte Pantürkçülükle ol

    dukça ilgiliydiler. Üçüncü Kongre, İkinci Kongre’de benimsenen platformu bir program kabul edip İttifak’ı bir siyasi partiye dönüştürme kararı aldı (16-20 Ağustos 1906).

    Ekim 1906 Yusuf Akçura (Akçuraoğlu), “Kazan Muhbiri” adlı dergiyi yayınlamaya başladı (Ekim 1906).

    1907

    1907      Mustafa Kemal gizlice Selanik’e geçip, orada da, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’nin bir şubesini kurdu.

    1907      Mustafa Kemal, Kolağası (Kıdemli Yüzbaşı) Rütbesini alarak Makedonya’daki 3. Ordu emrine verildi.

    1907      Paris’te II. Jön-Türk Kongresi.

    1907      Osmanlı Hürriyet Cemiyeti ile İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin “İttihat ve Terakkî Fırkası” adı altında birleşmeleri.

    1907      Muhammed Ali Şah (1907-09), İran Kazak Tugayı’nın yardırnıyla meclisi kapattı. Bunu izleyen iç savaşta Muhammed Ali’nin tahttan indirilmesiyle meclis yeniden güçlü bir konum elde etti. Aralarındaki bölgesel rekabete 1907’de son veren İngiltere ve Rusya, İran’ı da iki ayrı nüfuz alanına ayırdı.

    1907      İngiltere-Rusya anlaşması.

    1907      Paris’te kübik resimler sergisi; Picasso (1881-1973), Braque (1882-1963).

    1908

    1908      Mustafa Kemal, Selanik-Üsküp (şark) Demiryolları müfettişliğine atandı.

    1908      Rumeli’de İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Hürriyet beyannamesi ve II. Meşrutiyet’in başlaması (Osmanlı, 23 Temmuz 1908).

    1908      II. Abdülhamit’in seçimlerin yapılmasını buyurması (Osmanlı, 24 Temmuz 1908).

    1908      Umum Rusya Müslümanları Kongresi ve Gaspıralı’nın Dil Birliği’nin Kabûlü

    Temmuz 1908 İkinci Meşrutiyet ilan edildi (23 Temmuz 1908 Osmanlı).

    Temmuz 1908 Türk basınında sansür uygulaması kaldırıldı. 24 Temmuz, sonraki yıllarda Basın Bayramı olarak kutlanmaya başlandı (24 Temmuz 1908).

    Eylül 1908 Osmanlı Ahrar Fırkası kuruldu (14 Eylül 1908).

    Ekim 1908 Bulgaristan, Osmanlı İmparatorluğu’ndan bağımsızlığı ilan etti (5 Ekim 1908).

    Aralık 1908 İkinci Meşrutiyet’in ilanından sonra, Meclis-i Mebusan açıldı (17 Aralık 1908 Osmanlı).

    1908-1912 Çin’de King hanedanının son temsilcisi Xuantong (P’u-i, doğumu 1906) dönemi.

     

    1909

    1909      Filistin’de, Tel Aviv kasabası kuruldu.

    1909      Buhara’da Genç Buharalılar Cemiyeti’nin kuruluşu.

    Nisan 1909 31 Mart Olayı meydana geldi (13 Nisan 1909 Osmanlı).

    Nisan 1909 Adana’da Ermeni isyanı (14 Nisan 1909, Osmanlı, Ermeni).

    Nisan 1909 31 Mart Vakası üzerine Harekat Ordusu Yeşilköy’e ulaştı; İstanbul’daki kargaşaya son vererek düzeni sağladı (19 Nisan 1909 Osmanlı).

    Nisan 1909 II. Abdülhamid tahttan indirildi; V. Mehmed Reşad tahta çıkarıldı (27 Nisan 1909).

    1910

    1910      Mustafa Kemal, Selanik 3. Tümen kurmay başkanlığına atandı.

    1911

    1911      Çin’de vuku bulan Cumhûriyet İnkılâbı, Qing Hanedanı’nı sona erdirdi.

    1911      Mustafa Kemal, Selanik’te bulunan 38. Piyade Alay Komutan Vekilliği’ne atandı.

    1911      Mustafa Kemal, Kuzey Afrika (Trablusgarb-Bingazi)’da vazifeli. Burada Binbaşı rütbesine yükselmiştir.

    Ağustos 1911 İstanbul’da Türk Yurdu derneği kuruldu. Mehmet Emin Yurdakul, Yusuf Akçura, Ahmet Ağaoğlu, Ali Hüseyinzade, Ali Muhtar, Ziya Gökalp gibi birçok Türk Milliyetçisini bünyesinde barındırmaktaydı. Derneğin amacı, Türklerin kültürel düzeyini yükseltmek olarak belirlendi. Aynı yıl bir de Türk Yurdu adlı mecmua çıkarmaya başladı. Türk Yurdu Mecmuası, İstanbul’un işgal altına girmesi ile yayınına bir süre ara verdiyse de, Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra tekrar yayımlanmaya başladı. Çeşitli kesintilerle birlikte günümüze kadar yayın hayatını sürdüren Türkiye’deki uzun süreli yayımlanan hemen tek dergidir. Türk Yurdu Mecmuası, 1912 yılından bu yana Türk Ocağı derneği’nin yayın organı olarak çıkmaktadır (Ağustos 1911).

    Eylül 1911 İtalyanlar, Trablusgarp’ı ele geçirmek için Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti (29 Eylül 1911).

    Ekim 1911 Çin’de Sun Yat-San liderliğindeki devrimciler, Manchu hanedanını yıktı (10 Ekim 1911).

    1912

    1912      Kazaklar arasında, Alaş Orda partisi kuruldu.

    1912      1912-1913 Mustafa Kemal, Balkan Savaşları dolayısıyla Trakya ve Çanakkale’de çeşitli görevlerde bulunmuştur. Bolayır’da kurulan kolordunun hareket şubesi müdürlüğüne getirildi.

    1912      Balkan Savaşları başladı.

    Mart 1912 Türk Ocağı 190 askeri tıbbiye öğrencisinin teşvik ve teşebbüsüyle ve dönemin önde gelen Türk Milliyetçisi aydınlarından Mehmet Emin (Yurdakul), Dr. Fuat Sabit (Ağacık), Ahmet Ağaoğlu ve Yusuf Akçura tarafından İstanbul’da kuruldu (25 Mart 1912). İstanbul’un işgal edilmesi üzerine mensupları Anadoluya geçerek Kurtuluş Savaşına katıldılar, Ocağın faaliyetleri sekteye uğradı. Ocak ancak 1924’te Ankara’da yeniden açıldı.

    Nisan 1912 II. Dönem Meclis-i Meb’usan toplandı (18 Nisan 1912 Osmanlı).

    Temmuz 1912 Japon İmparatoru Meiji 59 yaşında kanserden öldü (5 Temmuz 1912).

    Ekim 1912 Uşi Anlaşması imzalandı. Trablusgarp Savaşı sonunda, Osmanlı Devleti ile İtalya arasında imzalanan anlaşma gereğince; Trablusgarp ve Bingazi, İtalyanlara bırakıldı (15 Ekim 1912).

    Kasım 1912 Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti (28 Kasım 1912).

    1913

    1913      1913-1915 Mustafa Kemal, Balkan Savaşlarından sonra Sofya Ateşe Militerliği’nde bulundu.

    1913      İttihatcılar, sadrazam Kamil Paşa’yı uzaklaştırarak yerine Mahmut Şevket Paşa’yı getirdiler. (Babıali Baskını ile)

    1913      Bir Bilim ve Sanat Akademisi olarak hizmet vermeyi amaçlayan Türk Bilgi Derneği kuruldu. Dernek ayrıca İstanbul’da 6 sayısı çıkan Bilgi Mecmuası adında bir dergi çıkardı.

    1913      Macaristan’da “Turan Mecmuası” yayımlanmaya başladı. Derginin asıl amacı, Turan dilleri, tarihi ve halkbilimi üzerine bilimsel araştırmalar olmakla birlikte, belli siyasi amaçları da vardı. Gerçekte nihai amacı kabaca, ‘Volga, Hazar Denizi, İran ve Altay Dağlan arasındaki bölgede’ bir Turan Devleti’nin kurulmasıydı. İlk sayısının başlık künyesinde ‘Turan Mecmuası, Turan Cemiyeti’nin Ayhk Organı (TURÁN A Turáni Társaság Magyar Ázsiai Társaság Follyóirata)’ yazısı yer alıyordu. 1918’den itibaren Almanca, Macarca olarak, Turan, ‘Doğu Avrupa-Yakın ve Ortadoğu Çalışmaları, Süreli Yayını’dır ifadesi eklendi. 1924’te ayrıntılı bir Fransızca altyazıyla dergi, ‘Turan halklarının tarihi, etnografyaları, siyasî durumları ve edebiyatları yanı sıra, Batıyla kültürel esinleri ve tarihsel bağlarına’ değindiğini ileri sürüyordu. Dergi, özellikle 610 milyon Turanlının bulunduğu iddiasıyla Turan ülküsünün pratikte uygulanabilir olduğuna okuyucuyu ikna etmeye çabalıyordu.

    Ocak 1913 Sadrazam Kamil Paşa’yı görevinden uzaklaştıran İttihatçılar, yerine Mahmut Şevket Paşa’yı getirdiler (23 Ocak 1913 Osmanlı).

    Mayıs 1913 I. Balkan Savaşı sona erdi (30 Mayıs 1913).

    Haziran 1913 Sadrazam Mahmud Şevket Paşa öldürüldü (11 Haziran 1913). Yeni Sadrazam olarak Said Halim Paşa göreve başladı (Osmanlı).

    Haziran 1913 II. Balkan Savaşı başladı (29 Haziran 1913).

    Eylül 1913 II Balkan Savaşından sonra Bulgaristan ile İstanbul Antlaşması imzalandı (29 Eylül 1913).

    Kasım 1913 II. Balkan Savaşı’ndan sonra, Yunanistan ile Osmanlı Devleti arasında Atina Antlaşması imzalandı (14 Kasım 1913).

    1914

    1914      Enver Paşa, Ahmet İzzet Paşa’nın yerine Harbiye Nazırı oldu.

    1914      İsmail Gaspırınski (İsmail Gaspıralı, 1851-1914) öldü.

    1914      Rusya’yı 1895 yılında Fransa, 1907’de ise İngiltere ile bir ittifak yapmaya iten Balkanlar’daki Rus-Alman rekabeti, I. Dünya Savaşı’nı başlatan sebeplerden biri oldu.

    1914      İngiltere, Kıbrıs’a tamamen el koydu.

    Mart 1914 Balkan Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile Sırbistan arasında İstanbul Antlaşması imzalandı (13 Mart 1914).

    Mayıs 1914 III. Dönem Meslis-i Meb’usan açıldı (14 Mayıs 1914 Osmanlı).

    Haziran 1914 Rusya Müslümanlarının IV. Kurultayı (Petrograd, 15-25 Haziran 1914).

    Temmuz 1914 Rusya ve Merkezi Güçler arasında Savaş başladı (Temmuz 1914).

    Ağustos 1914 I. Dünya Savaşı için Türkiye ile Almanya arasında ittifak antlaşması imzalandı (2 Ağustos 1914).

    Ekim 1914 Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Savaşı’na girişi. Mondros Mütârekesi: 30 Ekim 1918 (29 Ekim 1914-30 Ekim 1918)

    Kasım 1914 Bahriye Nazırı Cemal Paşa, (nazırlık görevi üzerinde kalmak üzere) Suriye’deki 4. Ordu Komutanlığ’na atandı (18 Kasım 1914 Osmanlı).

    Kasım 1914 Cihâd-ı Mukaddes İlânı ve Fetvası (Osmanlı). (23 Kasım 1914).

    Aralık 1914 Mesudiye zırhlısı, Çanakkale’de, bir İngiliz denizaltısı tarafından batırıldı (13 Aralık 1914).

    1914-1918 Birinci Dünya Savaşı yılları.

    1915

    1915      Alfred Wegener, “Kıtaların Kayması Teorisi”ni yayımladı.

    1915      M. Kemal, Sofya’dayken Tekirdağ’da 19. Fırkra adını alacak olan bir Tümen’in kumandanlığına atandı. M. Kemal, Çanakkale Savaşları [Şubat 1915-Ekim sonu 1915] (Şubat 1915 İngiliz ve Fransızlar topla dövmeye başladı. 18 Mart 1915 denizden büyük bir harekat oldu başarısız kaldı.)’nda büyük yararlıklar göstermiş: 25 Nisanda düşman Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yapmıştır. Arı Burnu-Anafartalar Muharebeleri.

    Şubat 1915-Ekim 1915 Çanakkale Muhâreberleri. Şubat 1915 İngiliz ve Fransızlar topla dövmeye başladı. 18 Mart 1915 denizden büyük bir harekat oldu başarısız kaldı (Şubat 1915-Ekim 1915).

    Mart 1915 İngiltere, Fransa ve Rusya arasında Boğazlar’ın taksimini öngören İstanbul Antlaşması imzalandı (4 Mart 1915).

    Mayıs 1915 Ermeniler Van’da büyük bir katliama giriştiler (3 Mayıs 1915).

    Mayıs 1915 Yer Değiştirme (Tehcir) Kanunu çıkarıldı. (27 Mayıs 1915, Osmanlı, Ermeni).

    Mayıs 1915 Tehcir Kanunu çıkarıldı ve isyancı Ermeniler çeşitli yerlerde iskan edildi (14 Mayıs 1915 Osmanlı, Ermeni).

    1916

    1916      Müttefik Kuvvetleri, Seddülbahir’den çekildi (Türkiye).

    1916      Orta Asyalılar, Rus ordusunda işçi olarak çalıştırılmak için askere alma kararına karşı ayaklandılar. Bu ayaklanma, Ruslar’ın pek çok Kazak’ı katletmesine sebep oldu.

    1916      Tatar Kâzî Abdurreşit İbrahim, Ali Hüseyinzade ve Yusuf Akçuraoğlu gibi Tatarlarla, Azeri Ahmet Ağaoğlu Lozan’da, Rusya Hücreler Ligası (League of the Allogenes of Russia)’nda bir araya gelip, Birleşik Devletler Başkanı Wilson’a Rusya’daki dinsel, kültürel ve sosyo-ekonomik baskıya dikkat çeken bir dilekçe takdim ettiler.

    1917

    1917      Mustafa Kemal, Hicaz Seferi Kuvvetler Komutanlığına atandı

    1917      Balfour Deklerasyonu yayınlandı. Britanya Hükumeti, Filistin’de, bir Milli Yahudi Devleti’nin kurulması için desteğini açıkladı.

    1917      Mustafa Kemal, Hicaz Kuvve-i Seferiyyesi Kuvvet Komutanlığına tayin edildi.

    Şubat-Mart 1917 Rusya’da “Şubat” İhtilâli vuku buldu. Petrograd (St Petersburg)’da isyan başladı. Çar Nicholas tahtı bıraktı. Prens Lvov yönetiminde geçici Vilayet Hükumeti kuruldu. Hükumet ile Petrograd Sovyet’i arasında güç mücadelesi başladı (Şubat/Mart 1917). İhtilalin adından Vilâyet Hükûmeti’nin Taşkent Komitesi ile İşçiler ve Köylü Temsilcilerinin Taşkent Sovyeti kuruldu (27 Şubat-12 Mart 1917).

    Mart 1917 Kazan’da Müslüman Merkezî Şurası’nı kurma toplantısı ve Kazan Millî Şurası’nın kuruluşu (7-20 Mart 1917).

    Mart 1917 Şubat Devriminden hemen sonra Duma’daki Türk Delegeler ve diğer birkaç grup Rusya’da Müslümanlar Genel Kongresi’ni toplamak için St. Petersburg’da bir Rusya Müslümanları Geçici Merkez Bürosu oluşturdular (15-17 Mart 1917).

    Mart-Nisan 1917 Kırım Akmescit’te Kırım Tatarları için Millî Muhtariyet ilanı toplantısı (25 Mart-7 Nisan 1917).

    Nisan 1917 Lenin Petrograd’a geldi. Bütün yetkilerin Sovyetler’e geçtiğini; savaşın sona ereceğini; köylüye toprak dğıtılacağını; fabrikaların kontrolünün işçilere verileceğini ilan etti. Bolşevik Parti, Rusya dahilindeki bütün milletlerin ayrılabilme ve bağımsız devletler kurabilme haklarını desteklediğini ilan etti (Nisan 1917).

    Nisan 1917 Orenburg’da I. Kırgız Birliği (Kazak Birliği) Kongresi yapıldı (Nisan 1917).

    Nisan 1917 Taşkent’te yapılan I. Orta Asya Müslümanları Kongresi, Rus kolonizasyon siyasetinin durdurulması ve gasbedilmiş topraklarının iâdesini talep ett (16-23 Nisan 1917).

    Nisan 1917 Bakü’de Ali Mercan Topçubaşı başkanlığında Kafkasya Müslümanları toplantısı (16-29 Nisan 1917).

    Nisan 1917 Orenburg’ta Alihan Bükeyhan başkanlığında I. Kazak Kurultayı (1-14 Nisan 1917). Bu kurultay’a katılamamış olan diğer Kazaklar ise 18 Nisan-1 Mayıs 1917 tarihinde Verniy/Alma Ata’da Caynak’ın başkanlığında ayrıca toplandılar.

    Nisan 1917 Kazan’da Fuat Tuktar başkanlığında; Rusya’nın Federatif Halk Cumhuriyeti olması ve de Rusya’da her halkın Ruslarla eşit olmalarını talep eden toplantı (9-22 Nisan 1917).

    Nisan 1917 Ufa’da I. Ufa Müslümanları Kurultayı ve Müslümanlar Arasında Vatandaşlık Fikrini Yayma Teşkilatı’nın kurulması (13-17/26-30 Nisan 1917).

    Nisan-Mayıs 1917 Kazan’da Müslüman Harbî Şurası toplandı (27-30 Nisan/10-13 Mayıs 1917). (1-11 Mayıs 1917 Moskova I. Bütün Rusya Müslümanları Kurultayı’nda görüşülmesi gereken konuları tesbit için).

    1-11 Mayıs 1917 Kafkasyalı Ahmet Salih’in başkanlığında Rusya’daki bütün Türkler’in siyasi, sosyal, kültürel kurum/dernek ve temsilcilerinin katılımıyla, I. Tüm Rusya Müslümanları Kurultayı yapıldı: Moskova’da gerçekleşti ve bu Kongreye 800 civarında delege katıldı. Bu kongre, Müslüman dayanışması ve Türk temsilcilerinin egemenliğini gösterme girişiminde oldukça etkileyici bir örnek oluşturdu. Kongre toplumsal bir reform ya da din (örneğin kadınların konumu) gibi, birbirinden oldukça ayrı düşüncelerin uzlaştırılması hususunda bir hayli zorlandı. Ancak; ilk eğitimin yerel dilde olması ve sonraki eğitimin de Gaspıralı’nın Tercüman’ındaki ‘Pantürk’ dille sürmesi gibi konuları da kapsayan ulusal varlıkların oluşumu meselesinde açıkça geniş bir destek gördü (1-11 Mayıs 1917).

    Haziran-Temmuz 1917 Simbirsk’te Çuvaş Kurultayı (20-28 Haziran/1-11 Temmuz 1917).

    Haziran 1917 Başkurt Millî Şurası kuruldu (Haziran 1917).

    Haziran 1917 Astrahan’da A. Mihaylov İderov’un Kalmuklar için Muhtariyet talebi toplantısı (Haziran 1917).

    Temmuz 1917 Sultan V. Mehmed Reşad vefat etti (4 Temmuz 1917 Osmanlı).

    Temmuz 1917 Kazan’da I. Bütün Rusya Müslümanları Harbî/Askerî Şurası (17-22 Temmuz 1917).

    Temmuz-Ağustos 1917 Orenburg’da Zeki Velidi Togan başkanlığında I. Başkurt Kurultayı toplandı (20-25 Temmuz/3-8 Ağustos 1917).

    Temmuz-Ağustos 1917 Kazan’da Bütün Rusya Müslümanları Ulema Nedvesi (Din Adamları Kurultayı) (18-26 Temmuz/31 Temmuz-8 Ağustos 1917).

    Temmuz 1917 Kazan’da II. Bütün Rusya Müslümanları Kurultayı (21-31 Temmuz 1917).

    Temmuz 1917 Kazan’da daha önce toplanmış olan Askerî, Dinî ve II. Bütün Rusya Müslümanları Kurultayı’nın ortak oturumu ile yapılan toplantıda, İç Rusya (İdil-Ural) Müslümanları Millî-Medenî Muhtariyet İlanı (22 Temmuz 1917).

    Temmuz 1917 Orenburg’da II. Kazak Kongresi yapıldı (21-26 Temmuz 1917).

    Temmuz 1917 Bolşevikler, Petrograd’da yönetimi ele geçirdiler. Troçki tutuklandı, Lenin gizlendi. Vilayet Hükumetinin başına Kerenski geçti (Temmuz 1917, Rusya).

    Ağustos-Eylül 1917 Kazan’da teşkil edilmiş olan Millî Muhtariyet Heyeti Ufa’ya geçerek burada faaliyetlerine başladı (28 Ağustos/10 Eylül 1917).

    Ağustos-Eylül 1917 Ufa’da II. Başkurt Kurultayı (28-29 Ağustos/10-11 Eylül 1917).

    Eylül 1917 Taşkent’te yapılan II. Orta Asya Müslümanları Kongresi, Otonom Türkistan Federal Cumhûriyeti’nin teşkili teklifinde bulundu (3 Eylül 1917).

    Eylül 1917 Kiyev’de Ukraynalıların önderlik ettiği Rusya’daki gayr-i Rus Kavimleri Kongresi yapıldı. Bu kongreye İdil-Ural, Kırım ve Kafkasya Müslümanlarının temsilcilerinden de katılanlar oldu (8-15/21-28 Eylül 1917).

    Eylül 1917 Kornilov darbesi, işçilerin grevi yüzünden başarısız oldu. Kerensky Hükumeti zayıfladı (Eylül 1917, Rusya).

    Ekim/Kasım 1917 Rusya’da Bolşevik “Ekim” İhtilâli vuku buldu (25 Ekim-7 Kasım 1917). Askeri İhtilal Komitesi ve Kızıl Ordu, Vilayet Hükumetinin bütün üyelerini tutuklayarak, hükumet binalarını ve Kışlık sarayı ele geçirdi. İkinci Bütün Rusya Sovyetleri Kongresi, yeni idari otorite olarak Halk Komiserleri Meclisi’ni kurdu. Lenin’in lideri olduğu mecliste, Troçki Savaş Komiseri, Yosef (Cugaşvili) Stalin (1879-1953) Millî Azınlıklar Komiseri idi. Öncelikle Köylüye toprak dağıtımı Kararnamesi düzenlendi. Bankalar millileştirildi ve milli borçlar reddedildi. Kurucu Meclis için yapılan seçimler, İhtilalci Sosyalist Parti’ye büyük çoğunluk kazandırdı. Bolşevikler azınlıkta kaldı. İhtilal’in ardından Taşkent Sovyeti, Taşkent Komitesi’nden gücü ele geçirdi.

    Kasım 1917 Ataman Dutov komutasındaki Beyaz Kozaklar, Orta Asya’yı Avrupa Rusyası’ndan ayırdılar (Kasım 1917).

    Kasım 1917 Finlandiya bağımsızlığına kavuştu (5-6 Kasım 1917).

    Kasım 1917 Taşkent Sovyetleri’nin III. Mahallî Kongresi’nde, Müslümanlar’ın mahallî hükûmetten atılması kararlaştırıldı (15 Kasım 1917).

    Kasım 1917 Halk Komiserleri Sovyeti başkanı Lenin ve Milletler Komiseri Stalin’in imzalarıyla, Rus boyunduruğundaki milletlerin Rusya’dan ayrılabilme hakları ve Müslümanların İslamî ibâdetlerini serbestçe yapabilmelerine dair Bolşevik Beyannâmesi yayınlandı. (15, 20? Kasım 1917).

    Kasım 1917 Taşkent Bolşevikleri, Taşkent Sovyeti’ne hakim olan Menşevikler ile rekâbet edebilmek için, Halk Komiserleri Konsülü’nü kurdular (19 Kasım 1917).

    Kasım 1917 Moskova’da Müslüman Komünistleri Kongresi toplandı (4-12/17-25 Kasım 1917).

    Kasım 1917 Başkurdistan’ın Muhtariyet ilanı ve Başkurt Millî Muhtar Hükumeti’nin teşkili (16/27 Kasım 1917).

    Kasım 1917 Hokand’da yapılan IV. Orta Asya Müslümanları Kongresi, Otonom Türkistan Müslüman Geçici Hükûmeti’nin kurulması ile sona erdi (25-27 Kasım 1917).

    Kasım/Aralık 1917 Ufa’da İç Rusya ve Sibirya Müslümanlarının Millet Meclisi açıldı. Başkanlığına Sadri Maksudi (Arsal) getirildi (20 Kasım/3 Aralık 1917 Pazartesi).

    29 Kasım 1917 İdil-Ural devleti ilan edildi. Bu devlet 1918’de Bolşeviklerin millet meclisini dağıtmalarına kadar egemenliğini korudu (29 Kasım 1917).

    Aralık 1917 Orenburg’da yapılan III. Kazak Kongresi, Kazak steplerinde Komünizmin yayılmasını engellemeye çalışan Alaş-Orda’nın liderliğinde bir Kazak Millî Hükûmeti ilan etti (5-13 Aralık 1917).

    Aralık 1917-Ocak 1918 III. Başkurt Kurultayı (20 Aralık 1917-4 Ocak 1918).

    26 Aralık 1917 Rus çarlığı 1917 yılında Bolşevik ihtilâli ile parçalanınca Kırım’ın bağımsızlık yolu da açılmıştır. 9 Aralık 1917’de Kırım Tatar Milli Kurultayı toplanmış; 26 Aralık 1917’de Kırım Halk Cumhuriyeti’nin kurulduğu ilân edilmiştir. Kırım, Nisan 1918’de Almanlar tarafından da belli bir süre işgal edilmiş; 1920 yılının sonlarına doğru tekrar Bolşeviklerin eline geçmiştir.

    1917-1918 Türkler, I. Dünya Savaşında, İngiliz Mareşal Allenby tarafından Filistin’den çıkartıldı.

    1917-1922 V. İ. Lenin (Rusya Bolşevikleri ve Sovyetler Birliği ilk lideri).

    1917-1991 Rusya’da Komünist Bolşevik yönetim dönemi.

    1918

    1918 Mustafa Kemal, Alman İmparatoru tarafından, birinci rütbeden Kılıçlı Cordon ve Prussu nişanı ile taltif edildi.

    Ocak 1918 Rusya’da Kurucu Anayasa Meclisi Petrograd’da toplandı, fakat kısa süre sonra Kızıl Ordu tarafından feshedildi. Ukrayna bağımsızlığını ilan etti. Bunu takip eden aylarda Ermenistan, Azerbaycan, Beyaz Rusya, Latviya ve Litvanya’nın bağımsızlık ilanları takip etti (Ocak 1918).

    Ocak 1918 Ukrayna Rusya’dan bağımsızlığını ilan etti. (Ocak 1918).

    Ocak 1918 Bolşevikler’in Orenburg’u işgali ve Başkurt Hükumet üyelerinin tevkif edilmesi (5 veya 18 Ocak 1918). Bolşevikler zayıflayınca 7 Haziran 1918’de Başkurt hükumeti yeniden çalışmalarına başlar.

    Ocak 1918 Ufa’da Millî Meclis, Muhtar İdil-Ural Devleti’ni ilan etti (6 Ocak 1918).

    Ocak 1918 Kazan’da II. Bütün Rusya Müslüman Askerleri Kurultayı (8/21 Ocak 1918).

    Ocak 1918 Muhtar İdil-Ural Devleti Anayasası ilan edildi (16 Ocak 1918).

    Ocak 1918 Milletler Komiserliği’ne bağlı İç Rusya ve Sibirya Müslümanları İşleri Komiserliği adıyla bir Müslüman Komiserliği teşkili (17 Ocak 1918).

    Ocak 1918 Taşkent Sovyetlerinin IV. Mahallî Kongresi, Hokand Hükûmeti’ne savaş ilan etti (Ocak 1918).

    Şubat 1918 Ermeni komitacı Arşak, Bayburt’ta katliam yaptı (1 Şubat 1918, Türkiye).

    Şubat 1918 Rusya’da Julyen takvimi yerine Gregoryen takvimi kullanılmaya başlandı (Şubat 1918).

    Şubat 1918 Hokand Müslüman Hükûmeti, Taşkent Sovyeti ve Kızıl Ordu tarafından dağıtıldı. Bu çatışmada pek çok Müslüman katledildi (18 Şubat 1918).

    Şubat 1918 Bolşevikler’in Kızıl Ordu’yu kurma kararı (23 Şubat 1918).

    Şubat 1918 Bolşevikler’in Merkezî Harbî Şura üyelerini tevkif kararları. Bunun üzerine Merkezî Harbî Şura üyeleri Kazan’da Bulak (dere) ötesine geçtiler. Kazan ikiye bölündü. Bolşevikler ve Askerî Şura taraftarları (27 Şubat 1918).

    Şubat 1918 Basmacı Hareketi/isyanı başladı (Şubat 1918).

    Şubat 1918-Eylül 1920 Basmacı İsyan Hareketi’nin ilk safhası. (Şubat 1918-Eylül 1920). [Basmacılık: Lügat anlamıyla çapul ve yağmacılık manasını hâvî olan bu kelime, daha sonra Türkistan Müslümanlarının Ruslar’a karşı giriştikleri Millî İstiklâl Hareketini karşılayan kavram haline gelmiştir.].

    Mart 1918 Alman Bahar Harekatı başladı (21 Mart 1918).

    Mart 1918 Bolşevikler, Sovyet Sosyalist Tatar-Başkurt Cumhuriyeti’ni kurdular. Daha sonra bazı iç sorunlar nedeniyle 29 Mayıs 1928’de Muhtar Tatar Cumhuriyeti’ne dönüştürdüler. SSCB’nin dağılmasıyla Tataristan’da da geniş çapta bir milli kurtuluş hareketi başladı. 1992’de Tataristan tam siyasi bağımsızlığını ilan etmiş ve Rusya’dan ayrılma niyetini bildirmiştir.Ancak Rusya Parlamentosu buna ret cevabı vermiştir. Bugün Tataristan Rusya Fedarasyonu’na bağlı özerk bir Türk cumhuriyetidir (23 Mart 1918).

    Mart 1918 Bolşevikler’in Bulak Ötesi/Ardı Cumhuriyeti işgali ve Merkezî Harbî Şura’yı lağvetmesi (28 Mart 1918).

    Mart 1918 Müslüman Komiserliği’nin Millî hareketi yoketme teşebbüsü (9 Mart 1918).

    Mart 1918 Müslüman Komiserliği’nin Tatar-Başkurt Sovyet Cumhuriyeti kurma kararı (22 Mart 1918). Bu karar 13 Aralık 1919’da Komünist Partisi Merkez Komitesi tarafından iptal edilmiştir.

    Mart 1918 Almanya ile Rusya arasında Brest-Litovsk antlaşması imzalandı. Rusya, Polonya, Finlandiya, Baltık toprakları, Ukrayna ve diğer birçok bölgeyi kaybetti. Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi, Rusya Komünist Partisi (Bolşevik) adını aldı (Mart 1918).

    Mart-Nisan 1918-1921 Rusya’da, İç Savaş başladı (Mart-Nisan 1918). Rusya’da Troçki komutasındaki Kızıl Ordu ve Beyaz Rus kuvvetleri arasında İç Savaş yılları. Kızıl Ordu galip geldi.

    Nisan 1918 Türkistan Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu (Nisan 1998).

    Nisan 1918 Bolşevikler’in Ufa’da Millî Meclisi basmaları ve Millî idareye el koymaları (12/25 Nisan 1918).

    Nisan 1918 Ermeni komitacılar, Kars’ın doğusundaki Subatan köyünde 750 Müslümanı şehit etti (25 Nisan 1918 Osmanlı, Ermeni).

    Mayıs 1918 Ermeni komitacılar, Kars’ta, aralarında çocukların da bulunduğu 60 Müslümanı katletti (1 Mayıs 1918 Osmanlı, Ermeni).

    Mayıs 1918 Azerbaycan’ın istiklâlini ilânı (28 Mayıs 1918).

    Haziran 1918 Rusya’da Toplama kampları kuruldu (Haziran 1918).

    Haziran 1918 Ermenilerin I. Dünya Savaşı’nda barış istemesiyle Batum Anlaşması imzalandı (4 Haziran 1918).

    Haziran 1918 Azerbaycan-Osmanlı Andlaşması (4 Haziran 1918).

    Temmuz 1918 VI. Mehmet Vahideddin Padişah oldu (4 Temmuz 1918 Osmanlı).

    Temmuz 1918 Rus Çarı ve ailesi katledildi (Temmuz 1918).

    Temmuz 1918 Rus Sosyal İhtilâlci Hükûmeti, Taşkent Sovyeti’nin elinden Aşkabat’ı aldı ve İran’daki İngiliz kuvvetlerinden yardım/destek talebinde bulundu (Temmuz 1918).

    Temmuz 1918 Sovyetler Birliği’nin yeni anayasası (geçici) yürürlüğe girdi. Çar ve ailesi öldürüldü (Temmuz 1918).

    Eylül 1918 Sovyet Kızıl Ordusu Kazan’ı yeniden işgal etti (10 Eylül 1918).

    Eylül 1918 Ufa’da, Rusya’daki Türk ve Müslüman hükumet ve siyasi partiler ile Müslüman olmayan milletlerin hükumet ve siyasi partilerinin katılımıyla bir Devlet Danışma Toplantısı yapıldı (8-23 Eylül 1918). Bir Kurucu Meclis Üyesi Kongresi teşkil edildi. Teşkil edilen 5 müdür arasında Amiral Kolçak da var idi. 5 Müdürden 4’ü 1 Ocak 1919’da tevkif edilince Rus Çarlığı’nı yeniden ihya etmek isteyen Kolçak tek lider durumuna geldi.

    Eylül 1918 Nuri Paşa’nın Ruslar’ı yenerek Bakû’ye girmesi (15 Eylül 1918).

    Eylül 1918 Bulgaristan, Selanik Ateşkes Antlaşması ile I. Dünya Savaşından çekildi (29 Eylül 1918).

    Ekim 1918 Beyrut bağımsızlığını ilan etti (1 Ekim 1918).

    Ekim 1918 Yugoslavya Cumhuriyeti kuruldu (17 Ekim 1918).

    Ekim 1918 Mondros Mütârekesi’nin imzalanması (Osmanlı, 30 Ekim 1918).

    Kasım 1918 Moskova’da yapılan Müslüman Komünistler Kongresi, Rus Komünist Partisi (RCP) içinde bir Müslüman Bürosu teşkil etti (Kasım 1918).

    Kasım 1918 Türk Askerinin Musul’dan daha Kuzey’e çekilmesi için Türkiye’ye İngiliz notası (2 Kasım 1918).

    Kasım 1918 İttihat ve Terakki Fırkası kendi kendisini feshetti (5 Kasım 1918 Osmanlı).

    Kasım 1918 Ahmet İzzet Paşa’nın istifası üzerine, Tevfik Paşa yeni Osmanlı Hükümetini kurdu (11 Kasım 1918).

    Kasım 1918 Macaristan Halk Cumhuriyeti ilan edildi (16 Kasım 1918).

    Aralık 1918 Kral Alexander (Sırp kralı) Belgrad’da Sırp, Hırvat ve Slovenlerin ortak devletini kurdu. Başkenti Belgrad olan devlet, tarihe I. Güney-Slav (Yugo Slav) devleti olarak geçti (1 Aralık 1918).

    Aralık 1918 “İstikbal” gazetesi, Faik Ahmet (Barutçu) tarafından Trabzon’da çıkarılmaya başlandı (10 Aralık 1918).

    Aralık 1918 “Işık” adlı milli gazete Giresun’da çıkmaya başladı (16 Aralık 1918).

    1918-1920, 1991 Azerbaycan Cumhûriyeti: Kurucusu Mehmed Emin Resulzâdedir. Kuzey Azerbaycan/Güney Kafkasya’da kurulmuş, Gence, sonra Bakû başkent olarak kullnılmıştır. Sovyet Rusya tarafından ortadan kaldırılmıştır.

    1919

    1919      Lord Curzon’un, “Doğu Trakya’daki Türkler ile Batı Anadolu’daki Rumlar mübadele edilmelidir” yolundaki muhtırası açıklandı.

    1919      Fransa’nın Marsilya şehrinde, “Ermeni Kin Anıtı” dikildi. Fransız bakan Joset Comitte, anıtın açılış törenine katıldı (1919).

    1919      Einstein, “Genel İzafiyet Teorisi” konusundaki yazısını yayımladı.

    1919      Lenin Müslüman Komünist Partisini dağıttı ve Rusya Komünist Partisi içinde Doğu Halklarının Komünist Kuruluşları Bürosu’nu teşkil etti (1919 başları).

    1919      Almanya ile Versailles/Macaristan ile Triannen/Avusturya ile Saint Gemainı/Bulgarristan ile Neully Antlaşmaları yapıldı/(Cemiyetler kuruldu.)

    Ocak 1919 İngilizler, Bağdat’ı işgal etti (10 Ocak 1919).

    Ocak 1919 Paris Konferansı (19 Ocak 1919).

    Ocak 1919 Hürriyet ve İdilaf Fırkası, yeniden faaliyete başladı (22 Ocak 1919 Osmanlı).

    Şubat 1919 İngiliz kuvvetleri Aşkâbad’dan geri çekildiler (Şubat 1919).

    Şubat 1919 Başkurt yönetiminin 22 Kasım 1918’den itibaren Bolşeviklerle yürütülen işbirliği çalışmaları sonuç vermemiş ve Başkurt ordusu Bolşeviklere teslim olarak Başkurdistan’ın özerkliği hayalleri suya düşmüştür (18 Şubat 1919).

    23 Mart 1919 SSCB’ne dahil bir Başkurt Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Başkenti Ufa şehridir. Başkurtlar etnik yapı itibariyle Tatarlara yakındırlar (23 Mart 1919).

    Nisan 1919 Muhtar İdil Ural Devleti ve Millî İdaresi son buldu (Nisan 1919).

    Mayıs 1919 “Açıksöz” gazetesi Kastamonu’da çıkmaya başladı (15 Mayıs 1919).

    Mayıs 1919 İzmir’in işgali (15 Mayıs 1919 Türkiye).

    Mayıs 1919 “Doğrusöz” adlı milli gazete Balıkesir’de yayınlanmaya başladı (22 Mayıs 1919).

    Mayıs 1919 III. İngiliz-Afgan Savaşı, Afganlılar’ın Sovyetlerle bir Dostluk Antlaşması imzalanmaları sonucunu doğurdu (Mayıs 1919).

    Mayıs 1919 I. Orta Asya Müslüman Komünistleri Kongresi, “Birleşik Türkistan Sovyet Cumhûriyeti” kurulmasını teklif etti (Mayıs 1919).

    Mayıs 1919 Mustafa Kemal [Atatürk], 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’da karaya çıktı. Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlatan meş’ale yanmaya başladı (19 Mayıs 1919 Türkiye).

    Haziran 1919 Türk kurtuluş Savaşı’nın ana adım ve belgelerinden olan Amasya Genelgesi yayınlandı. 4. madde, Sivas’ta toplanılmasını kararlaştırıyor (22 Haziran 1919 Türkiye).

    Haziran 1919 I. Dünya Savaşı sonunda, İdilaf Devletleri ile Almanya arasında Versay Barış Anlaşması imzalandı (26 Haziran 1919).

    Temmuz 1919 III. Türkistan Komünist Partisi Kongresi, Türkistan’da Müslümanların hükûmet işlerinden/görevlerinden atılmalarına karar verdi (Temmuz 1919).

    Temmuz 1919 Mustafa Kemal’in, askerlik ve resmi görevlerinden İstifâ etmesi (8/9 Temmuz 1919 Türkiye).

    Temmuz-Ağustos 1919 Erzurum Kongresi toplandı: 9 kişişilik “Heyet-i Temsîliye” (23 Temmuz-7 Ağustos 1919 Türkiye).

    Eylül 1919 Kızıl Ordu kuvvetleri, Dutov’un Orta Asya birliğini bertaraf etti (Eylül 1919).

    Eylül 1919 Sivas Kongresi toplandı: 16 Kişilik “Heyet-i Temsiliye” (4-12 Eylül 1919 Türkiye).

    Eylül 1919 Trakya’nın Türklüğünü müdafaa eden “Ahali” adlı gazete, Mehmet Behçet (Perim) tarafından Edirne’de yayınlanmaya başladı (8 Eylül 1919).

    Eylül 1919 Sivas Kongresi’nin 8.Umumi Toplantısında “İrade-i Milliye” adıyla bir gazetenin çıkarılmasına karar verildi (11 Eylül 1919).

    Ekim 1919 Lenin tarafından, Taşkent Sovyeti’nden yönetimi/otoriteyi devralması için bir Türkistan Komisyonu gönderildi (Ekim 1919).

    Ekim 1919 22 Ekim 1919 Amasya Görüşmeleri ve Protokolü (Sivas Kongresi Kararlarının Meclis-i Mebûsân’ca tescili. Ali Rıza Paşa Hükumeti) (22 Ekim 1919 Türkiye).

    Kasım 1919 İdilaf Devletleri ile Bulgaristan arasında, Nöyyi Barış Anlaşması imzalandı (27 Kasım 1919).

    Aralık 1919 27 Aralık 1919 Mustafa Kemal Ankara’da (27 Aralık 1919 Türkiye).

    1920

    1920      Cemal Paşa’nın Türkistan’dan Kâbil’e geçişi.

    1920      Irak’daki büyük ayaklanmanın 100 bin İngiliz Askerince bastırılması.

    1920      Kızıllar, Rus İç Savaşı’ndan zaferle çıktılar (1920 başları).

    1920      Suriye ve Lübnan’da Fransız Manda yönetiminin başlaması.

    1920      Türk Milliyetçiliğinin güçlü kalemlerinden Ömer Seyfettin (1894-1920) öldü. Ö. Seyfettin, Balıkesir yakınlarında bir köyde doğmuş olup kökeni Kafkas Türklerindendir. Askerliği döneminde Pantürkçü çevreler içinde etkin olmuş, sonraları ise edebiyata yönelmiştir. Genç Kalemler, Halka Doğru, Türk Yurdu ve Zeka için şiirler ve makaleler ile Yeni Mecmua, Büyük Mecmua ve diğerleri için öyküler yazmıştır. Birinci Dünya Savaşı’ndan hemen önce Seyfettin Milli Tecrübelerden Çıkartılmış Ameli Siyaset’ini çıkardı. Seyfettin Yarınki Turan Devleti adındaki bir başka çalışmasında Arap-Türk işbirliğine dayanan ancak esas olarak Anadolu’dan Türkistan’a uzanan geniş bir Türk birliği umudunu taşıyan geleceğin Turan ülküsü görüşünü ortaya koymaktaydı.

    Ocak 1920 Hâkimiyet-i Milliye gazetesi Ankara’da kuruldu (10 Ocak 1920).

    Ocak 1920 İstanbul Mebuslar Meclisi’nin açılışı (12 Ocak 1920 Osmanlı).

    Ocak 1920 Pariste, Azeriler ve Gürcüler’in istiklâlleri için büyük devletlerden söz almaları (12 Ocak 1920).

    Ocak 1920 Türkistan Komisyonu, Türkistan’ın ayrı etnik cumhuriyetlere bölünmesini teklif etti (15 Ocak 1920).

    Ocak 1920 V. Türkistan Komünist Partisi Kongresi, Türk Halklarının Sovyet Cumhûriyeti ve Türk Kızıl Ordusu’nun kurulması teklifinde bulundu (20 Ocak 1920).

    Ocak 1920 Son Osmanlı Meclis-i Mebûsanı’nda Misâk-ı Millî’nin Kabulü (28 Ocak 1920).

    Şubat 1920 Sovyet birlikleri, Hive’yi ele geçirdi. Hive Hanlığı ve Kongrat Hanedanı sona erdi (2 Şubat 1920).

    Şubat 1920 Taşkent Sovyeti, Aşkabat’ı yeniden ele geçirdi (Şubat 1920).

    Mart 1920 Alaş Orda Hükûmeti, Bolşevikler’e karşı mücadeleyi bıraktı (Mart 1920).

    Mart 1920 Hintli Müslümanlar’ın Hilâfet Komitesi’nin İngiltere’deki temas ve girişimleri (2-17 Mart 1920).

    Mart 1920 16 Mart 1920 İstanbul’un İşgali, Meclisin basılması, sürgünler (16 Mart 1920 Osmanlı).

    Mart 1920 Amerika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanı Wilson, Büyük Ermenistan kurulması hakkında nota verdi (26 Mart 1920).

    Nisan 1920 Genç Hiveliler önderliğinde Harezm (Hive) Halk Cumhûriyeti kuruldu (4 Nisan 1920).

    Nisan 1920 Son Osmanlı Meclis-i Mebusan’ının süresiz kapatılması (11 Nisan 1920).

    Nisan 1920 Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Açılması (23 Nisan 1920 Türkiye).

    Nisan 1920 Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı (29 Nisan 1920 Türkiye).

    Mayıs 1920 Kalinin, Lenin ve İnukitze’nin imzasıyla Tatar Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kurulması kararı (Mayıs 1920).

    Mayıs 1920 TBMM’nde ‘İstanbul Hükümeti ile Resmi Muhaberenin Memnuiyeti Hakkında’ 12 sayılı karar çıkarıldı (6 Mayıs 1920 Türkiye).

    Haziran 1920 İdilaf Devletleri Macarlarla, Trianon Barış anlaşmasını imzaladı (4 Haziran 1920).

    Haziran 1920 Matbuat ve İstihbarat Umum Müdürlüğü Teşkiline Dair Kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi (7 Haziran 1920).

    Ağustos 1920 Sévres Antlaşması imzalandı (10 Ağustos 1920 Osmanlı).

    Ağustos 1920 Rus-Ermeni Mütârekesi (10 Ağustos 1920).

    Ağustos 1920 (Sonraları Kırgız olarak adlandırılacak olan) Kazak Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu (26 Ağustos 1920).

    Eylül 1920 Sovyet birlikleri, Buhara’yı ele geçirdi. Buhara Hanlığı ilga edildi ve Mangıt Hânedânlığı sona erdi (Eylül 1920).

    Eylül 1920 Basmacı İsyan Hareketi’nin ilk safhası sona erdi. (Eylül 1920).

    Eylül 1920 Bakû’de Şark Milletleri Kongresi’nin Toplanması (Eylül 1920).

    Eylül 1920 İstiklâl Mahkemeleri’nin kurulması (18 Eylül 1920 Türkiye).

    Ekim 1920 Genç Buharalılar ve Buhara Komünist Partisi kontrolünde/yönetiminde, Buhara Halk Cumhûriyeti kuruldu. Cumhûriyetin yönetimini üstlenen Faizullah Hocaev (1896-1938), daha sonra da Başbakan oldu (6 Ekim 1920).

    Ekim 1920 Rusya’ya gizli bir heyet gönderilmesi (11 Ekim 1920 Türkiye).

    Ekim 1920 Türkiye Komünist Fırkası, Ankara’da resmen kuruldu (18 Ekim 1920).

    Ekim 1920 Musul Meselesi için Gazi, Anayasanın 19. Maddesi gereğince Meclisi Olağanüstü toplantıya çağırdı (18 Ekim 1920 Türkiye).

    Kasım 1920 Yunanistan’da Venizelos kabinesi düştü (1 Kasım 1920).

    Aralık 1920 Ankara Meclis Hükumeti ile Ermenistan arasında Gümrü Anlaşması imzalandı: Ermeniler Sevr’i red ile Kars ve yöresi Türkler’e veriliyor. Doğu Cephesi rahatladı (2-3 Aralık 1920).

    1920-1923 Basmacı Hareketi’nin ikinci safhası.

    1920-1923 Batı Trakya Cumhûriyeti: Batı Trakya’da kurulmuştur. Merkezi Gümülcine idi. Yunanistan tarafından yıkılmıştır.

    1921

    1921      Yunanlılar, Eskişehir’e doğru ilerlemeye başladı.

    1921      Sovyetler Birliği Komünist Partisi 10. Kongresi, Pantürkçülüğü ve Panislamizmi, ‘burjuva demokratik milliyetçiliğe’ yönelen sapmalar olarak değerlendirip mahkum etti.

    1921      İran Kazak Tugayı subaylarından Rıza Han 1921’de siyaset yazarı Seyyid Ziyaeddin Tabatabai’nin de önernli rol oynadığı bir darbeyle ordunun başına geçti. Sonraki yıllarda savaş bakanlığı ve Tabatabai’nin yerine başbakanlık görevlerini üstlenerek düzeni sağladıktan sonra, 1925’te Kaçar hükümdarını devirdi ve kendisini şehinşah ilan etti.

    1921      Kırım Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuş ve Rusya’ya bağlanmıştır.

    1921      Tannu-Tıva Halk Cumhuriyeti tamamen SSCB’ye dahil edilerek kendisine Rusya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti içinde bir muhtar bölge statüsü verildi.

    Ocak 1921 Rus Komünist Partisi Müslüman Bürosu feshedildi (Ocak 1921).

    Ocak 1921 I. İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921 Türkiye).

    Ocak 1921 Buhâra Hey’eti’yle görüşmeden sonra Mustafa Kemal’in TBMM’de nutku (17 Ocak 1921 Türkiye).

    20 Ocak 1921 Dağıstan Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu (20 Ocak 1921).

    20 Ocak 1921 Dağlı Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu (20 Ocak 1921). Sovyetler bir yıl geçmeden birer resmi kararname ile Dağlı Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ni altı parçaya ayırdı. Böylece: 20 Kasım 1922’de Çeçenistan; 7 Haziran 1924’te de İnguşistan Özerk eyaletleri teşekkül ettirildi. 15 Ocak 1934’te her iki özerk eyalet birleştirilerek Çeçen-İnguş Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne çevrildi. II. Dünya Savaşı sırasında Almanlarla işbirliği yapmakla suçlanan Çeçen-İnguşlar, bu yüzden Rusların şiddetli baskılarına maruz kaldıkları gibi, 1944’te de Ortaasya’ya sürgüne gönderildiler. Bu zorunlu göçün sonucunda Çeçen-İnguş Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti feshedilerek topraklarının bir kısmı Kuzey Osetya’ya, bir kısmı da Dağıstan’a verildi. Bundan tam 13 yıl sonra 9 Ocak 1957’de eski özerk idare yeniden kuruldu ve bu durum 1990’lara kadar devam etti. 1996 yılında yapılan Çeçen-Rus savaşı sonrasında İnguşlar, Çeçenistan’dan ayrıldı.

    Ocak 1921 İlk Anayasa. 23+1 ek muvakkat madde (Teşkilât-ı EsasiyeKânunu) (20 Ocak 1921 Türkiye).

    Şubat 1921 Londra Konferansı (23 Şubat 1921).

    Şubat 1921 Kızıl Ordu Tiflis’e girdi (25 Şubat 1921).

    Mart 1921 Türkiye-Afganistan İttifâk Mu’âhedenâmesi/Moskova’da dostluk anlaşması imzalandı (1 Mart 1921).

    Mart 1921 İstiklâl Marşının kabulü (12 Mart 1921 Türkiye).

    Mart 1921 Sovyetler, Harezm Halk Cumhûriyeti’nin Genç Hiveliler Hükûmeti’ni azlettiler, görevden aldılar (14 Mart 1921).

    Mart 1921 Talat Paşa, Berlin’de Ermeniler tarafından katledildi (15 Mart 1921).

    Mart 1921 TBMM Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında Mu’âhedât Ahidnâmesi/Moskova Antlaşması imzalandı (16 Mart 1921).

    Mart 1921 Ermeni Misak Torlakyan, Azerbaycan İçişleri Bakanı Cevanşir Han’ı, Tepebaşı’ndaki Pera Palas Oteli önünde öldürdü (18 Mart 1921).

    Mart-Nisan 1921 II. İnönü Savaşı (31 Mart-1 Nisan 1921 Türkiye).

    Temmuz 1921 1921 İtalyanlar’ın Anadolu’dan çekilmesi (5 Temmuz 1921 Türkiye).

    Temmuz 1921 Hilâfet Komitesi’nin, Karaçi’de Hilâfet Kongresi’ni toplaması (8 Temmuz 1921).

    Temmuz 1921 Kütahya-Eskişehir Savaşları (10-25 Temmuz 1921 Türkiye).

    Ağustos 1921 Hilâfet Komitesi’nin toplu direniş kararı (1 Ağustos 1921).

    Ağustos 1921 Afganistan, Azerbaycan ve Sovyet Sefâreti’nden sonra Ankara’ya Buhâra Cumhûriyeti Sefâret Heyeti’nin gelmesi (2 Ağustos 1921 Türkiye).

    Ağustos 1921 Mustafa Kemal Paşa’nın Başkumandanlığına dair kanun, TBMM’de kabul edildi (5 Ağustos 1921 Türkiye).

    Ağustos 1921 Milli Mücadeleyi destekleyen “Türkoğlu” gazetesi Bolu’da yayımlanmaya başladı (15 Ağustos 1921).

    Ağustos 1921 Sakarya Meydan Muhârebesi’nin Başlaması (23 Ağustos 1921 Türkiye). Zafer: 13 Eylül 1921

    Eylül 1921 Sakarya Zaferi ertesinde Azerbaycan, Kırım Türk heyetlerinin gelerek kutlamaları (12 Eylül 1921 Türkiye).

    Eylül 1921 Sakarya Meydan Muharebesi’nin zaferle sonuçlanması (13 Eylül 1921 Türkiye).

    Eylül 1921 19 Eylül 1921 Atatürk’e Gazi ve Mareşal Rütbesi verilmesi (19 Eylül 1921 Türkiye).

    Ekim 1921 Enver Paşa (1881-1922), Sovyetler’e yardım için Buhara’ya geldi, fakat Basmacılar ile işbirliğine başladı (Ekim 1921).

    Ekim 1921 TBMM Hükümeti ile Mavera-i Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan) arasında Kars Antlaşması imzalandı (13 Ekim 1921).

    Ekim 1921 Azerbaycan Elçisi Abilov’un, TBMM Reîsi M. K. Paşaya güven mektûbunu sunması (17 Ekim 1921 Türkiye).

    Ekim 1921 Türk-Fransız Ankara İdilâfnâmesi (20 Ekim 1921).

    Kasım 1921 Ankara’da Azerbaycan Elçiliği’nin açılması (18 Kasım 1921 Türkiye).

    Kasım 1921 Japonya başbakanı Hara öldürüldü (18 Kasım 1921).

    Aralık 1921 İkinci Hilâfet Kongresinin Toplanması (Aralık 1921).

    Aralık 1921 Ermeniler, Sait Halim Paşa’yı Roma’da katletti (6 Aralık 1921).

    1922

    1922      San Remo Konferansı kararları, TBMM’de reddedildi.

    1922      Kabartay-Balkar Özerk oblastı oluşturuldu. 1936’da da özerk cumhuriyet statüsüne kavuştu.

    1922      Anti-Bolşevik Müslüman Örgütler Kongresi toplandı ve bu toplantıda Bağımsız Türkistan Türk Cumhuriyeti adıyla geçici bir hükümetin oluşturulması kararlaştırıldı.

    1922      İdil-Ural Millet Meclisi tarafından seçilen, Millî İdare (1918-1920’li yıllarda sürgünde) ortadan kalktıktan sonra da faaliyetlerine Paris vb. yerlerde devam eden Sulh Heyeti dağıldı

    1922      Cemiyet-i Akvam, Filistin’de İngiltere yönetiminde bir manda idaresi kurdu.

    1922      İngiltere, Mısır’ın bağımsızlığını kabul etti.

    Ocak 1922 Ankara Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti arasında dostluk antlaşması imzalandı (2 Ocak 1922).

    Şubat 1922 Buhara Komünist Partisi, Rus Komünist Partisi’nin kontrolü altına girdi (Şubat 1922).

    Haziran 1922 Ziya Gökalp, Diyarbakır’da, “Küçük Mecmua” adlı dergiyi yayımlamaya başlandı (18 Haziran 1922-5 Mart 1923 arası toplam 33 sayı).

    Ağustos 1922 Enver Paşa öldürüldü. Bu kayıp, Basmacı Hareketi’nin tedrîcen güç kaybetmesine sebep oldu (Ağustos 1922).

    Temmuz 1922 Mustafa Kemal Paşa’ya süresiz başkomutanlık verilmesi (20 Temmuz 1922 Türkiye).

    Temmuz 1922 Cemal Paşa, Tiflis’te Ermeniler tarafından öldürüldü (22 Temmuz 1922).

    Ağustos 1922 Kocatepe’den Büyük Taarruzun Başlaması 26 Ağustos/1 Eylül 1922 Büyük Taaruz (26 Ağustos 1922 Türkiye).

    Ağustos 1922 Yunan Ordusu’nun tamamen sarılması ve imhâ edilmesi suretiyle “Dumlupınar (Başkomutan) Meydan Muhârebesi” nin kazanılması (30 Ağustos 1922 Türkiye).

    Eylül 1922 Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın Ordu’ya Beyânnâmesi: “Ordular; İlk hedefiniz Akdeniz’dir, İleri!” (1 Eylül 1922 Türkiye).

    Eylül 1922 Türk Süvârîleri’nin İzmir’e girişi ve Kadife Kale’ye Türk bayrağının çekilmesi (9 Eylül 1922).

    Eylül 1922 Batı Anadolu’nun Yunan ordusundan tamamen temizlenmesi (18 Eylül 1922 Türkiye).

    Eylül 1922 Yunan kralı Konstantin tahtını bıraktı (27 Eylül 1922).

    Ekim 1922 Mudanya Konferansı’nın başlaması (3 Ekim 1922).

    Ekim 1922 Fransa, İngiltere, İtalya ve Türkiye arasında Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. Daha sonra da Yunanistan anlaşmayı imzalayarak Trakya’yı, Meriç sınır olmak üzere Türklere bırakmıştır (11 Ekim 1922).

    Ekim 1922 Yunan Hükümeti’nin Mudanya Ateşkes Anlaşması’nı onaylaması (13 Ekim 1922).

    Ekim 1922 Mudanya Mütarekesi (Ateşkes Anlaşması)’nin yürürlüğe girmesi (15 Ekim 1922).

    Ekim 1922 M. K. Paşa’nın, Tevfik Paşa’ya iletilmek üzere Millî Hükûmet’in İstanbul temsilcisi Hâmit Bey’e cevâbî telgrafı: “Türkiye Büyük Millet Meclisi Ordularının kazandığı kesin zaferin tabiî neticesi olmak üzere vukûu yakın olan barış konferansında Türkiye Devleti yalnız ve ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti tarafından temsil olunur” (18 Ekim 1922 Türkiye).

    Ekim 1922 Re’fet Paşa’nın maiyetinde İstanbul’a gelen 100 Türk jandarmasının Sirkeci İskelesi’nde karaya çıkışı (20 Ekim 1922 Türkiye).

    Ekim 1922 İdilaf Devletleri’nin TBMM Hükümeti ve İstanbul Hükümeti temsilcilerini 13 Kasım 1922’de Lozan’da toplanacak barış konferansına davet etmeleri (27 Ekim 1922).

    Ekim 1922 Devletin kontrolünü ele geçiren Benito Mussolini, iktidara geldi ve faşizm ilan etti (28 Ekim 1922).

    Ekim 1922 Bakanlar Kurulu’nun Lozan Konferansı delegesi adaylarını belirlemesi: İsmet Paşa, Rıza Nur, Hasan Hüsnü (31 Ekim 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 Hilâfet ve Saltanat’ın birbirinden ayrılarak Saltanat’ın lağvı hakkında TBMM’si karârı. 1 Kasım 1922 gecesi ve ertesi gününün Bayram kabul edilmesine dair TBMM kararı. Karar Yıldız Sarayı’nda Vahîdeddin’e Refet Paşa tarafından tebliğ edilmiştir (1 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 Mustafa Kemal Paşa’nın “Petit Parisien” muhâbirine-barış şartları, dahili ve harici siyasi meseleler hakkında-demeci: “… Biz ne Bolşevikiz, ne de Komünist; ne biri, ne diğeri olamayız. Çünkü biz milliyetperver ve dinimize hürmetkârız” (2 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 Tevfik Paşa Kabinesi’nin istifası. Refet Paşa’nın İdilâf devletleri generallerinin katılımıyla yapılan “Generaller Toplantısı”nda “Bugün öğleden sonra İstanbul’da Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti idâresinin başlamış olduğunu” resmen beyân etmesi. (4 Kasım 1922 Osmanlı).

    Kasım 1922 Osmanlı Devleti’nin resmî gazetesi olan “Takvîm-i Vakayi”nin son sayısının çıkarak kapanması (4 Kasım 1922 Osmanlı).

    Kasım 1922 İstanbul’un idaresine el konulduğuna dair Ankara Hükûmeti kararı “Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti 4 Kasım 1922 öğle vaktinden itibaren İstanbul’un idaresine el koymuştur”nın Refet Paşa aracılığıyla İstanbul Hükûmeti’ne tebliği (4/5 Kasım 1922).

    Kasım 1922 İstanbul’un yönetimine el konulduğuna dair Ankara Hükümeti kararının İstanbul Hükümeti’ne tebliği (5 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 Türk delegasyonunun İstanbul’dan Lozan’a hareketi (9 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 VI. Mehmet Vahidettin, son Selamlık Töreni’ne katıldı (10 Kasım 1922 Osmanlı).

    Kasım 1922 İsmet Paşa’nın sabah, Lozan’dan Paris’e gelişi. Fransa Başbakanı Poincare ve Franklin Bouillon’la görüşmesi (15 Kasım 1922).

    Kasım 1922 Vahidettin’in “Halîfe-i Müslimîn” imzâsı ile işgâl orduları Başkumandanı Harrington’a sığınma mektubu: “İstanbul’da hayatımı tehlikede gördüğümden İngiltere Devlet-i Fehîmesi’ne ilticâ ve bir an evvel İstanbul’dan başka yere naklimi taleb ederim efendim” (16 Kasım 1922 Osmanlı).

    Kasım 1922 Son Osmanlı Sultânı Vahideddin’in maiyeti ile birlikte, Malaya adlı İngiliz harb gemisiyle İstanbul’dan Malta’ya gitmesi/ülkeyi terk etmesi (17 Kasım 1922). 20 Kasım 1922’de Maltaya gelen Sultan, kısa bir müddet burada kaldıktan sonra, Hicaz Kralı’nın daveti üzerine, Hicaz’a gitmiş, daha sonra da Avrupa’ya geçerek San Remo şehrinde yerleşmiş ve 15 Mayıs 1926’da burada vefaat etmiştir.

    Kasım 1922 Vahideddin’in Halifelikten uzaklaştırıldığına dair Şeriye Vekili Vehbi Efendi’nin Fetvâsı (18 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 TBMM kararıyla, Vahideddin’in halifelikten hal’i, yerine Abdülmecid Efendi’nin halifeliğe seçilmesi (19 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 Lord Curzon ile Poincare’nin Lozan’a gelişleri. Lozan yakınlarında Curzon-Poincare-Mussolini görüşmesi (19 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 Mont Benon garzinosunda Lozan Konferansı’nın başlaması, açılış töreni. Törende İsmet Paşa da bir konuşma yapmıştır (20 Kasım 1922).

    Kasım 1922 Lozan Konferansı’nın ilk oturumu ve konuları görüşmek üzere 3 komisyon oluşturulması. Bu konferansa katılan Türk Heyeti: Reis: İsmet Paşa, azalar: Sinop Mebusu Rıza Nur, Trabzon Mebusu Hasan (Saka) (21 Kasım 1922).

    Kasım 1922 İsmet Paşa’nın İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon ile Musul konusunda görüşmesi (28 Kasım 1922).

    Kasım 1922 Doğu Trakya’nın Yunanlılarca boşaltılmasının tamamlanması (30 Kasım 1922 Türkiye).

    Kasım 1922 Mustafa Kemal (Atatürk) önderliğindeki Türk Milliyetçileri, Osmanlı Saltanatı’nı ilgâ ettiler (17-22 Kasım 1922).

    Aralık 1922 Rus Sovyet Federal Sosyalist Cumhûriyeti’nin birer parçası olarak kurulan Türkistan ve Kırgız (Kazak) Otonom Sovyet Sosyalis Cumhûriyetleri’nin de dahil olduğu, Sovyet Sosyalist Cumhûriyetler Birliği kuruldu. Katılan cumhuriyetler: Rusya SSC, Ukrayna SSC, Beyaz Rusya SSC ve Mavera-i Kafkas SSC (Aralık 1922).

    Aralık 1922 Mustafa Kemal Paşa’nın, Ankara’da, Hakimiyet-i Millîye, Yeni Gün ve Öğüt gazeteleri muhâbirlerine “Halk Fırkası” adıyla siyasî bir parti kurma niyetinde olduğunu bildiren demeci ve İstanbul Mebusu Dr. Adnan (Adıvar) Bey’in Meclis İkinci Reisliği’nden istifâsı (6 Aralık 1922).

    Aralık 1922 Türk Ocağı, Ankara’da yeniden açıldı (29 Aralık 1922). Gazi Mustafa Kemal, Ocak 1923’de 1000 TL. maddi yardımda bulundu. 14 Ocak 1923 günü Ankara Türk Ocağı’nı ziyaret etti.

    Aralık 1922 Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği kuruldu (30 Aralık 1922).

    1922-1946 Mihail Kalinin (Sovyetler Birliği).

    1922-1953 Yosef Stalin dönemi (Sovyetler Birliği).

    1923

    1923      Mustafa Kemal’in annesi Zübeyde Hanım İzmir’de öldü. Karşıyaka’ya gömüldü.

    1923      Lozan Barış Antlaşması’nın 20. maddesi gereğince, Türkiye, Kıbrıs’ın İngiltere’ye ilhakını kabul etti.

    1923      Ermeni asıllı Münib Boya, Van Milletvekili olarak TBMM’ne girdi (1923).

    Ocak 1923 Lozan’da Türkiye ile Yunanistan arasında askeri ve sivil esirler ile din esasına dayalı azınlıkların değişimi konusunda iki sözleşme imzalanması (30 Ocak 1923).

    Şubat 1923 Türk karşı tekliflerinin verilmesi. Curzon’un son demeci: “Ümit ederim ki İsmet Paşa, umduğumdan daha çok fedakarlık yaptığımın farkındasınız. Savaş olabilir. Kabul etmenizi istirham ederim. Vatanınızı kurtarmak için İsmet Paşa yarım saatinz var.” Konferans’ın kesintiye uğraması (4 Şubat 1923).

    Şubat 1923 Türk Delegasyonu’nun Lozan’dan ayrılışı (7 Şubat 1923).

    Şubat 1923 Türk Lozan Delegasyonu Bükreş’e geldi ve İsmet Paşa Hükümete rapor sundu (10 Şubat 1923).

    Şubat 1923 Lozan Delegasyonu’nun İstanbul’a dönüşü, General Harington’la İ. Paşa’nın görüşmesi (16 Şubat 1923 Türkiye).

    Mart 1923 Türkistan Otonom Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Buhara ve Harezm Halk Cumhûriyetleri I. Konferansı, bu üç cumhûriyetin ekonomik ve idârî birliğini hedefleyen bir Orta Asya Ekonomik Konseyi teşkil etti (Mart 1923).

    Nisan-Temmuz 1923 Lozan Konferansı ikinci dönem çalışmalarının başlaması ve imzası (23 Nisan-24 Temmuz 1923 Türkiye).

    Haziran 1923 Stalin, “Sultan Galiyevizm”i ve bağımsız bir Türkistan kurulmasını amaçlayan Müslüman Komünist isteklerini kınadı, reddetti (Haziran 1923).

    Temmuz 1923 I. Sovyet Kongresi (30 Aralık 1922)’nin Moskova’da kabul ettiği Mukâvelenâme’ye istinaden, Merkez İcrâ Komitesi’nce tashihât ve ta’dîlatı yapılarak hazırlanan 1922 tarihli yeni Sovyet Anayasası, 6 Temmuz 1923 tarihinde Sovyet Sosyalist Cumhûriyetler Birliği Merkez İcrâ Komitesi tarafından onaylanmış ve Sovyetler Birliği’nin kuruluşunu resmileştiren bir belge olarak yürürlüğe girmiştir. Anayasa’nın ikinci kısmındaki Mukâvelenâme’de zikredilen ve Sovyet Sosyalist Cumhûriyetler İttihâdı’nı teşkil eden Cumhûriyetler ise şunlardır: Rusya Federal Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Mâverâ-yı Kafkas Federal Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti (SS Azerbaycan, SS Gürcistan, SS Ermenistan Cumhûriyetleri).

    Temmuz 1923 Lozan Mu’âhedesi’nin imzası (23 Ağustos tarihinde de TBMM’de onaylanarak yürülüğe girmiştir) (24 Temmuz 1923 Türkiye).

    Ağustos 1923 Rauf Bey’in İcrâ Vekilleri Hey’eti Reisliği’nden ayrılışı (4 Ağustos 1923 Türkiye).

    Ağustos 1923 II. Devre için seçilen millet vekillerinin Halk Fırkası kurulması hakkında görüşmek üzere TBBM’de görüşme yapması (7 Ağustos 1923). Mustafa Kemal Paşa’nın toplantıda, Halk Fırkası kurulması hakkında yaptığı uzun konuşma (8 Ağustos 1923).

    Ağustos 1923 Halk Fırkası Nizâmnâme Taslağı’nın millet vekillerine dağıtılması ve görüşmelerin başlaması (9 Ağustos 1923 Türkiye).

    Ağustos 1923 İsmet Paşa’nın Lozan’dan İstanbul’a dönüşü (10 Ağustos 1923 Türkiye).

    Ağustos 1923 II. Devre T.B.M.M.’nin açılması ve çalışmalarına başlaması (11 Ağustos 1923 Türkiye).

    Ağustos 1923 TBMMeclisi’nde yeni İcrâ Vekilleri Heyeti seçimi (İcrâ Vekilleri Heyeti Reisi: İstanbul mebusu Fethi (Okyar) Bey, Adliye Vekili: İzmir mebusu Seyit Bey, Dahiliye Vekili: İstanbul mebusu Fethi (Okyar) Bey,… (14 Ağustos 1923 Türkiye).

    Ağustos 1923 Lozan Barış Antlaşması’nın, TBMM’de onaylanması (23 Ağustos 1923 Türkiye).

    Eylül 1923 “Halk Fırkası”nın kuruluşu ve Mustafa Kemal Paşa’nın genel Başkanlığına seçilmesi. Genel Sekreterliğine de Receb (Peker) Bey’in tayin edildiği Fırkanın kuruluş dilekçesi, 23 Ekim 1923 tarihinde Dahiliye Vekâleti’ne verilmiştir (11 Eylül 1923 Türkiye).

    Ekim 1923 Harezm Halk Cumhûriyeti yerine, Harezm Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu (Ekim 1923).

    Ekim 1923 Ankara Şehri’nin, Türkiye Devleti’nin Hükûmet Merkezi olduğuna dair TBMMeclisi kararı (13 Ekim 1923).

    Ekim 1923 “İzâle-i Şekâvet Kanûnu”nun TBMM’de kabulü (18 Ekim 1923 Türkiye).

    Ekim 1923 Halk Fırkası’nın kuruluş dilekçesinin Genel Başkan Gazi Mustafa Kemal ve Genel Sekreter Receb (Peker) imzâlarıyla Dâhiliye Vekâleti’ne verilmesi (23 Ekim 1923 Türkiye).

    Ekim 1923 Halk Fırkası Meclis Grubu’nun M. K. Paşa’nın başkanlığında toplanması ve M. K. Paşa’nın bir gün önceki isteği üzerine aldığı İcrâ Vekilleri Heyeti’nin’nin istifâsını bildirmesi. Kararın TBMM’de okunması (27 Ekim 1923 Türkiye).

    Ekim 1923 Akşam Çankaya’da yemek esnasında Mustafa Kemal Paşa’nın hazır bulunanlara sÖzi: “Yarın Cumhûriyet ilân edeceğiz!”. Gece, M. K. Paşa’nın İsmet Paşa ile T. Esâsiye Kanûnu’nun bazı maddeleri hakkında değişiklik teklifi hazırlamaları ve Kânûna “Türkiye Devleti’nin Şekl-i Hükûmeti Cumhûriyettir” kaydının konulması (28 Ekim 1923 Türkiye).

    29 Ekim 1923 TBMM’de Cumhûriyet’in İlânı: Mustafa Kemal Paşa’nın Halk Fırkası toplantısında Hükumet buhranını gidermek için T. Esâsiye Kanû

    nu’nun bazı maddelerinin tavzîhinin gerektiğini bildirmesi ve Cumhûriyet’in ilânı hususundaki teklifinin kabul edilmesi. Toplanan T.B.M.Meclisi’nde “Teşkîlât-ı Esâsiye Kânûnu’nun bazı maddelerinin değiştirilmesine dair Kanun teklifi”nin derhal müzâkeresinin teklifi ve “Türkiye Devleti’nin Hükûmet şeklinin Cumhûriyet olduğu” nun “Yaşasın Cumhûriyet” sesleri arasında kabulü… Mehmet Emin (Yurdakul) Bey’in TBMM’de konuşması: “… Bu hükûmetin temellerinin, arzın temelleri kadar sağlam olmasını isterim. Cumhûriyet’in ruhu önünde tazîmen ayağa kalkarak üç kere “Yaşasın Cumhûriyet” diye hükumetimizi kutlamalarını muhterem arkadaşlardan temennî eylerim”. M.Emin Bey’in bu sözleri üzerine milletvekilleri “Yaşasın Cumhûriyet!” diye üç defa bağırmışlardır. TBMM’de gizli yapılan seçimle Mustafa Kemal Paşa 158 reyin tamamını alarak Türkiye Cumhûriyeti Reisliğine seçilmesi ve T.C.’nin ilk Cumhûrbaşkanı olarak yaptığı teşekkür konuşmasında: “…Türkiye Cumhûriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır”. Mustafa Kemal Paşa’nın, Fransız muharriri Maurice Pernot’e demeci: “… Memleketimizi yenileştirmek istiyoruz. Bütün mesâimiz Türkiye’de asrî, binâenaleyh batılı bir hükûmet oluşturmaktır. Medeniyete girmek arzu edip de, batıya yönelmemiş millet hangisidir? ” Türkiye Cumhuriyeti Kurulduğunda bağımsız tek Türk devletiydi (29 Ekim 1923 Türkiye).

    Ekim 1923 Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı, Mustafa Kemal Atatürk oldu (29 Ekim 1923). Görevini vefat ettiği 10 Kasım 1938’e kadar sürdürdü.

    30 Ekim 1923 İlk Cumhuriyet Hükumeti kuruldu: Cumhûrreisi Mustafa Kemal Paşa tarafından Başvekâlete Malatya mebusu İsmet Paşa (İnönü) nın atanması. Arkasından İsmet Paşa başkanlığında yeni kabine kurulmuş (Başvekil: İsmet Paşa, Adliye Vekili: İzmir mebusu Seyit Bey, Dahiliye Vekili: Kütahya mebusu Ferit Bey, Genelkurmay Vekili: İstanbul mebusu Fevzi Paşa, Hariciye Vekili: Malatya mebusu İsmet Paşa, İktisad Vekili: Trabzon mebusu Hasan (Saka) Bey, Maarif Vekili: Adana Mebusu İsmâil Safâ Bey, Maliye Vekili: Gümüşane mebusu Hasan Fehmi Bey, Mübâdele, İmâr ve İskân Vekili: İzmir mebusu Mustafa Necati Bey, Millî Müdâfaa Vekili: Karesi mebusu Kâzım (Özalp) Paşa, Nâfia Vekili: Trabzon mebusu Muhtar Bey, Sıhhiye Vekili: İstanbul mebusu Dr. Refik (Saydam) Bey, Şeriye ve Evkâf Vekili: Manisa mebusu Mustafa Fevzi Efendi) ve TBMM’den güvenoyu almıştır. Güvenoyu üzerine İsmet Paşa bir konuşma yapmıştır (30 Ekim 1923 Türkiye).

    Kasım 1923 Fethi (Okyar) Bey’in TBMMeclisi Başkanlığı’na seçilmesi (1 Kasım 1923 Türkiye).

    Kasım 1923 Mustafa Kemal Paşa’nın “Halk Fırkası Reisliğine vekâlet etmesi için” İsmet Paşa’ya yazısı: “Halk Fırkası Genel Başkanlığı ile fiilen uğraşmağa bugünkü vazifem müsait olmadığından zât-ı devletlerini vekil tayin ediyorum” (19 Kasım 1923 Türkiye).

    Kasım 1923 Halk Fırkası Genel Başkan Vekili İsmet Paşa’nın illerdeki Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukûk Merkezlerine tamimi: “… Bütün vatana kurtuluş ve bağımsızlığı getiren Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukûk Cemiyeti, bugünden itibaren Halk Fırkası’na dönüşecek ve Cemiyetin bütün idâre kurulları olarak vazifeye devam edeceklerdir.” (20 Kasım 1923 Türkiye).

    1923-1933 Basmacı Hareketi’nin ikinci safhası: Türkistan’da Sovyetler’e karşı, aralıklı olarak Basmacı baskınları devam etti.

    1924

    1924      Çin-Sovyet Antlaşması, iki ülke arasında diplomatik ilişkileri yeniden başlattı.

    1924      Moğolistan Halk Cumhuriyeti kuruldu.

    1924      Ankara’da Türk Ocakları’nın I. Kongresi (135 Ocak’tan temsilcilerin katılımıyla) yapıldı: Tanrıöver, Türk Ocaklan’nın esas amacını, Türk kültürünü koruma ve Kemalist reformları savunma olarak belirledi. Dernek, çabalarını Türkiye’nin modernleşmesi için büyük ya da az nüfuslu her yerde çalışmalar yürüten Cumhuriyet Halk Partisi’yle işbirliği üzerinde yoğunlaştırdı. Türk Ocakları için bu,-Batı müziğinin tanıtılması,-tiyatro gösterileri ve-sportif faaliyetler,-Türkçenin yanı sıra Fransızca ve İngilizce dergi ve kitaplarla kitaplık ve okuma odalarının kurulması,-çağdaş eğitim terimleriyle ifade edilen yoğun bir Batılılaşma kampanyasıyla ilgilenmek gibi konularda etkinlikler göstermeyi kapsıyordu. 1930’da Örgüt Ankara’da kendi matbaasını açtı. Üye sayısı 1925 yılında 217 şubede 30.000 iken, 1930’da Türkiye çapında 257 şubede 32.000 üyeye çıktı. 1927 yılında Türk Ocaklarının etkinlik alanlarının ancak Türkiye sınırları içinde olması gerektiği şeklinde bir Tüzük ve Program değişikliği yapıldı. 1931 Martı’nda Türk Ocakları’nın kapatılıp yerine bütünüyle yeni devletin ideolojisi ve propagandasına yönelecek olan Halk Evleri kuruldu.

    1924      Türkiye’de Türkçülüğün, Türk Milliyetçiliği’nin idoloğu Ziya Gökalp (1876-1924) öldü.

    Ocak 1924 Lenin öldü ve ardından Sovyet Sosyalist Cumhûriyetler Birliği’nde bütün yetkiler/güç Stalin’in eline geçti (Ocak 1924).

    Ocak 1924 Sovyetler Birliği anayasası uygulanmaya başlandı (Ocak 1924).

    Ocak 1924 “Hafta Tatili hakkında Kânûn”un TBMMeclisi’nde kabulü (2 Ocak 1924 Türkiye).

    Ocak 1924 İstanbul İstiklâl Mahkemesi’nde İstanbul gazetecilerinin beraatine karar verilmesi (2 Ocak 1924 Türkiye).

    Şubat 1924 Halife Abdülmecit için İstanbul’da son Cuma selamlığı töreni yapıldı (29 Şubat 1924).

    Mart 1924 Hilâfet’in, Şeriye ve Evkâf Vekâleti’nin ilgâsı ile Tevhîd-i Tedrîsâd Kânûnu’nun kabûlü hakkındaki kânûn kabul edildi (3 Mart 1924 Türkiye).

    Mart 1924 Hilâfet ilgâ edildi (3 Mart 1924 Türkiye).

    Mart 1924 Halife Abdulmecit Efendi ve Osmanlı hanedan mensupları yurtdışına çıkarıldı (4 Mart 1924).

    Nisan 1924 Şer’iye Mahkemeleri kaldırıldı. Kanuna göre; dini mahkemeler birleştirildi. Kanunun mayıs başından itibaren yürürlüğe gireceği açıklandı (8 Nisan 1924 Türkiye).

    Nisan 1924 1924 Anayasası kabul edildi (20 Nisan 1924 Türkiye).

    Nisan 1924 Anadolu-Bağdat Demiryolu’nun devletçe satın alınmasını öngören kanun kabul edildi (23 Nisan 1924 Türkiye).

    Mayıs 1924 Yunus Nadi Abalıoğlu “Cumhuriyet” gazetesini çıkarmaya başladı (7 Mayıs 1924).

    Haziran 1924 Haliç Konferansı’nın bitişi: Konferanstan sonra Musul meselesi Milletler Cemiyeti’ne götürülmüştür. Cemiyet-i Akvâm, Komisyon Raporunu Eylül 1925’de ele almış ve tarafları çağırmıştı. Tevfik Rüştü bir heyetle gitmiş, görüşmelerin bir bir netice vermemesi üzerine de Cemiyet-i Akvam, Lahey Adalet Divanı’ndan mesele hakkındaki görüşünü sormuştu. Bunun üzerine Adalet Divanı görüşünü almak için Türkiye’yi davet etmişti. Türkiye ise, Cemiyet-i Akvâm’a, Musul Meselesi’nin Lahey Adalet Divanına götürülmesi hususunda bir yetki vermediği gerekçesiyle Adalet Divanı’nın bu çağrısını reddetmiştir. Türkiye’nin bütün itirazlarına rağmen, Cemiyet-i Akvam, Milletlerarası Adalet Divanı’nın görüşünü benimseyerek kabul etmiştir. Cemiyet-i Akvâm, Türk delegasyonu olmaksızın konuyu görüşmeye devam etmiş, Türkiye ise yeni çÖzim yolları aramaya başlamıştır (9 Haziran 1924).

    Temmuz 1923 Lozan Antlaşması imzalandı (24 Temmuz 1923, Türkiye).

    Ağustos 1924 Hakkari Valisi ile Jandarma Komutanının bir jandarma müfrezesi ile denetime çıkması. Silahlı Nasturîler’in Saldırısı. Jandarma Binbaşısı ve 3 jandarma eri şehit edilmiş, 5 jandarma yaralanmış ve Vali esir edilmiştir (8 Ağustos 1924 Türkiye).

    Eylül 1924 Buhara Halk Cumhuriyeti yerine, Buhara Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu (Eylül 1924).

    Eylül 1924 İngilizler’in statukodan anladığı Türkler’in Musul ve Hakkari bölgesini boşaltması olarak algıladığı idi. Bunun için 2 defa Türkiye’ye Nota vermiştir (5 Eylül 1924).

    11 Eylül 1924 İngiliz uçaklarının Hakkari bölgesinde Türk kuvvetlerinin üzerinde uçması (9-11 Eylül 1924).

    Eylül 1924 İngiliz uçaklarının bomba ve makinalı tüfeklerle saldırarak üç eri şehit etmesi ve 12 eri de yaralaması. Türkiye, İngiliz Hükümetine Nota vermiştir (16 Eylül 1924).

    Eylül 1924 İngilizler küstahça statukoyu bozanın Türkler olduğunu yazmışlardır. Devam eden günlerde İngiliz saldırıları devam etmiş ve Türk kuvvetleri kayıplara uğratılmıştır. Türkiye’nin verdiği notayı da reddetmişlerdir (17 Eylül 1924).

    Eylül 1924 Samsun-Çarşamba Demiryolu’nun temeli Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal tarafından atıldı. Gazi Mustafa Kemal, törende yaptığı konuşmada ‘Bu memlekete iki şey gerek: Yol ve okul.’ dedi (21 Eylül 1924).

    Eylül 1924 Musul Meselesi için Türkiye’ye İngiliz Notası. İngilizler Türkiye’den, eşkiyayı bastırmak için girilen yerlerden çıkılmasını istemiştir (25-29 Eylül 1924).

    Eylül 1924 Musul Meselesi için Cenevre’deki BM toplantıları devam ederken bu mesele görüşülmüş ve her iki taraf statukoya bağlılık sÖzi vermiştir (30 Eylül 1924).

    Ekim 1924 Sovyet Orta Asyası’nın Millî Hudûdunun tayini, Türkistan Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti’yle Buhara ve Harezm Sovyet Sosyalist Cumhûriyetleri’nin ilgası ile sonuçlandı (Ekim 1924). İlga edilen Buhara ve Harezm SSC’nin topraklarında ise Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti, Özbek Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu. Ayrıca Özbek SSC içinde bir de Tacik Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu.

    Ekim 1924 Türkiye’ye İngiliz Notası ve Türkiye’nin İngiliz Notasına cevabı (5-10 Ekim 1924).

    Ekim 1924 Musul Meselesi için Nota’ya karşılık verilen cevapta İngiliz isteklerinin haksızlığı dile getirilmiştir (10 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Vatan’ın: “Halk Partisi’nin kendine parti adını vererek en önemli meseleleri gizlice görüşmesi, muhaliflerin ve bağımsızların görüşünü her ilde hiçe sayması yanlış bir gidiştir” eleştirisi. (Vatan: 19.09.1924 tarihli Vatan’da ise Gazi’nin Halk Partisi ve başkanlığını muhafaza edeceği yolundaki konuşması tenkid edilmekte idi.) (11 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Mustafa Kemal’in Timese gazetesi muhabirine verdiği demeç ve Cumhuriyet Halk Partisinden yana tavır koyması (11 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Mustafa Kemal Paşa’nın Kayseri’den hareketle gece Yozgat’a gelişi (15 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Mustafa Kemal Paşa’nın Yozgat’ta Hükûmet Konağı ve Belediye’yi ziyaretleri, incelemeleri ve şereflerine gece fener alayı düzenlenmesi (16 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Mustafa Kemal Paşa’nın Yozgat’tan hareketle Kırşehir’e gelişi (17 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 İsmet Paşa’nın sıkıyönetim isteğinin parti grup toplantısında reddi. İsmet Paşa istifa etti, Fethi (Okyar) Hükümeti kuruldu (20 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Gazi’nin hasta Ziya Gökalp’e şifa telgrafı. Ziya Gökalp ölümü üzerine çektiği telgrafta “Bütün Türk Alemi için Büyük Kayıp” demiştir (21 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Kazım Karabekir Paşa’nın telgrafı ve I. Ordu Komutanlığı’ndan istifası. [Gazi’nin, Paşaları 2 meslekten birini tercihe zorlaması üzerine] (26 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Paşaların İstifâsı (26-30 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti ve Özbek Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu (27 Ekim 1924).

    Ekim 1924 Milletler Cemiyeti, “Bürüksel Hattı”nı geçici sınır olarak tesbit etti. Musul Komisyonuna Rehber ve Tercüman: Kerküklü Fettah ve Nazım Beyler (29 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Ali Fuat Paşa’nın Konya’dan Ankara’ya gelerek II. Ordu Komutanlığı’ndan istıfası. Refet (Bele) Bey istifadan vaz geçti. Vatan, Tanin, Tevhid-i Efkar, Son Telgraf muhalefeti destekleyen gazeteler. Muhalefeti ve Paşalar meselesini Atatürk’ün değerlendirmesi için Nutuk’a bakın (30 Ekim 1924 Türkiye).

    Ekim 1924 Mustafa Kemal, Paşalar komplosuyla karşı karşıya olduğu zehabıyla paşaların Meclise katılmalarını önlemek istedi ve Fevzi (Çakmak) Paşa’ya telefon ederek Mebusluktan istifa etmesini söyledi. O da hemen istifa etti. 3. Ordu Komutanı Cevat Paşa ve 7. Kolordu Komutanları da Cafer Tayyar Paşa da ayrılarak Mebusluğu tercih etti. Gazi bunları komutanlıktan azlettirdi. Komutanlıklara yeni atamalar yapıldı. Kazım Karabekir ve Ali Fuat Paşa resmi prosüdür süresince yerlerinde tutularak Meclise katılmaları önlendi. Bütün bunlar Vatan, Tevhid-i Efkar ve Tanin Gazetelerinde eleştiriliyordu (30/31 Ekim 1924 Türkiye).

    Kasım 1924 518 sayılı kanunla Ziya Gökalp’in ailesine maaş bağlandı (8 Kasım 1924 Türkiye).

    Kasım 1924 Mustafa Kemal’in Times gazetesine demeci (11 Kasım 1924 Türkiye).

    Kasım 1924 Terakkiperver Cumhuriyet Fıkrası kuruldu. Fırka, Cumhuriyet tarihinin ilk muhalefet partisi unvanını kazandı (5 Haziran 1925’de kapatıldı.) Başkan: Kâzım (Karabekir), Genel Sekreter: Ali Fuat (Cebesoy), Yönetim Kurulu: Besim (Mersin), Muhtar (Trabzon), Rüştü Paşa (Erzurum), Necati (Bursa), Faik (Ordu) ve Dr. Adnan Bey. Proğramında: “Parti, düşünce ve din inanışına saygılıdır” ifadesi yer aldı (17 Kasım 1924 Türkiye) Terakkiperver Cumhûriyet Fırkası’na bir tepki olarak Halk Partililer önüne Cumhuriyet ilave ederek partinin adını Cumhuriyet Halk Fıkrası olarak değiştirdiler.

    Aralık 1924 Türk Ocağı’na Menâfi’-i Umûmiye’ye Hâdim Dernek statüsünün verilmesi (2 Aralık 1924 Türkiye).

    Aralık 1924 Bahriye Vekaleti Teşkili Hakkında Kanun, kabul edildi (29 Aralık 1924 Türkiye).

    1925

    1925      ‘Crown Colony’ olarak ilan edilen Kıbrıs’a ilk Türkiye Cumhuriyeti konsolosu atandı.

    1925      636, 637 sayılı kanunlarla Askerî Liseler Maarif Vekilliği’nden alınarak, Müdaffa-i Milliye Vekâletine bağlandı, Askerî Şûrâ kuruldu. 628 Sayılı kanunla da 29 Ekim Cumhûriyet Bayramı olarak kutlanmaya başlandı.

    1925      Saatler’in 24’e bölünerek kullanılması ve yılları 1 Ocak’ta başlatan milletlerarası Takvîm’in Kabulü hakkında 697 ve 698 sayılı kanunlar.

    Ocak 1925 Yol Mükellefiyeti Kanunu TBMM’de kabul edildi (18 Ocak 1925 Türkiye).

    Şubat 1925 Kapatılan Gazeteler: Toksöz; gerici yayınlar. Orient News; İstanbul’un bakımsızlığı. Sadâ-yı Hak; mebusları küçümsediği gerekçeleriyle kapatıldılar. Terkos Metropoliti Arapoğlu Konstantin’in kendisini patrik seçtirmesi ve Türkiye aleyhinde Rum gazetelerinin fütursuz yayınları. Patriğin mübadelesi üzerine olayın milletlerarası boyut kazanması. Soru önergeleri ve olayın meclise gelmesi (4-10 Şubat 1925 Türkiye).

    Şubat 1925 Ardahan mebusu Halid Paşa’nın TBMM’de tabanca ile vurularak yaralanması. Paşalar Meselesi, Halid Paşa’nın sinirlerini daha da germişti. Bütün engellemelere rağmen Nureddin Paşa’nın Bursa bağımsız mebusluğunu kazanması ve Terakki Perver Cumhuriyet Fırkası lehinde tavır takınması Cumhuriyet Halk Fırkası’nı tedirgin etmişti. Gazilerin maddi durumlarının iyileştirilmesi işini üstlenen Halid Paşa, imza toplama esnasında Ali Çetinkaya, Kılıç Ali ve mebuslarla bir kargaşa ve kavga esnasında tabanca ile yaralandı, hastaneye kaldırıldı ancak orada öldü (9 Şubat 1925 Türkiye).

    Şubat 1925 Doğu’da Genç iline bağlı Piran’da Şeyh Sait İsyanı’nın Başlaması. [Kesin olarak Bitiş: 31 Mayıs 1925]. Nakşi şeyhinin önderliğinde başlayan isyan yayılmaya başlayınca 1547 ve 1551 sayılı Kararnâmelerle Doğu’da sıkı yönetim ilan edildi (13 Şubat 1925 Türkiye).

    Şubat 1925 Türkiye Tayyare Cemiyeti’nin kurulması (16 Şubat 1925).

    Şubat 1925 Aşar’ın Kaldırılması (17 Şubat 1925 Türkiye).

    Şubat 1925 Şeyh Sait İsyanı hakkında verilen raporda: İsyanın şeriat yanlısı, padişah ve saltanat yanlısı olduğu ifade edilmiştir. Öldürülen birinin üzerinden çıkan yazıda olayın iki yıldır planlandığı ve Kürtçü karakter taşıdığı da bildirilmiştir (17 Şubat 1925 Türkiye).

    Şubat 1925 Heybeli ada’da istirahat eden CHP Genel Başkan yardımcısı İsmet, Ankara’ya gelerek CHF’nın isyancı kanadının başına geçti (20 Şubat 1925 Türkiye).

    Şubat 1925 Hıyânet-i Vataniye Kanûnu’na “Dinin siyasete alet edilemeyeceği ve bu suçun da vatan hıyaneti sayılacağı”na dair 556 Sayılı Kanun’la Ek madde ilâvesi’nin TBMM’de kabulü (25 Şubat 1925 Türkiye).

    Mart 1925 Köktenci kanat, hükumetin daha sert politika gütmesi gerektiği hususunu Grub’a getirdi. Fethi Bey Hükûmeti’nin güven oyu almasının üzerinden henüz 5 gün geçmişti. Grupta 60’a karşı 94 oyla güven kaybeden Fethi Bey ertesi gün Meclis’te istifâsını açıkladı. Paris elçiliği ile mebusluktan da ayrıldı (2 Mart 1925 Türkiye).

    Mart 1925 İsmet Paşa’nın Başvekilliğe tayini ve yeni kabinenin kuruluşu. Muhalefet şaşırıp kalmıştı. Yeni hükumet, 2 çekimser, 23 redd ve 154 kabul oyu alarak kuruldu. Kabinede görev alanlar: İsmet Paşa, Mahmut Esat Bozkurt, İhsan Bey, Cemil Uybadin, Tevfik Rüştü, Hamdullah Suphi, Hasan Saka, Recep Peker, Süleyman Sırrı, Refik Saydam, Ali Cenani, Mehmed Sabri Bey (3 Mart 1925 Türkiye).

    Mart 1925 Takrir-i Sükun Kanunu TBMM’nde kabul edildi. Geniş Yetkili İstiklâl Mahkemeleri’nin kuruldu: Yeni hükumetin kurulduğu gün “Gericiliğe ve ayaklanmaya, memleketin sosyal düzenini ve asayişin bozulmasına sebep olacak bütün kuruluşları, kışkırtmaları ve yayınları hükumet, Cumhurbaşkanının onayı ile kendi başına ve idari olarak yasaklayabilir” şeklinde bir kanun tasarısı Meclis’e getirildi. Böylece Takrîr-i Sükûn Kanûnu tasarısının tümü üzerindeki müzakerelere geçildi. Lehinde ve aleyhinde nutuklar irad edildi. Netice olarak 578 sayılı Kanun, 22 red ve 122 kabul oyla kanunlaştı. Bu kanuna istinaden 4. 3. 1925’de geniş yetkili İstiklâl Mahkemeleri kuruldu. Atatürk bir bildiri ile halkı bu kanunlara uymaya çağırdı (4 Mart 1925 Türkiye).

    Mart 1925 Şeyh Said’in Diyarbakır’a saldırısı. Çatışmalar neticesi asiler Genç’e doğru kaçtılar. Aynı gün (Nisan 1925) İngiliz elçisi Gazî’ye itimatnâmesini sunarak Büyük Britanya’nın yeniden diplomatik ilişki kurma isteğini bildirdi (7 Mart 1925 Türkiye).

    Mart 1925 (Özbekistan SSC’ne bağlı olarak) bir Tacik Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu (15 Mart 1925).

    Nisan 1925 Kırgız Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti’nin ismi, Kazak Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti olarak değiştirildi (Nisan 1925).

    Nisan 1925 Kapatılan gazeteler. Takrîr-i Sükûn Kanunu’na istinaden İstanbul’da yayınlanan Tevhîd-i Efkâr, Son Telgraf, Sebîlürreşad, Aydınlık, Orak-Çekiç, Presse de Soir, İzmir’de Sadâ-yı Hak, Adana’da Sayha, Trabzon’da İstikbâl ve Kahkaha gazete ve dergileri kapatıldı (Nisan 1925 Türkiye).

    Nisan 1925 Şeyh Sait Varto’da Osman Nuri Paşa’ya teslim oldu (14/15 Nisan 1925 Türkiye).

    Nisan 1925 Hükumet, ayaklanmanın bastırılarak, asayişin sağlandığını tüm yurda duyurdu (15 Nisan 1925 Türkiye).

    Nisan 1925 Gazinin Türk Ocağı’ndaki Mühim Nutku. Gazi Türk Ocakları’nın tarihi öneminden bahisle: “Türkiye Cumhuriyeti’nin inkılâpları, Ocaklara dayanmaktadır” demiştir (27 Nisan 1925).

    Mayıs 1925 Doğu illerindeki sıkıyönetim bölgesinde her türlü posta için sansür getiren talimatname çıkarıldı (3 Mayıs 1925 Türkiye).

    Haziran 1925 Terakkîperver Cumhuriyet Fırkasının Merkez şubelerinin kapatılması hakkındaki Bakanlar Kurulu kararı. Ankara İstiklâl Mahkemesi, TCF’nın irticâî olaylarla ilgisine dair savcılığa suç duyurusunda bulundu. Savcılık bu kararı hükümete ulaştırdı. Doğu İstiklâl mahkemesi de bölgedeki parti şubelerini kapatmıştı. Nihayet 3. 6. 1925 tarihinde Heyet-i Vekîle: “Vatandaşları aldatılmaktan ve kışkırtılmaktan korunması” ve Partinin ‘irticayı körüklemesi’ gerekçesiyle ve Takrir-i Sükun Kanunu gereğince, TCF’nin bütün merkez ve şubelerinin kapatılmasına karar verdi. Böylece demokratik hayat başlamadan sona erdi (3 Haziran 1925 Türkiye).

    Haziran 1925 Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının Kapatılması (5 Haziran 1925 Türkiye).

    Haziran 1925 Tutuklanan gazeteciler (20 Haziran 1925 Türkiye).

    Haziran 1925 Şeyh Said ve diğer isyancılar yargılanarak idama mahkum edildiler ve ertesi gün sabah, Diyarbakır’ın Silvan kazası dışında idam edildiler (28 Haziran 1925 Türkiye).

    Temmuz 1925 Musul Komisyonu’nun Raporu (29 Temmuz 1925 Türkiye).

    Ağustos 1925 Gazi, Latîfe Hanım’dan ayrıldı (5 Ağustos 1925 Türkiye).

    Ağustos 1925 Kayseri’de tayyare ve motor fabrikası kurulması için Junkers Firması’yla antlaşma imzalandı (15 Ağustos 1925).

    Ağustos 1925 Mustafa Kemal Paşa’nın İnebolu ve Kastamonu Türk Ocağı’nı ziyareti (27-28 Ağustos 1925 Türkiye).

    Eylül 1925 Tekke ve Zâviyeler’in kaldırılışı (2 Eylül 1925 Türkiye).

    Kasım 1925 İran’da Şah Rıza Pehlevi, Kaçar Hanedanı’na son verdi (1 Kasım 1925).

    Kasım 1925 Ankara Hukuk Mektebi’nin açılması (5 Kasım 1925 Türkiye).

    Kasım 1925 Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması, bunlarla ilgili isim ve lakabların kullanılmasının yasaklanması ile ilgili 677 sayılı Kanun kabul edildi (25 Kasım 1925 Türkiye).

    Kasım 1925 Şapka İnkılâbı: 2431 sayılı Kararnâme ile Memurların Şapka giymesi mecburî kılındı. 2. 9. 1925 tarih ve 2413 sayılı Heyet-i Vekile Kararına istinaden, 25. 11. 1925 Sayılı Kanun kabul edilerek, bütün memur ve mebususlara şapka giyme mecburiyeti getirilmiştir. Gazi’nin Turan Kıyafeti hakkında da konuştuğu 27. 8. 1925 tarihli İnebolu Türk Ocağı ziyareti ve 30. 8. 1925 Kastamonu ziyareti ve konuşması, Kasım-Aralık 1925 tarihlerinde Şapka İnkılâbı’na tepkiler.

    Kasım 1925 Tekke ve zaviyeler ile türbelerin kapatılmasına ve türbedarlar ile bazı unvanların men ve ilgasına dair kanun yürürlüğe girdi (30 Kasım 1925 Türkiye).

    Aralık 1925 Türk-Sovyet tarafsızlık ve saldırmazlık antlaşması ve bağlı üç protokol Paris’te imzalandı (17 Aralık 1925). (SSCB bu antlaşmayı 7 Kasım 1945’te bozdu.)

    Aralık 1925 Resmi alımlarda yerli malı kumaşların kullanılmasına dair 688 Sayılı Kanun’un kabulü (9 Aralık 1925 Türkiye).

    Aralık 1925 669 sayılı Kanunla Danıştay kuruldu, yine aynı kanunla, 6. 3. 1919 Osmanlı Kararnâmesiyle kaldırılan Donanma Cemiyeti, sahip olduğu bütün haklarıyla Türk Hava Kurumu’na aktarıldı (12 Aralık 1925 Türkiye).

    Aralık 1925 Milletler Cemiyeti Bürüksel Hattını Türk-Irak Sınırı kabul ederek Musul Türkiye’den koparıldı (16 Aralık 1925).

    Aralık 1925 Türkiye-Rusya Muhâdenet Mu’âhedenâmesi (17 Aralık 1925).

    Aralık 1925 Milletlerarası Takvim [Milâdî] ve Saatin Kabulü (Hicrî ve Rûmî Takvîm’in Kaldırılışı) (26 Aralık 1925 Türkiye).

    Aralık 1925 Yüksek Askerî Şura ilk toplantısını yaptı (28 Aralık 1925 Türkiye).

    1925-1926 Sovyet Sosyalist Tatar-Başkurt Cumhuriyeti’nde 1925-26 yıllarında itibaren latin harfleri kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bu uzun sürmemiş Türkiye’nin de latin alfabesine geçmesini bir tehlike olarak değerlendiren Sovyet yönetimi diğer Türk yurtlarında olduğu gibi 1940’lardan sonra yeniden Kiril Alfabesini zorla kabul ettirmiştir.

    1925-1979 İran’da Pehlevi Hanedanı dönemi.

    1925-1979 İran’ın Türkleri asimile politikası: Pehleviler döneminde İran’daki Türklere (Azeri Türkleri, Karapapaklar, Kaşkaylar, Türkmenler, Hamseler, Kara papalılar, Geymikler, Şahsevenler, Karadağlılar, Şatrunlular, Delikanlılar, Beybağlılar, Bocağcılatlar, Halaçlar, Karaylar, Timurtaşlar ve Avşarlar) zorla Farsça öğretilmek istenmiş ve Azerbaycan Türkçesi yasaklanmıştır.

    1926

    1926      Baku Türkologlar Kongresi topandı: Kongrede Volga bölgesinden Türk akademisyenler bir Türk Dili Federasyonu’nun oluşturulmasını talep ettiler. Yine Sovyet Sosyalist Cumhûriyetleri Birliği dahilindeki bütün Türk dillerinin Latin alfabesini benimsemesi teklif edildi. Açıkçası bu, ‘Biz Türkler kendimizi birbirimizden ayırt/izole edemeyiz’ anlamına geliyordu. Kongrenin önemli yanı bu talebin Türkiye’den katılan akademisyenlerin huzurunda ifade edilmesiydi. Bir süre bu türden bir açıklama açık olarak başka yerlerde görülmedi. Belki de bu 1927 yılından itibaren yetkililerin daha sıkı önlemler almasının sonucuydu.

    1926      John Logie Baird ilk televizyon görüntüsünü başarıyla iletti.

    Ocak 1926 Tedavülde bulunan Osmanlı banknotlarının yerine yeni banknot çıkarılmasına ilişkin kanun kabul edildi (12 Ocak 1926 Türkiye).

    Şubat 1926 Kırgız Otonom Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu (1 Şubat 1926).

    Şubat 1926 Siirt mebusu Mahmut (Soydan) Bey tarafından İstanbul’da Milliyet gazetesinin çıkarılmaya başlanması (11 Şubat 1926 Türkiye).

    Şubat 1926 743 sayılı Medenî Kânûn kabul edildi (17 Şubat 1926 Türkiye).

    Şubat 1926 765 sayılı Ceza Kânûnu kabul edildi (17 Şubat 1926 Türkiye).

    Şubat 1926 Türkiye ile Amerika arasında geçici ticaret antlaşması imzalandı (18 Şubat 1926).

    Mart 1926 Yeni ‘Türk Ceza Kanunu’ yürürlüğe girdi (1 Mart 1926).

    Mart 1926 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında ticaret antlaşması imzalandı (11 Mart 1926).

    Mart 1926 788 sayılı Memurîn Kânûnu’nun Kabûlü (15-18 Mart 1926 Türkiye).

    Mart 1926 Maarif Kanunları: 832 sayılı Masarif Vekâleti Teşkilâtı Kanunu, 819 ve 843 sayılı kanunlarla da il bütçelerinin, öğretmen okullarının açılmasına yardım yapmasına ilişkin kanunlar kabul edildi. Yine 822 sayılı kanunkla da gündüzlü öğrencilerden ücret alınmasından vazgeçildi. 823 sayılı kanun Okul Kitapları ile ilgili. 842 ise ilkokul öğretmenleri ile ilgili kanundur. Memurîn Kânûnu’nun Kabûlü (20-22 Mart 1926 Türkiye).

    Mart 1926 Türkiye ile Almanya arasında geçici ticaret antlaşması imzalandı (25 Mart 1926).

    Nisan 1926 Türkiye karasularında deniz nakliyatı, yolcu taşımacılığı ve her türlü liman hizmetlerinin Türk bandıralı gemiler tarafından yapılmasına ilişkin kanun kabul edildi. Yabancılara verilen imtiyazlar iptal edildi. Kabotaj Kanunu’nun 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe gireceği açıklandı (19 Nisan 1926).

    Nisan 1926 Türkiye-İran Emniyet ve Muhâdenet Mu’âhedenâmesi (22 Nisan 1926).

    Mayıs 1926 Ankara’da otomatik telefon şebekesi kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi (29 Mayıs 1926 Türkiye).

    Mayıs 1926 Türkiye-Fransa Dostluk ve İyi Komşuluk Mu’âhedesi (30 Mayıs 1926).

    Haziran 1926 Türkiye-İngiltere ve Irak Hudut ve İyi Komşuluk Mu’âhedenâmesi (Ankara Antlaşması) imzalandı. Türkiye, Musul vilayetinin tamamının Irak’a bağlanmasını kabul etti (5 Haziran 1926).

    Haziran 1926 İzmir Suikasti: İzmir Valisi Kâzım (Dirik) Paşa’dan İsmet Paşa’ya suikast haberi veren telgraf geldi. İkinci bir telgraf suikastçı Ziya Hurşit’in silah ve bombalarla yakalandığı haberi idi (17/18 Haziran 1926 Türkiye).

    Haziran 1926 Yeni Ticaret Kanunu kabul edildi (28 Haziran 1926 Türkiye).

    Temmuz 1926 Kabotaj Kanunu yürürlüğe girdi. Bu tarih, daha sonra bayram olarak kutlanmaya başladı (1 Temmuz 1926 Türkiye).

    Temmuz 1926 Türk Ceza Kanunu yürürlüğe girdi (1 Temmuz 1926).

    Ekim 1926 İtalya’da Mussolini liderliğindeki faşist parti devlet partisi olduğunu açıkladı, her türlü muhalefet yasaklandı (7 Ekim 1926).

    Ekim 1926 Bazı illerin isimleri değiştirilmiştir. Bunlar: Ertuğrul: Bilecik, İçel: Silifke, Bozok: Yozgat, Canik: Samsun, Hamitabat: Isparta, Saruhan: Manisa, Karahisar-ı Şarkî: Şebinkarahisar, Karasi: Balıkesir, Kocaeli: İzmit, Menteşe: Muğla olarak değiştirilmiştir (24 Ekim 1926 Türkiye).

    Kasım 1926-Nisan 1938 Prométhéan League/Prométhé Ligi tarafından Paris’te “Prométhée: Organe de Défense Nationale des Peuples du Caucase et de l’Ukraine” adlı dergi yayımlandı. Daha sonra başlık künyesine Türkistan’ın da eklenmesinden sonra dergi, “Prométhée: Organe de Défense Nationale des Peuples Opprimés de l’U.R.S.S.” adını aldı. Resul-Zade, Mirza-Bala vb. gibi birçok Türkçü de bu mecmuada yazı yazdı (Kasım 1926-Nisan 1938).

    Aralık 1926 Japon imparotorluğuna Hirohito geçti (25 Aralık 1926v).

    1927

    1927      Amerika Birleşik Devletleri ile yeniden siyasal ilişkilerin kurulması için notalar alınıp verildi.

    1927      Stalin, “Trotsky-Zinoviev” muhalefetini temizledi.

    1927      Türk Dil ve Türk Tarih Encümenleri’nin teşkili (Türkiye).

    1927      Genel Af ve Nazım Hikmet. Genel aftan yararlanan Nazım Hikmet, ikinci defa Rusya’dan döndü ve Zekeriya Sertel’in Resimli Ay mecmuasına girerek, sol çevreleri etrafına taopladı. Akabinde “Putları Kırıyoruz” kampanyasıyla bütün şöhretlere saldırmaya başladı (Türkiye).

    1927      1927 ortalarında, 1097 sayılı Kanun’la Doğu’dan Batı illerine mecburi göç ve iskan yapıldı. Daha sonra 1197 sayılı diğer bir kanunla da bu kaldırıldı (Türkiye).

    Mart 1927 Takrir-i Sükun Kanunu’nun 2. maddesini değiştiren ve kanunu iki yıl daha uzatan kanun TBMM’de kabul edildi (2 Mart 1927 Türkiye).

    Nisan 1927 Türk Ocakları Merkez Hey’eti Binası’nın temel atma merasimi (Nisan 1927 Türkiye).

    Ekim 1927 II. T.B.M.Meclisi’nin Sona ermesi (1 Ekim 1927 Türkiye).

    Ekim 1927 CHF’nın İlk Büyük Kongresi’nin yapılması ve Genel Başkanlığa tekrar Mustafa Kemal Paşanın seçilmesi (15 Ekim 1927 Türkiye).

    Ekim 1927 TBMM’de Büyük Atatürk tarafından NUTUK’un Okunması (15-20 Ekim1927 Türkiye).

    Kasım 1927 TBMM’nin Üçüncü Dönemi açıldı. Gazi Mustafa Kemal ikinci kez Cumhurbaşkanı seçildi (1 Kasım 1927).

    1927-28 Komünistler tarafından, Kazak Alaş Orda Partisinin tasfiyesi ve cumhuriyet hükûmetinde Kazakların yerine Rusların yerleştirilmesi.

    1928

    1928      Amsterdam Olimpiyatları başladı. (İlk dördüncülüğümüzün alınması. Tayyar Yalaz)

    1928      Sovyet anti İslâm kampanyası başlatıldı ve bu İslâm mahkemeleri ile vakıfların kapatılması neticesini doğurdu.

    1928      Yavuz-Havuz Meselesi: Yavuz Kravüzörü. Bahriye Vekili Topçu İhsan (Eryavuz) Bey. Ali Cenânî ve yiyecek ve un ihtiyâcı olayı (Türkiye).

    Şubat 1928 İç çamaşırı kullanılması da, Yerli Malı Kullanma Mecburiyeti hakkındaki Kanun kapsamına alındı (9 Şubat 1928 Türkiye).

    Nisan 1928 İsmet ve 120 arkadaşınca Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun 2, 16, 26 ve 38. maddelerinde değişiklik öngören ve Laik düzenlemeleri içeren kanun teklifi, Meclis başkanlığına verildi, başkanlık da bunu Anayasa Komisyonu’na gönderdi (4 Nisan 1928 Türkiye).

    Nisan 1928 Meclis Genel Kurulu’na gelen Anayasa Tadili ile ilgili kanun 1222 sayılı Kanun olarak kabul edildi. Kullanılan oy: 264, Kabul: 266. Anayasa’da laik esaslı değişiklikler. 1924 tarihli T.C. Teşkîlât-ı Esâsiye Kânûnu [Anayasası]’nun 2. Maddesinin “Türkiye Devleti’nin dini ‘Dîn-i İslâm’dır” fıkrası ile 26. maddedeki “Ahkâm-ı Şer’iye’nin Büyük Millet Meclisi tarafından yürütüleceğini” belirten cümle kaldırılmıştır. Ayrıca mebusların ve Reis-i Cumhûrun yaptıkları yeminler de değiştirilerek ‘Namus Üzerine Ant’ içilmesi şekli kabul edilmiştir (10 Nisan 1928 Türkiye).

    Nisan 1928 Yargıtay Kuruluş Kanunu kabul edildi (14 Nisan 1928 Türkiye).

    Nisan-Mayıs 1928 Türk Ocakları 5. Kurultayı yapıldı (23 Nisan-5 Mayıs 1928 Türkiye).

    Mayıs 1928 “Türkiye’de gençlik teşkîlâtları kurmak hakkının Türk vatandaşlarına ait olduğu hakkında Kanun”un TBMM’de kabulü (12 Mayıs 1928).

    Mayıs 1928 Afgan Kralı ve eşinin İstanbul’a gelişi ve gece Ankara’ya hareketi. 20’sinde Ankaraya varmışlar, 27’sinde İstanbul’a tekrar dönmüşler ve 1. 6. 1928 tarihinde de İzmir Vapuru ile Batum’a gitmişlerdir (19 Mayıs 1928 Türkiye).

    Mayıs 1928 Türkiye-Afganistan Dostluk ve İşbirliği Mu’âhedenâmesi (22 Mayıs 1928). (TBMM’de onaylanması: 29 Kasım 1928).

    Mayıs 1928 Tekke ve Zaviyeler’in kapatılması (23 Mayıs 1928 Türkiye).

    Mayıs 1928 “Türk Vatandaşlığı Kanunu”nun kabulü (23 Mayıs 1928 Türkiye).

    Mayıs 1928 Uluslararası Rakamların Kabulü ve Kullanılmasına dair Erzincan mebusu Saffet, İzmit mebusu Reşit Saffet, Çorum mebusu Mustafa ve Balıkesir mebusu Sadık Beyler’in ortaklaşa verdikleri teklif, Maliye ve Eğitim komisyonlarınca kabul edilerek 20 Mayıs 1928’de Meclis’de görüşülmeye başlanmıştır. Neticede Beynelmilel erkâmı yani Latin rakamlarını Türk sayı şekilleri haline getiren 1288 sayılı Beynelmilel Erkâmın Kabulü Kânûnu 24 Msyıs 1928 tarihinde kabul edilmiştir. (1 Haziran 1929’da yürürlüğe girmiştir. Türkiye).

    Mayıs 1928 “Millet Mektepleri açılması hakkında” Heyet-i Vekile kararı (28 Mayıs 1928 Türkiye).

    29 Mayıs 1928 Sovyet Sosyalist Tatar Cumhuriyeti’ni Muhtar Sovyet Sosyalist Tatar Cumhuriyeti şeklinde bir alt idari yapıya büründürdüler (29 Mayıs 1928).

    Haziran 1928 Türk-İran Dostluk ve Güvenlik Protokolü (15 Haziran 1928).

    Ağustos 1928 Osmanlıca’daki yabancı kelimeler için yeni harf işaret arayanlar ile, bunlara gerek olmadığı görüşünde olanlar tartışma içinde idi. M. K. Paşa Türkçecilerden yana tavır takındı. Mezkur tarihte “Dolma Bağça”dan İsmet’e yazdığı mektupta ilk kez yeni harflaeri kullanarak “Yeni alfabemizin kesin şeklini belirtmekte, burada bulunan Komisyon üyesi ile anlaştık. Benim değiştirdiğim noktaları iyi karşıladılar” dedi (4/5 Ağustos 1928).

    Ağustos 1928 M.K. Paşa’nın Sarayburnu Park Gazinosu’ndaki Konuşması ve yeni harflerle yazılmış kağıdı Falih Rıfkı Atay’a okutması. Oradan Büyükada Yat Kulübü (sonra Anadolu Kulübü)’ne giden Mustafa Kemal, Sarayburnu’ndaki konuşmayı burada yapamayacağını dile getirmiştir (8/9 Ağustos 1928 Türkiye).

    Ağustos 1928 Kellog Mîsâkı ve Paktı imzalandı (27 Ağustos 1928).

    Eylül 1928 Mustafa Kemal’in İstanbuldan hareketle Sinop, Samsun, Amasya, Tokat, Sivas, Kayseri gezisi ve Ankara’ya dönüşü. Dönüşünde Başvekâlete yeni harflerin tatbikatını kolaylaştırmak için tesbit ettiği bazı esasları bildiren 21. 9. 1928 tarihli yazısı (14/21 Eylül 1928 Türkiye).

    Eylül 1928 ABD Milliyetçi Çin hükümetinin varlığını tanıdı (27 Eylül 1928).

    Ekim 1928 Sovyetler Birliği’nde ilk 5 yıllık kalkınma planı uygulamaya koyuldu (1 Ekim 1928).

    Kasım 1928 Latin Alfabesi’ne dayalı Yeni Türk Alfabesi’nin Kabulü (Harf İnkılâbı): Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’nın TBMM’nin III. Devre II. İçtimâı’nı açış konuşması. 1353 sayılı “Yeni Türk Harfleri’nin kabul ve tatbiki hakkında Kanun”un TBMM’de kabulü (1 Kasım 1928). (yürürlüğe girişi 3 Kasım 1928).

    Kasım 1928 Mustafa Kemal Paşa’nın Millet Mektepleri’nin genel başkanlığını ve Başöğretmenliği kabul etmeleri (8 Kasım 1928 Türkiye).

    Kasım 1928 7284 sayılı Kararnâme ile “Millet Mektepleri Talimatnâmesi”nin Vekiller Heyeti’nce tasvip ve kabul olunması (11 Kasım 1928 Türkiye) (Yönetmeliğin yayım tarihi: 24 Kasım 1928, MM Yönetmeliğinin bir senelik tecrübeye göre değiştirilen yeni şeklinin Vekiller Heyeti’nce kabulü: 22 Eylül 1929).

    Kasım? 1928 İngilizce Heceyi Sadeleştirme Cemiyeti Glasgow Şubesi’nden gelen tebrik telgrafına Mustafa Kemal’in verdiği cevab (Kasım? 1928 Türkiye).

    1928-30 Sovyet Orta Asyası’nda Arap alfabesi yerine Latin alfabesi kullanılmaya başlandı.

    1928-33 Sovyet Orta Asya halkının zorla kollektivizasyonu.

    1929

    1929      Hubble, gökadaların birbirlerinden uzaklaştığını gösterdi. Bu da “Big Bang/Büyük Patlama Kuramına” temel oluşturdu.

    1929      Resimli Ay’ın “Putları Kırıyoruz” kampanyası (Türkiye).

    1929      Sofya’da Balkan Türkleri Millî Kongresi yapıldı.

    Ocak 1929 Yeni Harfler ve bu harflerle yazıyı öğretmek üzere “Millet Mektepleri”nin açılması: “1 Kasım 1928 tarihli Türk Harfleri’nin kabul ve tatbiki hakkındaki Kanun” gereğince Arap harfleriyle kitap basımını yasaklayan maddenin yürürlüğe girmesi. Maarif Vekili Mustafa Necati Bey’in Ankara’da ölümü (1 Ocak 1929 Türkiye).

    Mart 1929 Takrir-i Sükun Kanunu kaldırıldı (4 Mart 1929 Türkiye).

    Ağustos 1929 İran’da Türk Katliamı (Ağustos 1929).

    Eylül 1929 Maarif Vekilliği’nin emriyle Okullardan Arapça ve Farsça Derslerinin kaldırılması (1 Eylül 1929 Türkiye).

    Ekim 1929 Tacik Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu (15 Ekim 1929).

    Ekim 1929 New York borsası iflas etti (24 Ekim 1929).

    Kasım 1929 M. K. Paşa’nın TBMM’nin III. Dönem III. Toplanma yılını açış konuşması (1 Kasım 1929 Türkiye).

    Kasım 1929 Gazi’nin Ankara’da yapılmakta olan Türk Ocağı Merkez Binası’nda incelemelerde bulunmak üzere teşrifi (24 Kasım 1929 Türkiye).

    Aralık 1929 Türk-Sovyet Protokolü (17 Aralık 1929).

    Aralık 1929 Irak Elçisi Rauf Bey’in Çankaya’da itimatnâmesini takdim merasimi ve elçinin söylevine M.K. Paşa’nın cevâbî konuşması (28 Aralık 1929 Türkiye).

    1930

    1930      Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti (Ulusal Ekonomi ve Araştırma Kurumu) kuruldu.

    1930      Türkistan-Sibirya Demiryolu hattı tamamlandı.

    1930      1680 Türk öğretmen Yugoslavya’da işten uzaklaştırıldı.

    1930      18. yy’danberi Rus işgali altında yaşayan Hakaslar, Hakasya’da Özerk bölge statüsüne kavuştular. Güney Doğu Sibirya’da bulunan bu bölge, Rusya’nın Krasnoyarks vilayetine bağlıdır. Hakaslar Türk boyu olup Güney Doğu Sibirya’da yaşamaktadırlar. Hakasların iki bin yılı aşan tarihleri onların bir Kırgız grubu olduğunu göstermektedir. Tanrı Dağı Kırgızlarının dünyaca ünlü büyük destanları Manas da bu tarihi olaydan bahsetmektedir. Manas Destanı’nda anlatıldığına göre Tanrı Dağı Kırgızları Yenisey bölgesinden bugünki vatanlarına iki Kırgız Han’ı önderliğinde göç etmişlerdir. 19. yüzyıl Çin kaynakları Kırgızlardan “Heges” veya “KieKiaSe” adıyla bahsetmektedir. Sonraki yıllarda Tanrı Dağı Kırgız boylarının Müslümanlaşması ve yaşanılan bölgeler arasındaki mesafenin uzak olması nedeniyle Yenisey Kırgızları’nın ayrı bir kimlik benimsemesi ve Hakas adını kabullenmeleri sonucunu doğurmuştur.

    Şubat 1930 Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu kabul edildi (20 Şubat 1930).

    Mart 1930 Hindistan’ın efsanevi lideri Gandhi, tuz yürüyüşüne başladı. binlerce Hintliyle 24 günde 350 klometrelik yürüdü (12 Mart 1930).

    Nisan 1930 Kadınlara Belediye Seçimlerine Girme Hakkı verildi (3 Nisan 1930 Türkiye).

    Nisan 1930 Türk Ocakları Merkez Binası’nın açılışı (23 Nisan 1930 Türkiye).

    Nisan 1930 Ankara’da Türk Ocakları VI. Kurultayı’nın Toplanması. Mustafa Kemal’in görüşmeleri izlemesi. (24-28 Nisan 1930 Türkiye). Kurultay 28 Nisan 1930 günü sona ermiştir.

    Haziran 1930 T.C Merkez Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi. Yasa ile banknot çıkarma hakkı Maliye Bakanlığından alınarak Merkez Bankası’na verildi (11 Haziran 1930 Türkiye).

    Haziran 1930 Türk Tarihi Tetkik Hey’eti’nin Ankarada ilk içtimâını yapması ve Heyet Başkanlığına Tevfik (Bıyıklıoğlu) Bey’in seçilmesi (4 Haziran 1930 Türkiye).

    Haziran 1930 Ahâlî Mübâdelesine Mütedâir Türkiye-Yunanistan Mukâvelenâmesi (10 Haziran 1930).

    Haziran 1930 Büyük Britanya-Irak Muâhedesi imzalandı (30 Hairan 1930).

    Ağustos 1930 Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Başkanlığa Fethi Okyar geçti (12 Ağustos 1930 Türkiye).

    Eylül 1930 İmam Hatip Okullarının tamamen kapatılması ve Orta Öğretimden Din Derslerinin kaldırılması (1 Eylül 1930 Türkiye).

    Eylül 1930 M.K. Paşa’nın, Sadri Maksudi (Arsal) Bey’in “Türk Dili İçin” adlı kitabına yazdıkları: “… Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk Milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır” (2 Eylül 1930 Türkiye).

    Eylül 1930 Ahali Cumhuriyet Fırkası, Adana’da kuruldu (26 Eylül 1930 Türkiye).

    Ekim 1930 Türkiye-Yunanistan Dostluk, Bîtaraflık, Uzlaşma ve Hakem Mu’âhedesi (30 Ekim 1930).

    Kasım 1930 Serbest Cumhuriyet Fırkasının Kapatılması, Fırka kurucuları tarafından feshedildi (17/18 Kasım/Aralık 1930 Türkiye).

    Aralık 1930 Türk Ocakları’na karşı iftira kampanyası (Aralık 1930 Türkiye).

    Aralık 1931 Başbakan İsmet İnönü İle Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras’ın Yunanistan’ı ziyaretleri sırasında, 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması yürürlüğe konuldu (5 Aralık 1931).

    Aralık 1930 Adana’da kurulan “Ahali Cumhuriyet Fırkası” hükümet tarafından feshedildi (21 Aralık 1930 Türkiye).

    Aralık 1930 Menemen Olayı (23 Aralık 1930 Türkiye).

    Aralık 1930 Amele ve İşçi Partisi, Edirne’de kuruldu (29 Aralık 1930 Türkiye).

    1931

    1931      Gölbaşı-Malatya Demiryolu işletmeye açıldı.

    1931      Rumların Enosis isyanı başladı. Rumlar İngiliz valisinin konağını yaktı. Kıbrıs Türk cemaati Enosis’e karşı olduğunu açıkladı.

    1931      Sovyetler, Basmacı önderi İbrahim Bey’i yakaladılar.

    1931      Müslümanlar, Doğu Türkistan Kumul (Hami)’da isyan ettiler.

    Mart 1931 TBMM’nin yeniden milletvekilli seçimi kararı (5 Mart 1931 Türkiye).

    Mart 1931 “Türk Çocuklarının ilk tahsillerini Türk mekteplerinde yapmaları hakkındaki kanun”un TBMM’de kabulü (Yayın tarihi: 29. 3. 1931) (23 Mart 1931 Türkiye).

    Mart 1931 Mustafa Kemal Paşa’nın Türk Ocakları’nı Cumhuriyet Halk Fırkası ile birleştirme kararı hakkındaki demeci: “… Kuruluş tarihindenberi ilmî sahada halkçılık ve milliyetçilik neşir ve tamîme sadakat ve imanla çalışan ve bu yolda memnûniyeti mûcib hizmetleri geçmiş olan Türk Ocakları’nın, aynı esasları siyâsî ve tatbîkî sahada tahakkuk ettiren Fırkamla bütün mânasıyla yekvücut olarak çalışmalarını münasip gördüm. Bu kararım ise, millî müessese hakkında duyduğum itimat ve emniyet’in ifadesidir.” (24 Mart 1931 Türkiye).

    Mart 1931 Türkiye’de uluslararası Uzunluk ve Ağırlık ölçülerin kullanılmasını öngören kanun kabul edildi (26 Mart 1931 Türkiye).

    Nisan 1931 Ankara’da son defa olarak “Türk Ocakları Fevkalâde Kurultayı”nın toplanması ve Türk Ocakları’nın lağvının kabul ve tasdik edilmesi. Bu kararla Türk Ocakları’nın sahip olduğu bütün haklar C.H.F.’na devredilmiştir (10 Nisan 1931 Türkiye).

    Nisan 1931 Mustafa Kemal Paşa’nın direktifiyle “Türk Tarihi Tetkîk Cemiyeti”nin kuruluşu (12 Nisan 1931 Türkiye). (M. Goloğlu 15’inde kurulduğunu söylüyor.) Daha sonra ise Türk Tarih Kurumu adını alacaktır.

    Mayıs 1931 TBMM IV. Olağanüstü Toplantılarının başlaması. Aynı gün Mustafa Kemal Paşa 3. defa Cumhûrbaşkanlığına seçilmiştir. Olağanüstü toplantılar 25. 7. 1931’e kadar sürmüş, 1 Kasım 1931’de de I. Toplanma Yılı açılmıştır (4 Mayıs 1931 Türkiye).

    Mayıs 1931 Cumhûriyet Halk Fırkası 3. Büyük Kurultayı toplandı (10-18 Mayıs 1931 Türkiye).

    15 Mayıs 1931-25 Eylül 1932 Hüseyin Nihal Atsız, İstanbul’da “Atsız Mecmua”‘yı yayımladı (15 Mayıs 1931-25 Eylül 1932).

    Mayıs 1931 Hamdullah Suphi Bey’in Bükreş Elçiliği’ne tayini (20 Mayıs 1931 Türkiye).

    Temmuz 1931 Mustafa Kemal Paşa’nın Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti toplantısına başkanlık etmesi (19 Temmuz 1931 Türkiye).

    Temmuz 1931 Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 1881 Sayılı Yeni Basın Kanunu’nun kabulü (25 Temmuz 1931 Türkiye).

    Ekim 1931 İkinci Balkan Konferansı’nın İstanbul’da açılışı (20 Ekim 1931 Türkiye).

    Ekim 1931 Balkan Konferansı’na katılan delegelerin son birleşim için Ankara’ya gelişi (25 Ekim 1931 Türkiye) (Ertesi günkü son birleşim’de Mustafa Kemal delegelere hitâben Fransızca bir konuşma yapmıştır).

    Ekim 1931 Türk-Sovyet Protokolü (30 Ekim 1931).

    Kasım 1931 Japonlar, Mançurya’yı işgal etti (18 Kasım 1931).

    Aralık 1931 Türk Ocağı’nda Türk Matbaacılığının 200. Yılı kutlamaları (31 Aralık 1931 Türkiye).

    1931-1944 Hamdullah Suphi Tanrıöver’in T.C. Bükreş Büyükelçisi olduğu dönemde (1931-1944) Gagavuzlar Türkiye’nin gündemine gelmiştir. Bu dönemde Gagavuz Yeri’nde Türkçe kursları açılmış ve Türkçe kitaplar gönderilmiştir. Öte yandan bazı Gagavuzlar seçilerek Türkiye’de yüksek öğrenim görmeleri sağlanmıştır.

    1932

    1932      Yugoslavya’da tedrisat tamamen Sırpça yapılmaya başlandı.

    1932      Irak, İngiltere’den bağımsızlığını elde etti (örtülü bağımlılık dönemi başladı).

    Ocak 1932 Türkiye-İran Uzlaşma, Adlî Tes. ve Huk. Mu’âhedesi (23 Ocak 1932).

    Şubat 1932 “Halk Evleri”nin Açılışı. Ankara Halkevi de dahil ilk gün 14 vilayet merkezinde, ikinci olarak da 24 Haziran 1932’de ise 20 merkezde daha açılmış, tedrîcen bunları diğer birçok vilayet ve kasabalarda açılanlar izlemiştir (19 Şubat 1932 Türkiye).

    Temmuz 1932 Ankara Halkevi Konferans Salonu’nda “Birinci Türk Tarih Kongresi”nin M.K. Paşa’nın huzurlarında toplanması (2-11 Temmuz 19 Türkiye).

    Temmuz 1932 Türkiye ile Fransa arasında Antakya’da askeri antlaşma imzalandı. Antlaşma uyarınca Türk askeri birlikleri 5 Temmuz’da Hatay’a girdi (3 Temmuz 1932).

    Temmûz 1932 M.K. Paşa’nın direktifiyle “Türk Dili Tetkîk Cemiyeti”nin Kuruluşu (12 Temmûz 1932 Türkiye). (III. Türk Dil Kurultayı’nın 31 Ağustos 1936 günkü birleşiminde kabul edilen tüzük değişikliği ile kurumun adı “Türk Dil Kurumu” olarak değiştirilmiştir).

    Temmuz 1932 Ezanın Türkçe Okunması (18 Temmuz 1932 Türkiye).

    Temmuz 1932 Milletler Cemiyeti’ne Giriş (18 Temmuz 1932 Türkiye).

    Temmuz 1932 Halkevlerine üye olma şartlarına dair 19. 7. 1932 tarih ve 13178 sayılı Kararnâme (19 Temmuz 1932 Türkiye).

    Eylül 1932 Birinci Türk Dil Kurultayı başladı ve bu gün Dil Bayramı olarak kabul edildi (26 Eylül 1932 Türkiye).

    Ekim 1932 İngilizlerden bağımsızlığını kazanan Irak, Milletler Cemiyeti’ne katıldı (3 Ekim 1932).

    Kasım 1932 Türkiye-İran Dostluk Mu’âhedenâmesi (5 Kasım 1932).

    Aralık 1932 “Kadro Dergisi”, Şevket Süreyya ve arkadaşları tarafından yayınlanmaya başlandı (1 Aralık 1932).

    1933

    1933      Bulgaristan’da Belgrad Türk Mezarlığı yakıldı.

    1933      İki Alman bilim adamı Max Kroll ve Ernst Ruska elektron mikroskobunu yaptı.

    1933-     16 Temmuz 1934 Hüseyin Nihal Atsız, “Orhun, Aylık Türkçü Mecmua”‘u yayımladı (1933-16 Temmuz 1934).

    Şubat 1933 İstanbul’da -Evkâf Müdîriyeti’nin tebliği ile- bütün camilerde Ezân ve Kâmet’in Türkçe okunmaya başlaması (7 Şubat 1933 Türkiye).

    Mart 1933 Tevfik İleri’nin İstanbul Halkevi’ndeki konuşması (3 Mart 1933 Türkiye).

    Mart 1933 Millî Türk Talebe Birliği kuruldu (10 Mart 1933 Türkiye).

    Nisan 1933 Razgrad Olayı ve 20. 4. 1933 Türk gençlerinin nümâyişi (16 Nisan 1933).

    Nisan 1933 Osmanlı Duyun-u Umumiye (genel dış borçlar) İdaresi arasında imzalanan antlaşma ile Osmanlı dönemi borçlarının tasfiyesine başlandı (22 Nisan 1933).

    Nisan 1933 Cuma Turan Maarif ve Yardım Cemiyeti Reisi Muharrem Feyzi Bey tarafından “Hariçteki Türk Gazeteciliği’nin Tarihi” hakkında bir konferans verilmiştir. Bu konferansta Kırım, Kazan, Azerbaycan, Türkistan ve diğer bütün Türk-İslâm ülkelerinde gazetecilik neşriyatının tarihinden bahsedilmiştir (28 Nisan 1933 Cuma Türkiye).

    Mayıs 1933 İstanbul Dârülfünûnunun Kapatılması ve Yerine İstanbul Üniversitesi’nin Kurulmasını getiren Kanunun Kabulü (İlâhiyât Fakültesi’nin yerine de İslâm Tedkîkleri Enstitüsü kurulmuştur) (31 Mayıs 1933 Türkiye).

    Haziran 1933 Sümerbank’ın kurulmasına ilişkin kanun TBMM’de kabul edildi (3 Haziran 1933 Türkiye).

    Haziran 1933 Tedavüldeki madeni Osmanlı paralarının toplatılması ve bunların yerine yeni madeni paralar basılmasını öngören kanun kabul edildi (7 Haziran 1933 Türkiye).

    Haziran 1933 Halk Bankası ve Halk Sandıkları Kanunu kabul edildi (8 Haziran 1933 Türkiye).

    Temmuz 1933 Tecâvüzün Tarifi Mukâvelenâmesi (Londra) (3-4 Temmuz 1933 Türkiye).

    Ağustos 1933 İstanbul Üniversitesi’nin Kurulması (1 Ağustos 1933 Türkiye).

    Eylül 1933 Türkiye-Yunanistan Samîmî Anlaşma Mîsâkı (14 Eylül 1933).

    Ekim 1933 Hitler, Berlin’deki Nazi toplantısında Silahsızlanma Konferansı’na katılmayacağını ve Milletler Cemiyeti’nden ayrılacağını açıkladı (14 Ekim 1933).

    Ekim 1933 Türkiye-Romanya Krallığı Dostluk, Adem-i Tecâvüz, Hakem ve Uzlaşma Mu’âhedesi (17 Ekim 1933).

    Kasım 1933 Kaşgar’da, Doğu Türkistan Türk-İslâm Cumhuriyeti kuruldu (Kasım 1933).

    Kasım 1933 Türkiye-Yugoslavya Krallığı Dostluk, Adem-i Tecâvüz, Adlî Tesviye, Hukuk ve Uzlaşma Mu’âhedesi (27 Kasım 1933).

    Aralık 1933 Vali Sheng Shih-ts’ai idaresinde, Doğu Türkistan’da Sovyet kontrolünün başlaması (Aralık 1933).

    1933-1937 Kaşgar’da Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti kuruldu. Bu Cumhuriyetin ömrü 1937’de sona erdi.

    1934

    1934      Mihail Çakır, Gagavuz Türkçesiyle Besarabyalı Gagavuzların İstoryası adlı kitabını bastırdı. Bu kitap bir Gagavuz tarafından yazılan ilk Gagavuz tarihidir.

    1934      Kadro dergisi kapatıldı (Türkiye).

    1934      Bulgar İhtilâli gerçekleşti.

    1934      Hamdullah Suphi, Romanya’da Mecidiye Seminarını ziyaret etti, Fes’in kaldırılmasını istedi, Gagauz bölgesinde Türkçe okullar açtırdı.

    Ocak 1934 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında kredi antlaşması imzalandı (21 Ocak 1934).

    Şubat 1934 Türkiye, Romanya, Yunanistan ve Yugoslavya arasında Balkan Paktı imzalandı (9 Şubat 1934).

    Mayıs 1934 Bulgaristan’da Öğretmenler Birliği ve Turan Cemiyeti kapatıldı (19 Mayıs 1934).

    Haziran 1934 Soyadı Kanunu kabul edildi (21 Haziran 1934 Türkiye).

    Temmuz 1934 Doğu Türkistan Türk-İslâm Cumhûriyeti, Çinli Müslümanlar olan Dungan kuvvetlerince yıkıldı (Temmuz 1934).

    Ağustos 1934 Hitler, Almanya’nın mutlak lideri oldu (2 Ağustos 1934).

    Eylül 1934 Sovyetler Birliği, Milletler Cemiyeti’ne girdi (18 Eylül 1934).

    Ekim 1934 Yugoslavya Kralı Alexander ile Fransız Dışişleri Bakanı Louis Barthou, Marsilya’da bir Hırvat milliyetçi tarafından öldürüldü (9 Ekim 1934).

    Ekim 1934 General Çan Kay-Şek tarafından yenilgiye uğratılan Çin komünistleri, Mao’nun etrafında toplanmaya başladı (21 Ekim 1934).

    Kasım 1934 Mustafa Kemal’e ATATÜRK soyadının verilmesi (24 Kasım 1934 Türkiye).

    Kasım 1934 Ayasofya Camii’nin müze olması, Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edildi (24 Kasım 1934 Türkiye).

    Kasım 1934 Efendi, Bey ve Paşa gibi unvan ve lakâpların kaldırıldığına dair kanun kabul edildi (26 Kasım 1934 Türkiye).

    Kasım 1934 Milli Mücadelenin yayın organı olan “Hakimiyet-i Milliye” gazetesi, “Ulus” adıyla çıkmaya başladı (28 Kasım 1934).

    Aralık 1934 Kıyafet Kanunu kabul edildi (3 Aralık 1934 Türkiye).

    Aralık 1934 Hangi dine mensup olursa olsun, din adamlarının mabet ve ayinler dışındaki dini kisve taşımalarının yasaklanmasına dair kanun kabul edildi (3 Aralık 1934 Türkiye).

    Aralık 1934 Türk kadınlarına milletvekili seçme ve seçilme hakkının verildiğine dair kanun kabul edildi (5 Aralık 1934 Türkiye).

    1934-1939 Kurtuluş mecmuası 1934 Kasımı’ndan 1939 Temmuzu’na kadar aylık Türkçe olarak Berlin’de basıldı. Azerbaycan Müsavat Partisi’nin yayın organıydı. Hilal Münşi ve Mehmet Emin Resulzade tarafından yayınlandı.

    1935

    1935      İstanbul Ruhtım Şirketi Devletçe satın alındı.

    1935      Yusuf Akçura/Akçuraoğlu Yusuf (1876-1935) öldü.

    1935      Necib Asım (1861-1935) öldü. Léon Cahun’un Asya Tarihine Giriş’ini (Introduction a l’histoire de L’Asie) tercüme etmiş, ayrıca bir de Türk Tarihi yazmış olan Necib Asım Türkiye’de Türkçü düşüncenin gelişmesinde önemli bir yer sahibidir.

    1935      Celal Sahir (1883-1935) öldü.

    1935      Alman AEG şirketi, sesi kaydı için plastik manyetik teyp bandını geliştirdi.

    1935      İlk Öğretimden Din Derslerinin (köy okulları dışında) kaldırılması (Türkiye).

    Mayıs 1935 I. Türk Basın Kongresi toplandı (25 Mayıs 1935).

    Mayıs 1935 Hafta tatili Cuma’dan Pazar’a alındı. Hafta tatili ve ulusal bayramlar hakkındaki kanun yürürlüğe girdi (27 Mayıs 1935 Türkiye).

    Ekim 1935 Almanya Milletler Cemiyeti’nden ayrıldı ve II. Dünya Savaşına gidecek süreci başlattı (21 Ekim 1935).

    Kasım 1935 Türk-Sovyet Ankara Protokolü imzalandı (7 Kasım 1935).

    1935-1976 Çinli lider Mao Zedung’un Çin Komünist Partisi’ne liderlik ettiği dönem.

    1936

    1936      Türk İstiklâl Marşı’nın ve Safahât’ın yazarı millî şair, mütefekkir Mehmed Âkif Ersoy (1873-1936) İstanbul’da öldü.

    1936      Karakalpak Otonom Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin, Özbek Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti’ne bağlanması.

    Ocak 1936 Soyadı Kanunu yürürlüğe girdi (2 Ocak 1936 Türkiye).

    Ocak 1936 Ankara’da Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi kuruldu (9 Ocak 1936 Türkiye).

    Haziran 1936 Sovyetler Birliği’nde aile ve evlilik hukukunu sınırlayıcı kanunlar yayınlandı (Haziran 1936).

    Haziran 1936 Recep Peker CHP Sekreterliği’nden uzaklaştırıldı (14-15 Haziran 1936 Türkiye).

    Temmuz 1936 Türkiye’nin İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerindeki tüm haklarını tanıyan ve kabul eden Montreux Boğazlar Sözleşmesi’nin imzası (20 Temmuz 1936).

    Ağustos 1936 Sovyetler Birliği’nde Zinov’ev, Kamenev ve diğer birçok üst düzey devlet adamı siyasi suç isnadıyla yargılandılar (Ağustos 1936).

    Eylül 1936 Nikolai Ezhov, Genrikh Iagoda’nın yerine Sovyetler Birliği Gizli Polis Teşkilatı (NKVD/KGB) şefi oldu. Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nde tasviye hareketi, derinleşti/yoğunlaştı (Eylül 1936).

    Ekim 1936 Sovyetler Birliği, İspanya İç Savaşı’nda, komünistleri/antifaşistleri desteklemeye başladı (Ekim 1936).

    Ekim 1936 Son Osmanlı sadrazamı Tevfik Paşa İstanbul’da öldü (7 Ekim 1936 Türkiye).

    Kasım 1936 Montreux Boğazlar Sözleşmesi resmen yürürlüğe girdi (9 Kasım 1936).

    Aralık 1936 Sovyetler Birliği’nin yeni anayasası yürürlüğe girdi (Aralık 1936): Kazakistan ve Kırgızistan Sovyet Cumhuriyeti oldu. Transkafkas Federal Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Ermenistan SSC, Azerbaycan SSC ve Gürcistan SSC adlarıyla ayrı devletlere bölündü.

    Aralık 1936 Kazak Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti ve Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhûriyeti kuruldu (5 Aralık 1936).

    Aralık 1936 Karakalpakistan, Özbekistan SSC’ne katıldı (Aralık 1936).

    1936-1939 Yahudi göçünün ateşlemesiyle Arap isyanı gerçekleşti (1920-39 arasında toplam 300,000 Yahudi Filistin’e geldi). Peel komisyon raporu, Filistin’in Yahudi ve Arap devletleri şeklinde ikiye bölünmesi teklifinde bulundu (1937). Arap ve Yahudi Filistinliler, II. Dünya Savaşı’nda birlikte, Müttefiklerin yanında savaştılar.

    1936-1941 Ruslar 1936-1941 yılları arasında Türklerin Latin alfabesinden Kiril alfabesine geçmesini zorunlu kılarak, bunu onları Ruslaştırma politikalarının bir aleti olarak kullandılar.

    1937

    1937      Şark Demiryolları (Sirkeci-Edirne) satın alındı.

    1937      Japonlar, Çin’e saldırdı, işgal etti.

    1937      Müslümanlar Doğu Türkistan Kaşgar’da isyan edince, Sovyetler askerî müdahalede bulundular.

    Ocak 1937 ‘Devletçilik’ ilkesi, yapılan değişiklik sonucu Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (Anayasa) 2. maddesinde yer aldı (5 Ocak 1937 Türkiye).

    Şubat 937 Laiklik ilkesi Anayasa’ya kondu. (CHP’nin 6 umdesi Anayasda’nın 2. maddesinde) (5 Şubat 937 Türkiye).

    Mayıs 1937 Sancak (Hatay) Hususunda Türkiye-Fransa Arasında bir seri Mu’âhede, Protokol ve Mektuplar (29 Mayıs 1937).

    Temmuz 1937 Türkiye, Irak, İran ve Afganistan arasında Saadâbâd Paktı imzalandı (8 Temmuz 1937).

    Ekim 1937 İsmet’in yerine Celal Bayar Başbakan (25 Ekim 1937 Türkiye).

    1937-1938 Stalin, Müslüman Komünist liderleri görevden uzaklaştırdı, temizledi/yoketti.

    1938

    1938      “Sadabat Paktı” TBMM’de onaylandı.

    1938      Amerikalı Chester Carlson ilk fotokopi makinesini icat etti.

    1938      Anayasa değişikliği ve Laiklik ilkesinin Anayasaya ilâvesi (Türkiye).

    Ocak 1938 Sadabat Paktı, TBMM’de onaylandı (14 Ocak 1938).

    Mart 1938 Özbek Komünist liderler Faizullâh Hocayev ve Akmal İkramov’un idamı (Mart 1938).

    Mart 1938 Avusturya, Hitler Almanyası’na katıldı (13 Mart 1938).

    Nisan 1938 Türkiye-Yunanistan Munzam Mu’âhedenâmesi imzalandı (27 Nisan 1938).

    Mayıs 1938 Türkiye ile Almanya arasında kredi antlaşması imzalandı (8 Mayıs 1938).

    Mayıs 1938 Türkiye ile İngiltere arasında kredi antlaşması imzalandı (27 Mayıs 1938).

    Haziran 1938 Türkiye’nin şartları göz önüne alınarak Medeni Kanun’daki evlenme yaşı kadınlarda 15’e, erkeklerde 17’ye indirildi (15 Haziran 1938).

    Temmuz 1938 Türkiye ve Fransa, Hatay’da eşit sayıda asker bulundurmaları konusunda Türk-Fransız Dostluk Mu’âhedesi, Müşterek Beyannâme ve Optonlara Mütedâir Protokol imzalandı Türk birlikleri 4 Temmuz’da Hatay’a girdi (4 Temmuz 1938).

    Eylül 1938 Tayfur Sökmen liderliğinde Bağımsız Hatay Cumhûriyeti kuruldu (2 Eylül 1938).

    Ekim 1938 Alman askerleri, Çekoslavakya’daki Süded bölgesini işgal etti (1 Ekim 1938).

    Kasım 1938 Türkiye Cumhuriyeti’nin ve egemenliğinin bânisi Atatürk öldü (10 Kasım 1938).

    Kasım 1938 İsmet İnönü, Türkiye’nin 2. Cumhurbaşkanı oldu (11 Kasım 1938). 22 Mayıs 1950’de görevi sona erdi.

    1939

    1939      Hakaslar Çarlık döneminde zorla kabul ettirilen Kiril alfabesini Sovyet Bolşevik Devriminden sonra bırakıp Latin alfabesine geçmişler, ama 1939’dan sonra yeniden Kiril alfabesini kullanmak zorunda kalmışlardır.

    1939      Mihail Çakır, Gagavuzca-Romence sözlüğü neşretmiştir ve İncil’i anadiline çevirmiştir.

    1939      Azerbaycan Türklerinden Ahmet Ağaoğlu (1869-1939) öldü. 1921 Haziran’ında Ahmet Ağaoğlu, Ankara’da Basın Müdürlüğü görevini üstlendi. 1923 ve 1927 yıllarında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde mebusluk yaptı.

    1939      İgor Sikorsky adlı bir Rus mühendis tarafından ilk helikopter yapıldı.

    1939      İngiltere, İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine, Ortadoğu’nun kontrolü kapsamında stratejik önemi olan Kıbrıs’ı elinden kaçırmamak için, özerklik vaadinde bulunacağını yaydı. Rumlar ise Enosis’te kararlıydı.

    Haziran 1939 Hatay’ın Anavatan’a ilhakına ait antlaşma Ankara’ da imzalandı (23 Haziran 1939).

    Haziran 1939 Hatay Cumhuriyeti Millet Meclisi, Türkiye Cumhuriyeti’ne katılma kararı verdi. Hatay Anavatan Türkiye’ye katıldı (30 Haziran 1939).

    Temmuz 1939 Türk Basın Birliği Birinci Kongresi toplandı (10 Temmuz 1939).

    Eylül 1939 II. Dünya Savaşı başladı (1 Eylül 1939).

    Eylül 1939 Türk-Sovyet görüşmeleri, Moskova’da, Saraçoğlu-Molotof arasında başladı (27 Eylül 1939).

    1939-1945 II. Dünya Savaşı yılları.

    1939-1940 Kril alfabesi, Sovyet Orta Asyası’nda Latin alfabesinin yerini aldı.

    1940

    1940      Bulgaristan Türk nüfusun yoğun olduğu Dobruca’yı yeniden elde etmiş ve o günden sonra da sınırlarda değişiklik olmamıştır. Dobruca bölgerisindeki Türkler’den başka Türk dili konuşan iki Türk azınlık daha bulunmaktadır. Bunlar, sayıları 7.000 kadar olan Tatarlar ve Gagavuzlardır. Bulgarlar ülkedeki azınlıkları sürekli asimile etmeye çalışmış

    Ocak 1940 Türkiye, İngiltere ve Fransa ile iki yıl süreyle krom satış antlaşması imzaladı (8 Ocak 1940).

    Nisan 1940 Köy Enstitüleri Kanunu TBMM’de kabul edildi (17 Nisan 1940 Türkiye).

    Ekim 1940 Mültecilerle birlikte Kanada’ya gitmekte olan İngiliz transatlantiği Empress of Bratian battı (2 Ekim 1940).

    Aralık 1940 Macaristan ve Yugoslavya arasında Ebedi Dostluk Paktı imzalandı (12 Aralık 1940).

    1941

    1941      Kafkaslı Tatar Türkü Hüseyinzade Ali Turan (1864-1941) öldü.

    1941      Türkistan Milli Mücadele hareketlerinin önemli temsilcilerinden ve devlet adamlarından Mustafa Çokayoğlu (Çokayev) (1890-1941) öldü:

    1941      Hüseyinzade Ali Turan (1864-1941) öldü.

    Haziran 1941 Türk-Alman Dostluk ve Saldırmazlık Anlaşması imzalandı (18 Haziran 1941).

    Haziran 1941 Hitler, Sovyet Sosyalist Cumhûriyetler Birliği topraklarını işgal etti (Haziran 1941).

    Haziran 1941 Alman İmparatoru Wilhelm öldü (4 Haziran 1941).

    Aralık 1941 2. Dünya Savaşında Japonlar Pearl Harbour baskınını gerçekleştirdi (7 Aralık 1941).

    Aralık 1941 Amerika Japonya’ya harp ilan etti (8 Aralık 1941).

    Aralık 1941 Japonlar Hong Kong’a girdi (19 Aralık 1941).

    Aralık 1942 Türkiye ile Almanya arasında savaş malzemesi alımı için kredi antlaşması imzalandı (31 Aralık 1942).

    1942

    1942      Wernher von Braun, Almanya’nın ilk uzun menzilli füzesi olan V-2’yi fırlattı.

    1942      Enrico Fermi, ABD’nin Chicago kentinde, nükleer enerjinin denetim altına alınabildiği bir nükleer reaktör yaptı.

    1942      Sheng Shih-ts’ai, Sovyetlerle ilişkilerini kopararak, Xinjiang (Doğu Türkistan)’ı Milliyetçi Çin’e bağladı.

    1942      Sovyet Hükûmeti, Sovyet Sosyalist Cumhûriyetler Birliği’nde resmen İslâm Dini’nin kanunî statüsünü kabul etti ve 4 dinî müdürlük/teşkilat kuruldu.

    1942      Xinjiang (Doğu Türkistan), yeniden Çin Cumhûriyet Hükûmeti’nin kontrolü altına girdi.

    Kasım 1942 Saraçoğlu Hükümeti tarafından hazırlanan Varlık Vergisi Kanunu, TBMM’de kabul edildi. 15 Mart 1944’te çıkarılan 4.530 sayılı kanun ile yürürlükten kaldırıldı (11 Kasım 1942 Türkiye).

    1943

    1943      Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu (1943-) doğdu. Sürgünde yaşayan bir anne-babanın çocuğu olarak 13 Kasım 1943’te Kırım’ın Fraydorf Rayonu Boz köyünde doğdu. Babası Abdülcemil, annesi ise Mağfure Hanım’dır. Cemiloğlu’nun nüfusa kayıtlı olduğu asıl memleketi ise Sudak Rayonu Ayserez köyüdür. Ayserezliler, büyük sürgünden 14 yıl önce 1930 yılında Sibirya’ya sürgün edilmişlerdi. Cemiloğlu’nun anne-babası gizlice Kırım’a dön

    düler. Ama hem tanınmamak için, hem de mal-mülklerine el konulduğundan, kendi köylerine değil, Kırım’ın ayrı bir bölgesine, Fraydorf Rayonu’na bağlı Bozköy’e sığındılar. Cemiloğlu bu köyde doğdu.Henüz 6 aylıkken 1944 büyük sürgünü geldi. Anne-baba bu defa Özbekistan’a sürüldü. Bu ülkenin Andican bölgesinin Aim köyünde iskân edildiler. İlkokul öğrenimine 1949 yılında burada başladı. 1959 yılında Taşkent’teki Ortaasya Devlet Üniversitesi’nin Arap Dili ve Edebiyatı Fakültesi’ne başvurdu. Mustafa Abdülcemil’in evrakını inceleyen Özbek Tesellüm Komisyonu Başkanı, kendisini çağırarak bu fakülteye Kırım Tatarlarının kabul edilmeyeceğine dair “gizli emir” bulunduğunu bildirdi ve başvuru evrakını iade etti. O yıl için okuma imkânı kalmayan Mustafa, sınıf arkadaşları üniversiteye giderken, yaşadıkları Mirzaçöl kasabasında bir fabrikaya işçi olarak girdi. Tornacı ve çilingir olarak çalıştı. İki yıl sonra buradan da ayrılmak zorunda kaldı ve Taşkent’e gitti.1962 yılında “Taşkent Sulama ve Ziraat Mekanizasyonu Enstitüsü”ne kaydolmuş ise de, üç yıl sonra KGB’nin talebi ile ve benzer gerekçelerle buradan da çıkarıldı. Artık öğrenim hayatı bitmişti. Üç yıl okuduğu enstitüden atıldıktan sonra artık Mustafa Abdülcemil’in Kırım-Tatar Türklüğünün haklarının iadesi için fiili mücadelesi başlamış oldu. Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, bugün Kırım-Tatar Türklüğünün efsanevi ismidir.

    1943      Lübnan, bağımsız oldu.

    1943      İngiltere güdümlü ‘Kıbrıs Adası Türk Azınlığı Kurumu’ (KATAK) kuruldu, ancak yapısı sebebiyle gelişemedi.

    1943      Balkar Türkleri II. Dünya Savaşı’nda Almanlarla işbirliği yaptıkları gerekçesiyle 1943’de Orta Asya’ya sürüldüler ve toprakları da Gürcistan’a katıldı.

    Nisan 1943 Romanya Kralı II. Carol, öldü. 1930-1940 yılları arasında Romanya Kralı olan II. Carol, 15 Ekim 1893’te Sinaia’da doğdu. Tartışmalı bir biçimde iktidara geçtikten sonra kişisel bir diktatörlük kurdu. Kral I. Ferdinand’ın en büyük oğlu olan II. Caroll, büyük amcası I. Carol’un Ekim 1914’te ölümü üzerine veliaht oldu (4 Nisan 1943).

    Eylül 1943 Çang Kay-şek Çin Başkanı oldu (13 Eylül 1943).

    1944

    1944      “Türkçe şiirler, 1899” adlı eserin yazarı, millî şair Mehmet Emin Yurdakul (1869-1944) öldü.

    1944      Dr. Fazıl Küçük, ‘Kıbrıs Milli Türk Halk Partisi’ni kurdu.

    1944      Kırım Tatarları, Mesket Türkleri ve diğer Kafkas Müslümanları, Sovyet Orta Asyası’na [ve Sibirya’ya] sürgün edildi.

    1944      Müslümanlar, Doğu Türkistan İli’de isyan ettiler.

    Mart 1944 Varlık Vergisi Kanunu yürürlükten kaldırıldı (15 Mart 1944 Türkiye).

    Mart 1944 İngiliz uçakları, Neurenberg’i bombaladı (30 Mart 1944).

    18 Mayıs 1944 Kırım Türkleri Kırımdan çıkarılarak, Sovyetler Birliği’nin muhtelif yerlerine topluca sürgün edilmişlerdir. Sovyet Hükümeti, 25.6.1945 yılında yayınladığı Kararname ile Kırım Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ni ortadan kaldırmış; Kırım, oblast statüsüne getirilerek yine Rusya’ya bağlı kalmıştır. Kruşçev, Rus-Ukrayna kardeşliğinin 1000. yılı münasebetiyle Kırım Oblastı’nı Rusya’dan alarak Ukrayna’ya bağlamıştır. Kırım Bölgesi bugün Ukrayna’ya bağlı Muhtar bir Cumhuriyettir. Cumhuriyet içerisinde ise Tatar Özerk Yönetimi bulunmaktadır.

    31 Temmuz 1944 Komünist Sovyet yönetimi’nin Ahıska Türkleri’ni topraklarından sürmesi (31 Temmuz 1944): 6279 sayılı Devlet Savunma komitesinin ‘‘gizli’’ kararıyla top yekün sürgüne tabi tutulan Ahıskalıların çoğu, bu zor yolculuk şartlarına dayanamayarak hayatlarını kaybettiler. Ahıska Türkleri’nin neden sürgüne tabi tutuldukları tam 47 yıl gizli tutuldu. Ahıska Türkleri tarafından “vatana dönüş’’ mücadelesi veren birçok cemiyet oluşturulmuş ise de çeşitli ülkelerdeki sürgün hayatı hala devam etmektedir.

    Eylül 1944 Sovyetler Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, Yugoslavya’ya girdi (29 Eylül 1944).

    Ekim 1944 İngiltere, Çin, ABD ve Sovyetler Birliği savaş sonrası barış planı için ‘Birleşmiş Milletler’ adı altında bir örgüt kurulacağını duyurdular (9 Ekim 1944).

    Kasım 1944 İli’de Doğu Türkistan Cumhûriyeti kuruldu (Kasım 1944).

    1944-1949 Gulca şehri Çinlilerden temizlenerek, “Üç Vilayet İnkılâbı” olarak bilinen bu ayaklanmalar neticesinde Doğu Türkistan Türkleri, Ali Han Töre başkanlığında Doğu Türkistan Cumhuriyeti’ni kurdular. Bütün Çin’e hakim olan Komünist Çin Kuvvetleri, 1949’da Stalin’in de onayı ile Doğu Türkistan’a girerek bu tarihi Türk ülkesini resmen işgal etmiştir.

    1945

    1945      Arap Ligi kuruldu.

    1945      Birleşmiş Milletler Beyannamesi, 51 devlet tarafından imzalandı.

    Şubat 1945 Türkiye-ABD ikili yatırım antlaşması imzalandı (23 Şubat 1945).

    Mayıs 1945 Almanya teslim oldu (7 Mayıs 1945).

    Haziran 1945 Türkiye, Birleşmiş Milletler Antlaşması’nı San Fransisco’da imzaladı (26 Haziran 1945).

    Temmuz 1945 Çok partili demokratik hayatın ilk adımı atıldı: Milli Kalkınma Partisi kuruldu. Partinin kurucuları arasında Nuri Demirağ, Hüseyin Avni Ulaş ve Cevat Rifat Atılhan gibi isimler yer aldı (18 Temmuz 1945 Türkiye).

    Ağustos 1945 İlk Atom Bombası Amerika tarafından, Hiroşima’ya atıldı (6 Ağustos 1945).

    Ağustos 1945 İkinci Atom Bombası Amerika tarafından, Nagazaki’ye atıldı. 37 bin kişi öldü, 40 bin kişi de yaralandı (9 Ağustos 1945).

    Ağustos 1945 Japonya teslim oldu. 2 Eylül’de teslim anlaşması imzalandı (14 Ağustos 1945).

    Ekim 1945 New York-Kalküta hattının açılmasıyla Pan-Amerikan şirketinin ilk uçağı İstanbul’a geldi (13 Ekim 1945).

    Ekim 1945 Fransa’da kadınlar, ilk kez oy kullanma hakkı elde ettiler (21 Ekim 1945).

    1945      II Dünya Savaşı sona erdi. Birleşmiş Milletler Beyannamesi, 51 devlet tarafından imzalandı.

    1945-1949 Çin’de, Komünistler ve Milliyetçiler arasında İç Savaş yapıldı.

    1946

    1946      John Mauchy ve John Eckert’in geliştirdiği, Amerika’nın ilk elektronik bilgisayarı ENIAC halka gösterildi.

    1946      Filistin’e göçün kısıtlanmasına duyulan öfke, Yahudi gerilla guruplarının İngiliz karşıtı şiddete yönelmesine yol açtı.

    1946      Fransızlar, Suriye ve Lübnan’dan ayrıldılar. Ürdün, bağımsızlığını kazandı.

    Ocak 1946 Demokrat Parti (DP) kuruldu (7 Ocak 1946): CHP içindeki muhalefetten doğan Demokrat Parti, ‘Dörtlü Takrir’in sahipleri Bayar, Menderes, Köprülü ve Koraltan tarafından Ankara’da 7 Ocak 1946’da Demokrat Parti’yi (DP) kurdular. Partinin genel başkanlığına Celal Bayar seçildi. Yeni bir partinin kuruluşu tek partinin baskıcı yönetiminden bıkmış olan toplumda büyük sevinç ve ilgi uyandırdı. Demokrasinin ve liberal bir ekonomi anlayışının sözcülüğünü yapan DP, kısa sürede hızla büyüdü. 1946 seçimlerinde Meclis’e girmeyi, 14 Mayıs 1950 seçimlerinde ise tek başına iktidara gelmeyi başardı. Böylece Türkiye’de tek parti dönemi sona ermiş, ilk kez halkın oyu ile iktidar değişikliği gerçekleşmiş oldu. (7 Ocak 1946 Türkiye).

    Ocak 1946 Arnavutluk Halk Cumhuriyeti ilan edildi (11 Ocak 1946).

    Şubat 1946 Amerika ile askeri yardım antlaşması imzalandı (27 Şubat 1946).

    Mayıs 1946 Türkiye, UNESCO Antlaşması’nı onayladı (20 Mayıs 1946).

    Mayıs 1946 Türkiye Sosyalist Partisi kuruldu. Kurucu Genel Başkanı, Esat Adil üstecaplıoğlu oldu (14 Mayıs 1946).

    Mayıs 1946 Türkiye Sosyalist İşçi Partisi kuruldu (24 Mayıs 1946).

    Haziran 1946 Doğu Türkistan Cumhûriyeti, Milliyetçi Çin’le yapılan bir anlaşmanın sonucu olarak yıkıldı, dağıldı (Haziran 1946).

    Haziran 1946 İtalya’da krallık idaresine son verilip Cumhuriyet ilan edildi (10 Haziran 1946).

    Haziran 1946 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti kuruldu (10 Haziran 1946).

    Haziran 1946 Türkiye İşçi ve Çiftçi Partisi İstanbul’da kuruldu. Ethem Ruhi Balkan ve Necmettin Deliorman’ın partinin kurucuları arasında bulunduğu açıklandı (17 Haziran 1946).

    Haziran 1946 Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi, Şefik Hüsnü liderliğinde kuruldu (20 Haziran 1946).

    Ağustos 1946 Muhammed Ali Cinnah, Müslümanların ayrılarak bağımsız bir devlet kurabilmeleri için ‘Doğrudan eylem’ adı altında bir çağrıda bulundu. Bu çağrı sonucunda çıkan şiddet olaylarında 5 000 kişi hayatını kaybetti (16 Ağustos 1946).

    Ekim 1946 Fransa’da IV. Cumhuriyet Anayasası referandumla kabul edildi (13 Ekim 1946v).

    Ekim 1946 Birleşmiş Milletler, ilk genel toplantısını New York’ta yaptı (23 Ekim 1946).

    1946-1953 N. Şıvernik (Sovyetler Birliği cumhurbaşkanı).

    1947

    1947      İngiliz Hindistanı’nın bölünmesi ve Hindistan ile Pakistan’ın bağımsızlığı.

    1947      Birleşmiş Milletler, İngiltere’nin Filistin’i bölme planını onayladı.

    Nisan 1947 Hindistan Kongre Partisi, ülkenin Hindistan ve Pakistan olarak iki ayrı devlete bölünmesini kabul etti (19 Nisan 1947).

    Temmuz 1947 Türk-ABD Yardım Antlaşması imzalandı (12 Temmuz 1947).

    Ağustos 1947 Pakistan devleti kuruldu (15 Ağustos 1947).

    1948

    1948      Türk Kurtuluş Savaşı komutanlarından asker, devlet adamı Kazım Karabekir (1882-1948) öldü.

    1948      Amerikalı üç bilim adamı John Bardeen, Walter Brattain ve William Shockley transistör denilen bir cihaz icat ederek elektronik devrelerin çok daha küçülmesini sağladı. Daha sonra, bu icatlarıyla Nobel Odülü aldılar.

    Ocak 1948 Hindistan Devlet Başkanı Gandhi, Nathuram Godse adlı bir fanatik Hintli tarafından öldürüldü (30 Ocak 1948).

    Mayıs 1948 Hürriyet Gazetesi Sedat Simavi yönetiminde yayın hayatına girdi (1 Mayıs 1948).

    Mayıs 1948 14 Mayıs’ta Filistin’de bir Yahudi İsrail Devleti kuruldu (14 Mayıs 1948).

    Haziran 1948 Sovyetler Birliği’in Batı Berlin’i ablukaya alması (24 Haziran 1948).

    Haziran 1948 Yugoslavya, Komünist Milletlerarası Teşkilat olan Kominform’dan atıldı (28 Haziran 1948).

    Temmuz 1948 Türk-Amerikan ekonomik anlaşması imzalandı (4 Temmuz 1948).

    Temmuz 1948 Millet Partisi kuruldu (20 Temmuz 1948 Türkiye).

    Eylül 1948 Kuzey Kore, bağımsızlığını ilan etti (9 Eylül 1948).

    Eylül 1948 Pakistan’ın kurucusu M.Ali Cinnah öldü (18 Eylül 1948).

    Aralık 1948 Türk Komünist Partisi, Bulgaristan Komünist Partisinin 5. Genel Kongresine bir telgraf gönderdi (19 Aralık 1948). Telgrafta “… Türk irtica hükümetinin ve mürteci Türk basınının bütün baskı ve tezviratlarına rağman Türk komünistleri faaliyetlerine devam etmektedir” denilmekt. (Cumhuriyet. 20.12.1948)

    Aralık 1948 Marshall Planı Avrupa İdarecisi Avverell Harriman Ankarada bir basın toplantısı düzenledi ve şunları söyledi: “Türkiye’nin tabii kaynaklarının gelişmesi yalnız kendisi için değil, bütün Avrupa ve Amerika için de büyük bir önemi haizdir” (28 Aralık 1948).

    1948-1949 İlk Arap-İsrail Savaşı.

    1949

    1949      Kazanlı Türk-İslam bilgini, fikir ve aksiyon adamı, müellif, araştırmacı, Musa Carullah Bigiyev (1875-1949) öldü.

    Şubat 1949 Türkiye, Avrupa Kalkınması İcra Konseyine katıldı (17 Şubat 1949).

    Mart 1949 Amerika, Türkiye’ye yapılan yardımı arttırmaya söz verdi ve Akdeniz Paktı konusunu Dışişleri Bakanı Sadak ile görüşmeğe istekli olduğunu bildirdi (17 Mart 1949).

    Nisan 1949 Kuzey Atlantik Paktı (NATO) kuruldu. Bu konudaki antlaşma Washington’da 12 ülkenin temsilcileri tarafından imzalandı (4 Nisan 1949).

    Mayıs 1949 Batı Berlin’e hava yolu taşımasının başlaması (12 Mayıs 1949).

    Haziran 1949 Transürdün, Ürdün Emrliği/Krallığı adını aldı (2 Haziran 1949).

    Haziran 1949 Komünistlerin şiddetli muhalefetine karşın Vietnam Devleti kuruldu (14 Haziran 1949).

    Eylül 1949 Sovyetler Birliği, Atom Bombası’nı başarıyla patlattı (Eylül 1949).

    Eylül 1949 Konrad Adenauer, Federal Almanya’nın ilk şansölyesi oldu (15 Eylül 1949).

    Eylül 1949 Mao Zedong, Çin Halk Cumhuriyeti’nin başkanlığına seçildi (30 Eylül 1949).

    Ekim 1949 Çin Halk Cumhûriyeti’nin kuruluşu (1 Ekim 1949).

    Ekim 1949 Mao, Çin’de iç savaşı kazandıktan sonra kurduğu “Çin Halk Cumhuriyeti” nin İlk başkanı seçildi (1 Ekim 1949).

    Ekim 1949 Doğu Almanya Cumhuriyeti kuruldu (7 Ekim 1949).

    Aralık 1949 Uluslararası Para Bankasından bir heyet, Türk Hükümetinin 50 milyon dolar borç para talebini incelemek için Türkiye’ye geldi (28 Aralık 1949).

    1950

    1950-1951 Bulgaristan’dan Türkiye’ye göçler: 1944’e kadar 140.000 kişi, 1950-1951’de 155.000 Türk göçmen gelmiştir.

    1950      İkinci Dünya Savaşı’nın ardından bütün dünyada kolonilerin tasfiyesi eğilimi yaygınlaşınca, Kıbrıs Rum Ortodoks Liderliği (18 Ekim’de başına Makarios seçilmişti), yoğun kampanyaya girişti. Yunanistan hükümeti de Birleşmiş Milletler’e, ulusların kendi geleceğini tayin haklarının Kıbrıs için de uygulanması yolunda başvuruda bulundu.

    1950      Türkiye Kore Savaşı’na katıldı: Savaş sonrası Dünya üzerindeki gelişmeleri izleyen Türk Silahlı Kuvvetleri, insanlık idealleri uğruna 1950 yılındaki Kore Savaşlarına katılarak tüm dikkatleri üzerinde topladı. Kore’ye gönderilen takviyeli piyade tugayı girdiği savaşlarda, azmiyle, kahramanlığıyla, ruhuyla, birçok ülke ordularına örnek gösterildi. Türk Silahlı Kuvvetleri KORE’de 731 şehit verdi.

    Şubat 1950 Tek dereceli gizli oy ve açık tasnif esaslarını taşıyan çoğunluk sistemine dayalı Seçim Kanunu kabul edildi (16 Şubat 1950 Türkiye).

    Mayıs 1950 Demokrat Parti 14 Mayıs 1950 seçimlerinde tek başına iktidara gelmeyi başardı, ‘Menderesli Yıllar’ başladı: Böylece Türkiye’de tek parti dönemi sona ermiş, ilk kez halkın oyu ile iktidar değişikliği gerçekleşmiş oldu. DP, 1954 seçimlerinde oylarını daha da artırarak iktidarını perçinledi, 1957 seçimlerinde oy kaybına uğramasına rağmen 27 Mayıs 1960’a kadar iktidarını sürdürdü. DP, on yıllık iktidarı süresince, ekonomiye ve halkın yaşamına elle tutulur bir canlılık getirdi. Ekonomi genişledi, halkın kazancı arttı, çok sayıda köy yol, su ve elektriğe kavuştu. Yeni alanlar tarıma açıldı, makineli ziraat başladı, ticaret hızlandı, sanayileşme doğrultusunda önemli adımlar atıldı. Yabancı sermaye ve ticaret sermayesini sanayiye yöneltme sürecine girildi.

    Mayıs 1950-Mayıs 1960 Demokrat Partili yıllar (14 Mayıs 1950-27 Mayıs 1960).

    Mayıs 1950 Celal Bayar, Türkiye’nin 3. Cumhurbaşkanı oldu (22 Mayıs 1950). 27 Mayıs 1960 ihtilaline kadar görevini sürdürdü.

    Haziran 1950 Sovyetler’in desteğini alan Kuzey Kore Güney Kore’ye saldırdı (25 Haziran 1950).

    Haziran 1950 Kore Savaşı başladı (25 Haziran 1950).

    Temmuz 1950 Türkiye ile İsrail arasında ticaret antlaşması imzalandı (4 Temmuz 1950).

    Eylül 1950 Kore savaşı için NATO’nun 5. maddesi (üye ülkelerden birine saldırıldığında diğer ülkelerin yardım etmesi) kapsamında Türkiye’nin Kore’ye asker göndermesi (21 Eylül 1950).

    Eylül 1950 ABD birlikleri Kore’nin başkenti Seul’u işgal ettiler (26 Eylül 1950).

    Eylül 1950 “Yakut Saha Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Devlet Egemenlik Deklarasyonu” ilan edildi (27 Eylül 1950).

    Eylül 1950 Birleşmiş Milletler’in emrine verilen Kore Birliği 28 Eylül 1950’de yolculuğuna başladı. Birlik, önce özel trenlerle İskenderun’a nakledildi, buradan da gemilerle Kore’ye doğru hareket etti (28 Eylül 1950).

    Kasım 1950 Cezayir bağımsızlığını kazandı (1 Kasım 1950).

    Kasım 1950 Kore’de Kunuri Savaşı başladı (27 Kasım 1950).

    Kasım 1950 11 Ekim’den beri Kore’de bulunan Türk Birliği de savaşa katıldı (28 Kasım 1950).

    Aralık 1950 BM güçleri Kore’den çekilmeye başladı (3 Aralık 1950).

    1951

    1951      Libya, bağımsız oldu.

    Ocak 1951 Türkiye Komünist Partisi’nin bazı üyeleri tutuklandı (13 Ocak 1951).

    Nisan 1951 Türkiye, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Antlaşması’nı (GATT) imzaladı (21 Nisan 1951).

    1952

    1952      Türkiye ve Yunanistan NATO’ya katıldı.

    1952      Mısır’da Cumhuriyet ilan edildi.

    1952      Dwight D. Eisenhower Amerika Başkanı oldu.

    Şubat 1952 Türkiye Cumhuriyeti NATO’ya katıldı: Silahlı Kuvvetlerinde modernizasyon çalışmalarını başlattı. Caydırıcılık gücü sürekli artan Türk ordusu 1974 Kıbrıs Barış Harekatında güç ve yeteneğini bir kez daha kanıtladı. Türk Silahlı Kuvvetleri, 1980’li yılların sonunda yeniden yapılanma sürecine girdi (18 Şubat 1952).

    Nisan 1952 Japonya’daki Amerikan askeri varlığı resmi olarak sona erdi (28 Nisan 1952).

    Haziran 1952 Berlin ikiye bölündü (1 Haziran 1952).

    Ağustos 1952 Komünist Çin yönetimi, Doğu Türkistan’da 10 ayrı muhtar bölge tesis eti (8 Ağustos 1952). Sincan (Uygur) Özerk Bölgesi bunlardan biri ise de, yönetim hakları, Pekin yönetimince çiğnenmektedir. Tüm idarede bütün yetkiler Çinlilerdedir. Özerk yönetim organlarında görevlendirilen etnik unsurların siyasî, ekonomik ve askerî karar verme, denetleme yetkileri Çin Komünist Partisi kontrolü altındadır. Çin Komünist Partisi tarafından bölgeye vali görevlendirilmektedir. Valinin mutlaka Çin Komünist Partisi üyesi olması şart koşulmaktadır. Doğu Türkistan’da Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nden başka aynı haklara sahip 7 organ daha vardır. 1-Sincan Askeri Bölge Komutanlığı 2-Sincan Askeri Üretim ve İnşaat Bölge Komutanlığı 3-Sincan Komünist Partisi 4-Sincan Halk Kurultayı Daimi Komitesi 5-Disiplin Kontrol Komitesi 6-Siyasî Danışma Konseyi 7-Sincan Devlet Savunma Güçleri Genel Komutanlığı

    Kasım 1952 ABD, ilk hidrojen bombasını Eniwetok Adası’nda patlattı (30 Kasım 1952).

    1953

    Mart 1953 Stalin’in ölümü ve halefi Khrushchev’in iktidarı devralması (Mart 1953).

    Şubat 1953 Ankara’da Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında Balkan Paktı imzalandı (28 Şubat 1953).

    Mayıs 1953 Paris’te Belçika, Fransa, İtalya, Lüksemburg, Hollanda ve Federal Almanya Arasında Avrupa Savunma Birliği Anlaşması imzalandı. NATO üyesi ülkeler de, bu birliğin üyelerine garanti veren bir protokol imzaladılar (27 Mayıs 1953).

    Haziran 1953 İngiltere’de Kraliçe II. Elizabeth taç giydi (2 Haziran 1953).

    Haziran 1953 Amerika ile Türkiye arasında Kırıkkale’de NATO için cephane yapılmasına ilişkin antlaşma imzalandı (4 Haziran 1953).

    Temmuz 1953 Kore Savaşı sona erdi (28 Temmuz 1953).

    1953-1960 Mareşal K. Voroşilov (Sovyetler Birliği).

    1953-1964 Nikita Kuruçev (Sovyetler Birliği lideri).

    1954

    1954      Yunanistan, Birleşmiş Milletler’e Kıbrıs’ta self-determinasyon için başvurdu. Türkiye karşı çıktı. Birleşmiş Milletler, Yunan talebini reddetti.

    Ocak 1954 Kurucuları arasında Hikmet Bayur, Kenan Öner, Ahmet Tahtakılıç ve Osman Bölükbaşı’nın bulunduğu Millet Partisi kapatıldı (26 Ocak 1954 Türkiye).

    Mart 1954 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Kuruluş Kanunu ve Petrol Kanunu kabul edildi (7 Mart 1954).

    Kasım 1954 Cezayir’in Bağımsızlık Savaşı başladı (1 Kasım 1954).

    1955

    1955      Yunan terör örgütü EOKA, 1 Nisan’da Kıbrıs’ta faaliyete geçti. Rumlar arasında Enosisçi-Anti Enosisçi çatışması başladı. Türkiye ilk kez sorunda taraf olmayı kabul etti ve 29 Ağustos’ta Londra’da İngiltere ve Yunanistan’ın katıldığı toplantıda, Türkiye de temsil edildi. Konferans devam ederken, EOKA terörünün Türkleri de hedef almaya başlaması karşısında, İstanbul’da düzenlenen mitingler kontrolden çıktı. Daha sonraları ‘6-7 Eylül Olayları’ diye anılacak olan yağma ve tahribat, Türkiye’deki Rumlar kadar, diğer azınlıkları da hedef aldı. Aynı zamanda ‘Ya Taksim Ya Ölüm’ sloganı yoğun biçimde kullanılmaya başlandı.

    1955      Federal Almanya Cumhuriyeti NATO’ya katıldı.

    1955      Cenevre Zirve Konferansı yapıldı. Camp David.

    1955      Çin’de, Sincan Uygur Otonom Bölgesi’nin kuruluşu.

    Şubat 1955 Türkiye-Irak Karşılıklı İşbirliği Antlaşması Bağdat’da imzalandı (24 Şubat 1955).

    Şubat 1955 Bağdat paktı imzalandı (24 Şubat 1955).

    Mayıs 1955 Türkiye La Haye’de kurulan Milletlerarası Beratlar Enstitüsü’ne katıldı (13 Mayıs 1955).

    Mayıs 1955 Arnavutluk, Bulgaristan, Çekoslovakya, Doğu Almanya, Macaristan, Polonya, Romanya ve Sovyetler Birliği arasında Varşova Paktı kuruldu (14 Mayıs 1955).

    Mayıs 1955 Türk Havayolları Anonim Ortaklığı kuruluş kanunu kabul edildi (21 Mayıs 1955).

    Ekim 1955 Dünyanın en güçlü savaş gemilerinden olan Saratoga uçak gemisi ABD’de denize indirildi (8 Ekim 1955).

    1956

    1956      İngiliz hükümeti, Kıbrıs’taki karışıklıkların baş kışkırtıcısı sıfatıyla Başpiskopos Makarios’u Seyşel Adaları’na sürdü. Birleşmiş Milletler’de Türkiye ilk kez, ‘taksim’ tezini açıkladı. İngiltere, askeri üssünün kalması şartıyla, ‘self-determinasyon’u kabul etmeye yanaştı.

    1956      Mısır, Süveyş Kanalı’nı millileştirdi; İsrail, Fransa ve İngiltere Süveyş Kanalı’nı işgal etti.

    1956      Tunus ve Fas bağımsızlıklarını elde ettiler.

    Ağustos 1956 Başbakanlığa bağlı olarak Atom Enerjisi Komisyonu kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi (27 Ağustos 1956 Türkiye).

    Ekim 1956 Macaristan’daki Anti-Stalinist/Komünist isyan, Rus ordusu tarafından bastırıldı (23 Ekim 1956).

    Kasım 1956 SSCB güçleri Macaristan’a girdi (4 Kasım 1956).

    1957

    1957      NATO arabuluculuk görevini üstlenince, EOKA geçici olarak ateşkes ilan etti, Makarios serbest bırakıldı. 15 Kasım’da Kıbrıs’ta Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) kuruldu.

    1957      Sovyetler Birliği tarafından, Dünya’nın çevresinde dönen, insan yapımı ilk cisim Sputnik I fırlatıldı.

    1957      1918’den 1932 yılına kadar Kiril alfabesini, 1932’den 1957’ye kadar Latin Alfabesini kullanan Gagavuzlar için 1957 yılında, Moldova S.S.C.B. Yüksek Sovyeti’nin kararıyla Rus Alfabesine birkaç harf ilave edilerek, Kiril esaslı ilk Gagavuz Alfabesi hazırlandı. 1957’den 1996’ya kadar tekrar Kiril Alfabesini, 1996’dan sonra ise Latin Alfabesini kullanmaya başlamışlardır.

    1957      Kabartay-Balkarlar 1956’da ülkelerine dönme izni verilerek Kabartay-Balkar ÖSS Cumhuriyeti yeniden oluşturuldu. Halen Rusya Federasyonunu bağlı federe bir cumhuriyettir.

    Mart       1957 AET ve EURATOM Antlaşmaları Belçika, Fransa, İtalya, Lüksemburg ye Hollanda tarafından Roma’da imzalandı (27 Mart 1957).

    Eylül 1957 ABD ilk yer altı nükleer denemesini Nevada çölünde yaptı (19 Eylül 1957).

    Ekim 1957 Sovyet uzay gemisi Sputnik-I fırlatıldı (4 Ekim 1957).

    1958

    1958      Kıbrıs’ın İngiliz Milletler Topluluğu içinde kalmasına, ama Türkiye ve Yunanistan’la da bağlara sahip olmasına dayalı ‘MacMillan Planı’ gündeme geldi.

    1958      Irak’ta bir askeri darbe ile Krallık rejimi yıkıldı ve Cumhuriyet ilan olundu.

    Haziran 1958 Gazeteci Hakkı Tarık Us vefat etti (24 Haziran 1958).

    Ekim 1958 Türkiye-İran petrol boru hattı antlaşması imzalandı (18 Ekim 1958).

    1958-1959 Çin Halk Cumhuriyeti’nde Büyük Yürüyüş.

    1958-1961 Birleşik Arap Cumhuriyeti kuruldu.

    1959

    1959      Mehmet-Zade Mirza-Bala (1899-1959) öldü.

    1959      İngiltere Başbakanı ve üç devletin dışişleri bakanlarının katılımıyla Zürih Antlaşmaları onaylandı. Cemaat temsilcileri olarak Makarios ve Dr. Küçük de toplantıya katıldılar. 19 Şubat’ta Türkiye, Yunanistan ve İngiltere, Kıbrıs Anayasası’nı garanti altına aldı. İngiliz üslerinin devamı kabul edildi. Mayıs ayında Yunanistan Başbakanı ve dışişleri bakanı Türkiye’yi resmen ziyaret etti ve barış rüzgarları esmeye başladı.

    Ocak 1959 Küba Devrimi gerçekleşti (1 Ocak 1959).

    Şubat 1959 Türkiye, İngiltere ve Yunanistan, Kıbrıs’ın bağımsızlığını öngören Londra Anlaşması’nı Başbakanlar düzeyinde imzaladı (19 Şubat 1959).

    Mayıs 1959 Türkiye-Amerika Atom Enerjisi İşbirliği Antlaşması imzalandı (26 Mayıs 1959).

    Haziran 1959 Yunanistan AET’ye ortaklık talebinde bulundu (8 Haziran 1959).

    Temmuz 1959 Türkiye, AET’ye ortaklık için başvurdu (31 Temmuz 1959).

    Ağustos 1959 Türkiye-ABD kredi antlaşması imzalandı (20 Ağustos 1959).

    Eylül 1959 AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina’nın Ortaklık başvurularını kabul etti (11 Eylül 1959).

    1960

    1960      Kıbrıs Anayasası imzalandı. Ada’ya sembolik Türk ve Yunan birlikleri yerleştirildi. Makarios Cumhurbaşkanı, Fazıl Küçük de yardımcısı oldu. Bu arada 27 Mayıs 1960’da Türkiye’de ordu yönetime el koydu. 1961 seçimleriyle ülkede tekrar demokrasiye dönüldü.

    1960      Irak Türkmen Kardeşlik Ocağı kuruldu. Ocak bir yandan kulüp hüviyetinde faaliyet gösterirken, diğer yandan Irak Türkmen toplumunun kültürel ve sosyal ihtiyaçlarını da karşıladı. 1977’de başlayan Baas saldırganlığın

    dan nasibini alan yöneticiler, önce görevden uzaklaştırıldı. 1979 yılında ise tutuklandılar ve 1980’de idam edildiler. İdamlara tepki olarak 1980’de Navzang böl-gesine askeri karargah kuruldu. Örgüt Irak Türklerinin deklare edilmiş ilk siyasi organizasyonu özelliğini taşımaktadır. 1983’te bir araya gelen Irak’ın siyasi kuruluşları, örgütün ısrarlı tutumu karşısında ilk defa Türkmen haklarını.kabul ederek sonuç bildirisine yazmışlardır. Siyasi konjonktürün değişmesi nedeniyle 1985 tarihinde örgüt faaliyetleri donduruldu.

    1960      Theodore Maiman ilk lazeri yaptı.

    Mayıs 1960 Ereğli Demir Çelik Fabrikaları kuruldu (11 Mayıs 1960 Türkiye).

    Mayıs 1960 Türkiye’de bir Askeri Darbe ile TSK yönetime el koydu (27 Mayıs 1960): Türkiye’de ordu yönetime el koydu. 1961 seçimleriyle ülkede tekrar demokrasiye dönüldü.

    Mayıs 1960 Cemal Gürsel, Türkiye’nin 4. Cumhurbaşkanı oldu (27 Mayıs 1960). 28 Mart 1966’da görevi sona erdi.

    Eylül 1960 Nijerya bağımsızlığını ilan etti (1 Eylül 1960).

    Eylül 1960 Küba lideri Fidel Castro, New York’ta Birleşmiş Milletleri ziyaret etti (19 Eylül 1960).

    Eylül 1960 Demokrat Parti kapatıldı (29 Eylül 1960 Türkiye).

    Ekim 1960 27 Mayıs 1960 Darbesi’yle, ordunun yönetime el koymasından sonra önceki hükümet üyelerinin ve aralarında Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu gibi iktidardaki Demokrat Parti yöneticilerinin yargılandığı Yassıada mahkemeleri başladı. Duruşmalar İstanbul açıklarındaki Yassıada’da yapıldığından bu duruşmalara Yassıada Mahkemeleri adı verildi (14 Ekim 1960).

    Kasım 1960 Demokrat Parti adayı J.F.Kennedy, ABD Başkanı seçildi (9 Kasım 1960).

    1960-1964 Leonid Brejnev (Sovyetler Birliği).

    1960-1975 Güney-Kuzey Vietnam İç Savaşı ve Amerika’nın Güney Vietnam’dan yana savaşa dahil olması. 30 Nisan 1975 tarihinde Güney Vietnam, kuzeydeki Komünist kuvvetlere teslim oldu, savaş sona erdi. 2 Temmuz 1976 tarihinde ise Kuzey-Güney Vietnam’ın birleşmesi resmen gerçekleşti.

    1961

    1961      Tannu-Tıva Muhtar Bölgesi’nin statüsü değiştirilerek Rusya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti’ne bağlı Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti statüsü verildi. Halen Rusya Federasyonu’na bağlı Tıva Özerk Cumhuriyeti şeklinde bir cumhuriyettir.

    1961      Türkiye’den Avrupa ülkelerine işgücü (işçi) ihracı başladı: İkinci Dünya Savaşı sonunda Batı Avrupa ülkeleri kalkınma hamlelerini gerçekleştirmek için işgücüne ihtiyaç duydular. Bu ihtiyacı karşılamak üzere Batı Avrupa ülkelerine yönelen Türk işgücü, Türkiye’nin 1961-1965 yılları arasında Avrupa’ya işçi ithal eden ülkelerle istihdam ve göç anlaşmaları imzalamasıyla hız kazandı. 1970’li yılların başlarından itibaren bu kişiler, aile bir

    leşimi yoluyla Türkiye’deki eş ve çocuklarını Avrupa’ya getirmeye başladılar. Bu süreç 1980 yılı başına kadar yoğun olarak devam etti. ilk zamanlar Avrupa’da çalışmak ve tasarruf yapıp ülkelerine geri dönmek amacında olan Türk işçileri misafirlikten göçmenliğe geçtiler. Bu durumu fark eden Avrupa ülkeleri sayıları gittikçe artan Türkleri geri göndermek için teşvik primleri uygulamaya başladılar. Bunun sonucunda kısmi olarak mesafe alınsa da Türklerin Batı Avrupa ülkelerinde kalmaları devam etti. Hatta, orada doğanlar başta olmak üzere çok sayıda vatandaşımız bulundukları ülkelerin vatandaşlığına geçerek çift pasaport ve çifte vatandaşlık sahibi oldular. Avrupa ülkelerindeki ikinci ve özellikle üçüncü Türk kuşağı sadece işçi olarak kalmayıp çeşitli yatırımlara giriştiler ve bir çoğu işçilikten işverenliğe yükseldiler.

    1961      Berlin Duvarı inşaa edildi.

    1961      Serezli bir Yahudi olup, Tekin Alp takma adıyla birçok esere imza atmış olan Moiz Kohen (Moize Cohen, 1883-1961) öldü. Kohen ateşli Pantürkçü görüşleri ile dikkat çekti. Yahudi olmasına rağmen Pantürkçü ideolojinin bu kadar savunucusu olması hakkında birçok kuşkuyu da beraberinde getirmektedir. Yaşamı boyunca Osmanlıcılıktan, Pantürkçülüğe ve Kemalizme kadar birkaç ideolojiyi değerlendirip benimsedi ve Birinci Dünya Savaşı öncesi ve süresince kendini adamış bir Pantürkçü görüntüsü verdi. Ortaya koyduğu ideolojik zikzaklar, her devrin adamı izlenimini kuvvetlendirmektedir.

    Ocak 1961 Amerika ile Türkiye arasında, Ereğli Demir Çelik Tesisleri için 130 milyon dolarlık kredi anlaşması imzalandı (9 Ocak 1961).

    Şubat 1961 Adalet Partisi kuruldu (11 Şubat 1961 Türkiye).

    Şubat 1961 Türkiye İşçi Partisi (TİP) kuruldu (13 Şubat 1961).

    Nisan 1961 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında demiryolu nakliyatına ilişkin anlaşma imzalandı (27 Nisan 1961).

    Eylül 1961 1960 ihtilalinden sonra Dönemin bakanlarından Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın idamının gerçekleştirilmesi (16 Eylül 1961 Türkiye).

    Eylül 1961 1960 ihtilalinden sonra ihtilal öncesi dönemin Türkiye Başbakanı Adnan Menderes idam edildi (17 Eylül 1961).

    Eylül 1961 Suriye, Birleşik Arap Cumhuriyeti’nden ayrılarak bağımsızlığını ilan etti (30 Eylül 1961).

    Ekim 1961 Türkiye ile Almanya arasında “Türk İşgücü Anlaşması’’ imzalandı (31 Ekim 1961).

    Ekim 1961 Sblizhenie ve sliianie kavramlarının ortaya atıldığı, Sovyetler Birliği Komünist Partisi XXII. Kongresi yapıldı (Ekim 1961).

    1962

    1962      Doğu Türkistan’dan, Sovyet Orta Asyası’na toplu olarak Kazaklar’ın sürülmesi.

    1962      Keşmir’de, Çin ve Hindistan arasında sınır çatışmaları vuku buldu.

    1962      İç Savaşın ardından Cezayir bağımsızlığını kazandı.

    Ekim 1962 Amerika, Sovyetlerin Küba’yı bir nükleer üs haline getirdiğini iddia ederek adayı abluka etti (23 Ekim 1962).

    Kasım 1962 Sovyetler, Mars’a ilk roketi fırlattı (1 Kasım 1962).

    Kasım 1962 Güney Afrika’da Mandela, ülkeyi yasadışı yollardan terk temek suçundan 5 yıl hapse mahkum oldu (7 Kasım 1962).

    Aralık 1962 Adalet Partisi’nin I. Büyük Kongresi toplandı (2 Aralık 1962 Türkiye).

    1963

    1963      Çin-Sovyet ilişkilerinde anlaşmazlıklar baş gösterdi.

    Ekim 1963 Kurtuluş Savaşı komutanlarından Refet Bele öldü (2 Ekim 1963 Türkiye).

    Kasım 1963 ABD Başkanı Kennedy, öldürüldü. Katil zanlısı Lee Harvey Oswald, Jack Ruby isminde biri tarafından öldürüldü (24 Kasım 1963)

    Aralık 1963 Kıbrıs’ta Türkler’e yönelik Noel Katliamı (21 Aralık 1963).: asbakan Karamanlis’in istifası ve ülkeyi terk etmesinin ardından, Yunanistan sürekli kabine bunalımları geçirmeye başladı. Bu yüzden Kıbrıs üzerinde etkisi azaldı. Makarios, kendi girişimiyle yıl boyunca anayasası değiştirme ve Türk Cumhurbaşkanı yardımcısının yetkilerini kısma faaliyetlerini arttırdı. Kasım sonunda ABD Başkanı Kennedy, Makarios’a bundan vazgeçmesini önerdi. Aralık başında da Türkiye tek taraflı değişiklikleri kabul etmeyeceğini bildirdi. 21 Aralık 1963 ‘ta Noel katliamı ile EOKA, Türk cemaatine karşı ‘etnik temizleme ve Ada’dan kaçırma’ politikasını zirveye çıkardı. Eylemleri 1964 Ağustos’unun ortalarına kadar sürdü. 30 Aralık’ta ise Makarios 13 maddelik anayasa değişikliği önerisini açıkladı ama Türkiye buna karşı olduğunu tekrarladı.

    1964

    1964      “Yeni Turan” adlı eserin yazarı Halide Edip Adıvar (1884-1964) öldü.

    1964      Gümüşpala’nın 1964’te ölümüyle boşalan Adalet Partisi (AP) Genel Başkanlığı’na Devlet Su İşleri eski Genel Müdürü Süleyman Demirel seçildi. AP, 1965 seçimlerinde oyların yüzde 53’ünü alarak tek başına iktidara geldi. Bu seçimlerin bir özelliği de Türkiye’de ilk kez sosyalist bir partinin, Türkiye İşçi Partisi’nin (TİP) seçimlere katılması ve 15 milletvekilliği kazanmasıydı.

    1964      Filistin Kurtuluş Örgütü kuruldu ve İsrail Devleti’ne karşı gerilla savaşını başlattı.

    1964      Martin Luther King, Nobel Barış Ödülü’nü kazandı.

    Şubat 1964 Kıbrıs sorununu çözimlemek üzere Londra’da bir araya gelen Türkiye, Yunanistan ve İngiltere çözim anlaşmasına varamayınca konferans sonuçsuz dağıldı. İngiltere, sorunun çözimü için Birleşmiş Milletler’e başvurdu. Bu arada Kıbrıs’da kanlı olaylar artarak sürdü (15 Şubat 1964).

    Mart 1964 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kıbrıs’ta üç ay süre ile görev yapacak Uluslararası Barış Gücü gönderilmesine karar verdi (4 Mart 1964).

    Ağustos 1964 Türkiye ile Fransa arasında İnsan Gücünde İşbirliği Anlaşması, Ankara’da imzalandı. Anlaşmaya göre; ilk etapta 10 bin Türk işçisinin kuzeydeki kömür ocaklarında çalışmak üzere Fransa’ya gönderileceği açıklandı (20 Ağustos 1964).

    Haziran 1964 Türk hükümetinin Kıbrıs’a müdahale kararı alması üzerine ABD Başkanı Johnson, ABD yardımından sağlanan silahların müdahalede kullanılamayacağını belirten bir mektup gönderdi (5 Haziran 1964).

    Ekim 1964 Rusya, Kıbrıs’ta iki toplumun varlığını kabul etti (30 Ekim 1964).

    Kasım 1964 Adalet Partisi Büyük Kongresi’nde Süleyman Demirel ezici bir farkla genel başkanlığa seçildi (29 Kasım 1964 Türkiye).

    Aralık 1964 Türkiye ile AET arasında 12 Eylül 1963 yılında imzalanan ve Türkiye’yi Gümrük Birliğine götürecek olan Ortaklık Antlaşması (Ankara Antlaşması) yürürlüğe girdi. Birinci Ortaklık Konseyi toplantısı yapıldı (1 Aralık 1964).

    1965

    1964-1965 A. Mikoyan (Sovyetler Birliği).

    Mayıs 1965 Batı Almanya ile 283 milyon marklık (o günün parasıyla yaklaşık 849 milyon lira) yeni bir kredi anlaşması imzaladı. Kredinin 35 milyon markının Ortak Pazar payı olması, ilk planda 14 milyon mark ödenmesi ve Keban Projesi için de 80 milyon mark verilmesi kararlaştırıldı (24 Mayıs 1965 Türkiye).

    Haziran 1965 Arap-İsrail Savaşı başladı (5 Haziran 1965).

    Temmuz 1965 Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Kanunu (6.7.1965-No: 644) kabul edildi (6 Temmuz 1965 Türkiye).

    Ekim 1965 Süleyman Demirel ve Adalet Partisi 1965 ve 1969 10 Ekim’inde yapılan iki seçimde de iktidar oldu (10 Ekim 1965 Türkiye).

    Aralık 1965 Fransa Cumhurbaşkanlığı’na De Gualle yeniden seçildi (19 Aralık 1965).

    Aralık 1965 Brezilya’nın Sao Paulo kentinde, Ermeniler tarafından Türkiye aleyhine gösteri düzenlendi (25 Aralık 1965).

    1965-1971 ‘Demirel’li Yıllar’ın başlaması: Süleyman Demirel liderliğindeki Adalet Partisi, 1965 seçimlerinde oyların yüzde 53’ünü alarak tek başına iktidara geldi. AP’nin 1965-1971 yıllarındaki iktidar dönemi ekonomik, sosyal ve siyasal açıdan Türkiye’nin en parlak devirlerinden biri oldu. Bu dönemde ekonominin en belirgin özelliği yüksek kalkınma hızı ve düşük enflasyondu. Sanayileşme süreci hızlandı. Kırsal kesime dönük yatırımlara ve enerji projelerine öncelik verildi. Daha bağımsız bir dış politika izlendi. 1965-1971 yılları ayrıca Türkiye’nin en özgürlükçü dönemi özelliğini de taşımaktaydı. Düşünceyi sınırlayan ve antidemokratik olarak nitelenen yasa maddelerinin en az uygulandığı ve en az sayıda kişinin bu nedenle

     hüküm giydiği dönemdi. Bu dönemde kitleler siyasal örgütlenme yolunda önemli adımlar attılar. Yine bu dönemde basın, tarihinin en özgür yıllarını yaşadı, farklı görüşler açık biçimde yazıldı ve tartışıldı.

    1965-1977 N. Podgorni (Sovyetler Birliği).

    1965-1985 Bulgaristan’daki Türklerin nüfus artışı Bulgar yönetimini korkutacak boyuta ulaşmıştır: 1965 nüfus sayım verilerine göre Türkler 850.000’e yakın sayıları ile genel nüfusun %10’unu oluşturmaktaydılar. 1985 sayımında ise Türk nüfus 1.600.000 civarına ulaşmıştı. Genel nüfusun %15’ini teşkil ediyorlardı. Bu nüfus yoğunluklarıyla Bulgaristan’da Türkler en kalabalık azınlık durumundaydılar. Baskılar sonucu 1989’dan sonra gerçekleşen göçler, bu sayıyı aşağı çekmiştir. Nüfusun büyük çoğunluğu çiftçilik ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktadır.

    1966

    1966      Fransa, NATO’nun askeri kanadından ayrıldı.

    1966      Uzun süre Türk Ocağı başkanlığı yapmış, Türk Milliyetçisi büyük hatip Hamdullah Suphi Tanrıöver (1886-1966) öldü.

    Şubat 1966 Türk Sovyet Ticaret Antlaşması imzalandı (19 Şubat 1966).

    Mart 1966 Cevdet Sunay, Türkiye’nin 5. Cumhurbaşkanı oldu (28 Mart 1966). Görevi 28 Mart 1973’te sona erdi.

    1966-1976 Çin Halk Cumhûriyeti’nde, Büyük İşçi Sınıfı Kültür Devrimi.

    1967

    1967      Arap Devletleri ve İsrail arasında Altı Gün Savaşı yapıldı. Araplar yenildiler.

    1967      Yunanistan’da ordu yönetime el koydu ve 1974’e kadar iktidarda kaldı: Subaylar halkın desteğini elde etmek için Kıbrıs’ta EOKA’ya desteği arttırdılar. Kıbrıs’ta Türkler iyiden iyiye gettolara sıkıştırılmaya başlandı. Yunan ordusunun 15 bin askeri, gayri resmi olarak Ada’ya yerleştirildi. Türklere karşı sürdürülen soykırımın kesilmesi için Türk ve Yunan başbakanları arasında düzenlenen toplantı bir sonuç vermeyince, Türkiye askeri müdahalede bulunacağını açıkladı. Yunanlılar, üç Türk köyünden geri çekilirken, arkalarında 24 ölü bıraktılar. TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ne Kıbrıs’a müdahale yetkisi verdi. Türk uçakları Kıbrıs üzerinde uçmaya başladı. Donanma ve çıkarma birlikleri harekete geçti. ABD’nin arabuluculuğuyla Yunan birliklerinin geri çekilmesi sağlanınca, Türk harekatı durduruldu. 1964’ten beri Türkiye’de bulunan Rauf Denktaş gizlice Ada’ya gitti. Denktaş, Yunanlılarca tutuklandı ama Türkiye ve ABD’nin baskısıyla iade edildi.

    1967      Ali Canip (1887-1967) öldü.

    Mart 1967 Türk-Sovyet İktisadi Anlaşması imzalandı (25 Mart 1967).

    Nisan 1967 Yunanistan’da Albaylar darbe yaptı (21 Nisan 1967).

    Mayıs 1967 CHP’den ayrılan Turhan Feyzioğlu ve arkadaşları Güven Partisi’ni kurdu (12 Mayıs 1967 Türkiye).

    Haziran 1967 Kalkınma Planı gereğince İzmir’de yapılması öngörülen 4. rafineri yapım antlaşması Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nda, Sovyetler Birliği yetkilileriyle imzalandı. Yapılacak rafinerinin yılda 3 milyon ton ham petrol işleyeceği açıklandı (12 Haziran 1967).

    Kasım 1967 Kıbrıs’ta Rum’lar Türk köylerine saldırmaya başladı (15 Kasım 1967).

    1968

    Ekim 1968 Türkiye İşçi Çiftçi Partisi, Anayasa Mahkemesi’nce kapatıldı (15 Ekim 1968).

    Mart 1968 Türkiye ile Bulgaristan arasındaki göç antlaşması imzalandı. Antlaşmaya göre, 1952 yılına kadar Türkiye’ye göçenlerle yakın akrabalık bağları olanlar anavatana gelebilecek. Göç hakkı kazananlar her yıl Nisan ve Kasım ayları arasında 300’er kişilik gruplar halinde Türkiye’ye gelebilecek (22 Mart 1968).

    Ekim 1968 Prag’da binlerce Çek, Sovyet işgalini protesto etti (28 Ekim 1968).

    Aralık 1968 Türk-Yunan Kültür Protokolü imzalandı (20 Aralık 1968).

    1969

    1969      Muammer Kaddafi, Libya’da darbe yaparak iktidarı ele geçirdi.

    1969      Abdullah Battal Taymas (1882/3-1969) öldü.

    Mart 1969 ABD eski başkanı Dwight Eisenhower öldü (28 Mart 1969).

    Nisan 1969 Londra’da, Türk Elçiliği önünde Ermeniler tarafından gösteri yürüyüşü tertip edildi (24 Nisan 1969).

    Mayıs 1969 Kadıköy’de, Baharettin Dedeşan adlı bir ülkücü, Hayko Gulis adlı bir Ermeni tarafından öldürüldü (2 Mayıs 1969).

    Haziran 1969 Filistin Kurtuluş Örgütü kuruldu (2 Haziran 1969).

    Eylül 1969 Albay Kaddafi, Libya’da askeri bir darbe yaparak Kral İdris’i devirdi (1 Eylül 1969).

    Ekim 1969 Doğu Türkistan Türkleri’nin 1000 seneden beri kullandıkları Arap Alfabesi Çin hükümeti tarafından tamamen yasaklanmıştır (23 Ekim 1969). Onun yerine Çin fonetiğine uygun olarak hazırlanan Latin Alfabesi kabul ettirilmiştir 1980’li yıllarda Uygur aydınlarının hazırlamış oldukları, Uygur fonetiğine uygun Kiril Alfabesi projesi Pekin tarafından reddedilmiştir. Bunun yanında halkın büyük çoğunluğunun Türk olması sebebiyle Doğu Türkistan’da her şeye rağmen Türkçe konuşulmaktadır. Eski bir Türk yurdu olan Doğu Türkistan, Türklerin ilk yerleşik hayata başladığı yurtlardan biridir. Uygur mimarisi ise dünyaca meşhurdur ve Türk-İslam mimarisi özelliklerini ihtiva eder. Yeni Uygur edebiyatı dönemi (XIX.yy. Uygur edebiyatı) Doğu Türkistan’daki Çin istilâ ordularını, Çin hakimiyetini ve onlara karşı yapılan mücadeleleri işleyen eserlerin çok olduğu bir dönemdir. Ortaya çıkan edebî eserler, Uygur Türklerinde meydana gelen yeni millî edebiyatın temelini oluşturmaktadır.

    1970

    1970      Ürdün’de Kara Eylül. Mısıır’da Nasır’dan sonra Enver Sedat, iktidarı eline aldı.

    Ocak 1970 Konya Bağımsız Milletvekili Prof. Necmettin Erbakan ve 16 arkadaşı Milli Nizam Partisi’ni kurdu (26 Ocak 1970 Türkiye).

    Nisan 1970 Türkiye Gazetesi kuruldu (22 Nisan 1970).

    Eylül 1970 Mısır Devlet Başkanı Nasır 5 Ekim 1970 tarihinde öldü. Yerine Enver Sedat getirildi (28 Eylül 1970).

    Kasım 1970 Fransa Cumhurbaşkanı Charles De Gaulle öldü (9 Kasım 1970).

    Kasım 1970 Savunma Bakanı General Hafız Esad, Suriye’de darbe yaptı (13 Kasım 1970).

    Aralık 1970 Demokratik Parti kuruldu. Partinin kurucuları arasında Ferruh Bozbeyli, Saadettin Bilgiç, Talat Asal ve Yüksel Menderes yer aldı (17 Aralık 1970 Türkiye).

    1971

    Mart 1971 Hükümet’e askeri bir muhtıra verildi ve Hükümet istifa etti. (12 Mart 1971)

    Mayıs 1971 Anayasa Mahkemesi, Milli Nizam Partisi’nin kapatılmasına karar verdi. Gerekçede, ‘Laik devlet niteliğinin ve Atatürk devrimciliğinin korunması prensiplerine aykırı olması’ ifadesi kullanıldı (21 Mayıs 1971 Türkiye).

    Temmuz 1971 Anayasa Mahkemesi, Türkiye İşçi Partisi’nin temelli kapatılmasına karar verdi. Kapatma kararına gerekçe olarak TİP’in faaliyetlerinin Anayasa’nın 57. maddesiyle, Siyasi Partiler Kanunu’nun 89. maddesine aykırı oluşu gösterildi. TİP’in mallarına el konulurken, 41 yöneticinin beş yıl süreyle parti kuramayacakları karara bağlandı (20 Temmuz 1971).

    Ekim 1971 Dr. Hikmet Kıvılcımlı, Bulgaristan’da öldü (11 Ekim 1971).

    Aralık 1971 Pakistan-Hindistan Savaşı başladı, yenilen Pakistan ateşkes imzaladı (3-17 Aralık 1971).

    1972

    1972      Dündar Taşer (1925-1972) öldü. Büyük Türk milliyetçisi, dava adamı ve gönül eri. Dündar Taşer, 1925 yılında Gaziantep’te doğdu.

    Mayıs 1972 CHP olağanüstü kurultayında delegelerin çoğunluğunun İsmet İnönü’nün isteğine karşı çıkıp çoğunluğu Ecevitçi olan Parti Meclisi adaylarına oy vermesi üzerine CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, 33,5 yıldır sürdürdüğü liderliğinden istifa etti (8 Mayıs 1972 Türkiye).

    Temmuz 1972 30 Haziran 1972 günü başlayan CHP’nin 21. Kurultayı’nda genel başkanlığa Mustafa Bülent Ecevit seçildi. Eski Başkan İsmet İnönü, Ecevit’i ayağa kalkarak selamladı (1 Temmuz 1972).

    Eylül 1972 Cumhuriyetçi Güven Partisi kuruldu (4 Eylül 1972 Türkiye).

    Eylül 1972 Japonya ve Çin tekrar diplomatik ilişkiler kurmaya karar verdi (28 Eylül 1972).

    Ekim 1972 Milli Selamet Partisi Kuruldu (11 Ekim 1972 Türkiye).

    Kasım 1972 CHP Milletvekili İsmet İnönü, ‘CHP’nin parti politikasının memleket için sakıncalı istikamet aldığı’ gerekçesiyle gece geç saatlerde hem CHP’den, hem milletvekilliğinden istifa etti. İnönü, eski Cumhurbaşkanı olduğundan senatör olarak Cumhuriyet Senatosu’ndaki görevine devam etti (5 Kasım 1972 Türkiye).

    Aralık 1972 Doğu Berlin’de iki Almanya arasında “Temel Anlaşma” imzalandı (21 Aralık 1972).

    1973

    1973      Afganistan’da yapılan askerî darbe, Monarşi’yi yıktı ve Davud Han’ın başbakanlığında Afganistan Cumhûriyeti kuruldu.

    1973      Yom Kippur Savaşı. Arap-İsrail savaşı.

    Ocak 1973 Milli Selamet Partisi Genel Başkanlığı’na Süleyman Arif Emre seçildi (21 Ocak 1973 Türkiye).

    Ocak 1973 Türkiye’nin Los Angeles Başkonsolosu Mehmet Baydar ve Konsolos Bahadır Demir, 78 yaşındaki Amerikan uyruklu Ermeni Gurgen (Karakin) Yanikiyan tarafından şehit edildi (27 Ocak 1973).

    Şubat 1973 Rauf Denktaş, Kıbrıs Türk yönetimi başkanı oldu (18 Şubat 1973).

    Mart 1973 Milliyetçi Güven Partisi ile Cumhuriyetçi Parti birleşti. Bunlara bazı bağımsızların katılmasıyla ‘Cumhuriyetçi Güven Partisi’ kurulmuş oldu (3 Mart 1973 Türkiye).

    Nisan 1973 Fahri Korutürk, Türkiye’nin 6. Cumhurbaşkanı oldu (6 Nisan 1973). 6 Nisan 1980’ de görevi sona erdi.

    Haziran 1973 Yunanistan’da monarşi yıkıldı (1 Haziran 1973).

    Haziran 1973 Doğu ve Batı Almanya’nın BM’ye girmek için yaptıkları başvurular kabul edildi (22 Haziran 1973).

    Ağustos 1973 Türkiye-Irak Petrol Boru Hattı Anlaşması imzalandı. Türkiye topraklarına döşenecek 625 kilometrelik boru ile Irak petrolü Kerkük’ten Akdeniz’e ulaştırılacağı açıklandı (27 Ağustos 1973).

    1973-1974 Arap Petrol Ambargosu.

    1974

    1974      Filistin Kurtuluş Örgütü, BM Genel Kurulu oturumlarında delege bulunduran ilk hükumet dışı örgüt oldu.

    1974      Lübnan’da iç savaş başladı.

    Temmuz 1974 Yunanlı subayların yönettiği Ulusal Muhafız Örgütü, Kıbrıs’ta Cumhurbaşkanı Makarios’u devirdi ve EOKA-B önderi Nikos Sampson’u ‘cumhurbaşkanı’ ilan etti (5 Temmuz 1974).

    Temmuz 1974 T.C. Ordusu’nun I. Kıbrıs Barış Harekatı başladı (19 Temmuz 1974): Ada’daki İngiliz üssüne sığınan Makarios, Kıbrıs’ı terk etmek zorunda kaldı. Bu suretle Enosis’in gerçekleştirilmek istendiğini anlayan Başbakan Bülent Ecevit, garanti anlaşması uyarınca, İngiltere’yi ortak eyleme davet etti. İngiltere’nin katılmaması üzerine, T.C. Ordusu’nun Kıbrıs Barış Harekatı başladı. Türk çıkarma gemileri 19 Temmuz’da denize açıldı ve 20 Temmuz’da denizden çıkarma ve havadan indirmelerle Girne bölgesi kontrole alındı. Ancak Yunan birliklerinin, garantör olarak bulunan Türk birliğine saldırması, çarpışmaları bütün Ada yüzeyine yaydı. 22 Temmuz’da Birleşmiş Milletler’in çağrısına uyularak ateş kesildi. Bu girişim sonucu, Kıbrıs’ta Nikos Sampson, Yunanistan’da ise askeri cunta devrildi ve Yunanistan demokrasiye döndü. Ancak Kıbrıs’ta dağınık durumdaki Türklerin güvenliği sağlanamadığı gibi, Girne’deki Köprübaşı da Türk ordusu için yeterli güvenceye sahip değildi.

    Ağustos 1974 Cenevre’de sürdürülen barış görüşmelerine rağmen Yunanistan, Kıbrıs konusunda hiçbir uzlaşmaya yanaşmak niyetinde olmadığını gösterdi (16 Ağustos 1974).

    Ağustos 1974 II. Kıbrıs Barış Harekâtı başladı: Rumların, köylerdeki Türkleri öldürmeye devam etmesi üzerine, Türk ordusu, Kıbrıs’ın yüzde 37’sini kontrol altına alacak kadar ilerledikten sonra ikinci harekatı sona erdirdi (14-16 Ağustos 1974).

    1975

    1975      Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (CSCE, AGİK), Helsinki Nihai Senedi imzalandı.

    Ocak 1975 Asala (Gizli Ermeni Kurtuluş Ordusu) terör örgütü kuruldu (20 Ocak 1975).

    Şubat 1975 Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu. Aynı yıl içerisinde bir de nüfus mübadelesi gerçekleşti. Bu mübadele ile Kıbrıs’ın Güney kesimindeki Türkler, kuzey kesimine, kuzey kesimindeki Rumlar da güney kesimine geçti. Mübadele BM gözetiminde gerçekleşti. Çeşitli kaynaklara göre, bu tarihten günümüze kadar, Türkiye’den Ada’ya 30-40 bin civarında Türk yerleşimci gönderilmiş durumda (13 Şubat 1975).

    Şubat 1975 Kıbrıs Türk Federe devleti ilan edildi (23 Şubat 1975).

    Mart 1975 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki 180 milyon dolarlık ticaret protokolü imzalandı (11 Mart 1975).

    Nisan 1975 Kuzey ve Güney Vietnam birleşti (30 Nisan 1975).

    Mayıs 1975 Türkiye İşçi Partisi eski genel başkanlarından Mehmet Ali Aybar, 49 arkadaşıyla birlikte Sosyalist Parti adıyla yeni bir parti kurduklarını açıkladı (31 Mayıs 1975).

    Haziran 1975 Kıbrıs’ta Türk Federe Devleti Anayasası için halk oylaması yapıldı. Oylamaya katılanlardan 37 bin 502 kişi ‘evet’, 230 kişi ise ‘hayır’ oyu kullandı (8 Haziran 1975).

    Ekim 1975 Türkiye’nin Viyana Büyükelçisi Daniş Tunalıgil, büyükelçiliği basan 3 terörist tarafından şehit edildi (22 Ekim 1975).

    Ekim 1975 Türkiye’nin Paris Büyükelçisi İsmail EREZ ve makam şoförü Talip YENER, büyükelçilik yakınlarında katledildi (24 Ekim 1975). Saldırıyı ‘Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları’ adlı örgüt üstlendi.

    Kasım 1975 ABD’de yapılan başkanlık seçimlerini Jimmy Carter kazandı (2 Kasım 1975).

    Kasım 1975 İspanya’da Diktatör Genaral Franco öldü (20 Kasım 1975).

    Aralık 1975 Ömrünü Bütün Türklük çalışmalarına adayan Hüseyin Nihal Atsız (25 Ocak 1905-11 Aralık 1975) İstanbul’da öldü.

    1976

    1976      Çin’li komünist lider Mao Tse-tung’un öldü.

    Şubat 1976 Türkiye’nin Beyrut Büyükelçiliği Başkatibi Oktar Cirit, bir salonda otururken Ermeni terörizminin kurbanı oldu. Saldırıyı ASALA üstlendi. ASALA ilk kez bu cinayetle adını ortaya attı (15 Şubat 1976).

    Mart 1976 Türkiye ile Amerika arasında ‘Savunma İşbirliği Anlaşması’ imzalandı. Dışişleri Bakanları tarafından imzalanan anlaşmaya göre Türkiye, üsleri açmasına karşılık ABD’den 4 yıl içinde 1 milyar dolar tutarında yardım alacak (26 Mart 1976).

    Haziran 1976 Rauf Denktaş, Kıbrıs Türk Federe Devleti Devlet Başkanlığı’na seçildi (21 Haziran 1976).

    Eylül 1976 Çin Halk Cumhuriyeti lideri Mao Zedong öldü (9 Eylül 1976).

    Kasım 1976 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında elektrik alışverişini sağlayacak 10 yıl süreli anlaşma imzalandı (13 Kasım 1976).

    Kasım 1976 İsveç’in Volvo firması ile Taşıt Sanayi A.Ş. arasında, Türkiye’de kamyon üretilmesini öngören bir anlaşma, İsveç’te imzalandı (19 Kasım 1976).

    Aralık 1976 Sovyetler Birliği’yle 10 yıl süreli ekonomik anlaşma imzalandı (13 Aralık 1976).

    1977

    1977      Dünya’nın tekrar kullanılabilen ilk uzay gemisi olan Uzay Mekiği, ABD tarafından fırlatıldı.

    Mart 1977 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında 1977 ve 1978 yıllarını kapsayan 200 milyon dolarlık ticari protokol imzalandı. Anlaşmaya göre Türkiye Sovyetler Birliği’nden demir ve çelik boru amyant ve bazı hammaddeleri alacak (24 Mart 1977).

    Haziran 1977-1982 Brejnev, Sovyetler Birliği Yüksek Sovyet Prezidyumu başkanı oldu (Haziran 1977-1982).

    Haziran 1977 Türkiye’nin Vatikan Büyükelçisi Taha Carım, büyükelçilik ikametgahının önünde iki teröristin açtığı ateş sonucu öldü. Saldırıyı bu kez ‘Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları’ adlı örgüt üstlendi (2 Haziran 1977).

    Temmuz 1977 Pakistan’da askeri darbe yapıldı. General Ziya Ül Hak, Zülfikar Ali Butto idaresini devirdi (5 Temmuz 1977).

    Ekim 1977 Sovyetler Birliği’nin yeni anayasası yürürlüğe girdi (Ekim 1977).

    Ekim 1977 Osmanlı tarihine ilişkin çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, İstanbul’da öldü (9 Ekim 1977).

    1977-1979 Denktaş-Makarios (1977) ve Denktaş-Klerides (1979) ile zirve anlaşmaları imzalandı. Bu anlaşmalarla, Kıbrıslı Rumlar ilk kez iki kesimli, iki toplumlu federal bir çÖzimü benimsiyordu.

    1978

    1978      Çin’de Deng Xiao-ping’in iktidarı ele alışı.

    1978      Bulgaristan’dan 130.000 kişi Türkiye’ye gelmiştir.

    1978      Irak yönetimi Türkiye’de Türkmen öğrencilerin tahsil yapmalarını ani bir kararla yasakladı. Türkmen öğrenciler eski sosyalist ülkelere tahsil için gitmeye teşvik edildi.

    Nisan 1978 Afganistan’da Komünistlerce desteklenen bir devrim gerçekleşti, Davud Han’a bir suikast sonucu öldürüldü ve ardından Demokratik Afganistan Cumhûriyeti kuruldu (Nisan 1978).

    Nisan 1978 Türk-Sovyet Ticaret Anlaşması imzalandı. Buna göre Türkiye ile Rusya arasındaki ticaretin yüzde 50 artması ve iki yolcu uçağı ile beş helikopter ithal edilmesi karara bağlandı (5 Nisan 1978).

    Haziran 1978 Madrit’te, Türkiye Büyükelçisi Zeki Kunaralp’ın eşi Necla Kunaralp Ermeni bir saldırgan tarafından öldürüldü. Aynı saldırı sırasında, emekli Büyükelçi Beşir Balcıoğlu da vefat etti (2 Haziran 1978).

    Eylül 1978 Camp David’de İsrail Başbakanı Begin ile Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat barış için imza attılar (17 Eylül 1978).

    Eylül 1978 Papa Birinci John Paul (Roma Katolik Klisesi’nin başına geçtikten bir ay sonra) Vatican’daki evinde ölü bulundu (29 Eylül 1978).

    Kasım 1978 Diyarbakır’ın Lice ilçesine bağlı Fis Köyü’nde yapılan bir toplantıda (PKK terör örgütünün I. Kongresi) PKK (Kürdistan İşçi Partisi, Partiya Karkaren Kürdistan)’nın kurulduğu ilan edili (27 Kasım 1978 Türkiye).

    1978-1979 İran’da Yamud Türkmen ayaklanması: 1978 İhtilâli ardından bir takım haklar elde etmek için ayaklanarak 1979 Martında Gonbad Kavus şehrini ele geçirmişlerse de, İran’ın askerî üstünlüğü karşısında başarılı olamamışlardır.

    1979

    1979      Camp David Antlaşması imzalandı (İsrail-Mısır).

    1979      Sovyet nüfus sayımına göre Sovyetler Birliği’nde, 37.203.000’ü Türk kökenli 43.772.000 Müslüman vardı. En büyük olandan küçüğe doğru bir sı

    ra içinde bunlar: Özbekler, Kazaklar, Tatarlar, Azeriler, Türkmenler, Kırgızlar, Başkırlar ve her biri l milyonun üçte birinden küçük nüfuslarıyla diğer 7 küçük Türk gruplardan oluşmaktadır.

    16 Ocak 1979 İran Şahı ülkeyi terketti (16 Ocak 1979).

    Ocak-Şubat 1979 Ayetullah Humeyni önderliğinde İran’da İslâm İnkılâbı yapıldı (Ocak-Şubat 1979).

    Nisan 1979 Humeyni, İran’ın bir İslâm Cumhûriyeti olduğunu ilân etti (1 Nisan 1979).

    Nisan 1979 Yunan Hükümeti, Atina’nın Nea Simirna meydanında “Ermeni İntikam Anıtı”nın dikilmesine izin verdi (15 Nisan 1979).

    Ekim 1979 Filistin Kurtuluş Örgütü lideri Yaser Arafat Ankara’ya geldi; FKÖ temsilciliği açıldı (1 Ekim 1979).

    Ekim 1979 Hollanda’daki Türkiye Büyükelçisi Özdemir BENLER’in oğlu Ahmet BENLER, silahlı saldırı sonucu öldürüldü. Olayı bu kez hem ‘Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları’ hem de ASALA ayrı ayrı üstlendi (12 Ekim 1979).

    Aralık 1979 Afganistan’ın Sovyetler tarafından işgali. Sovyetler, mücâhidlere karşı savaşında Afgan rejimine destek verdi (21 Aralık 1979).

    Aralık 1979 Türkiye’nin Paris Turizim Müşaviri Yılmaz Çolpan bir teröristin saldırısı sonucu katledildi (22 Aralık 1979).

    1980

    Ocak 1980… Türkiy’de “Ekonomik İstikrar Kararları” alındı. (24 Ocak 1980)

    Şubat 1980 Türkiye’nin İsviçre Büyükelçisi Doğan Türkmen, Bern’de uğradığı saldırıdan yara almadan kurtuldu (6 Şubat 1980).

    Mart 1980 Otonom bölge Kosova’daki Priştine Üniversitesi’nde öğrenci gösterileri başladı (11 Mart 1980).

    Nisan 1980 Türkiye’nin Vatikan Büyükelçisi Vecdi Türel’in makam aracına ateş açıldı. Türel ve koruma görevlisi Tahsin Güvenç saldırıdan yaralı olarak kurtuldular (17 Nisan 1980).

    Mayıs 1980 Türk siyaset ve devlet adamı Gün Sazak (1932-1980) 27 Mayıs 1980 tarihinde bir suikast sonucu çapraz ateşe alınarak Ankara’da şehid edildi.

    Temmuz 1980 Türkiye’nin Atina Büyükelçiliği İdari Ateşesi Galip Özmen ile 14 yaşındaki kızı Neslihan Özmen bir teröristin silahlı saldırısı sonucu katledildiler. Saldırıyı ASALA üstlendi (31 Temmuz 1980).

    Eylül 1980 Necmettin Erbakan liderliğinde Konya’da binlerce kişinin katılımıyla Kudüs Mitingi yapıldı. Bu miting 12 Eylül 1980 ihtilalinden sonra MSP davasında önemli bir kanıt olarak kullanıldı (6 Eylül 1980 Türkiye).

    Eylül 1980 12 Eylül Askerî Darbesi: Orgeneral Kenan Evren liderliğinde Türkiye’de Ordu darbe yaparak yönetime el koydu (12 Eylül 1980).

    Eylül 1980 İran ile Irak arasında petrol fiyatlarındaki anlaşmazlıktan dolayı 10 yıl sürecek kanlı çatışmalar (İran-Irak Savaşı) başladı (22-24 Eylül 1980).

    Eylül 1980 Türkiye’nin Paris Büyükelçiliği Basın Danışmanı Selçuk Bakkalbaşı uğradığı silahlı saldırıda yaralandı (26 Eylül 1980).

    Kasım 1980 Ronald Reagan, Başkan seçildi (4 Kasım 1980).

    Aralık 1980 Türkiye’nin Avusturalya Başkonsolosu Şarık Arıyak ile koruma görevlisi Engin Sever, Ermeni terörizminin kurbanı oldular (17 Aralık 1980).

    1980-89 İran-Irak Savaşı yaşandı.

    1981

    1981      Enver Sedat bir suikast sonucu öldürüldü. İran, Amerikalı esirleri serbest bıraktı.

    Mart 1981 Türkiye’nin Paris Büyükelçiliği Çalışam Ateşesi Reşat Moralı ile din görevlisi Tecelli Arı, Çalışma Ateşeliğinden çıkıp arabaya binecekleri sırada 2 teröristin saldırısına uğrayarak hayatlarını kaybettiler. Saldırıyı ASALA üstlendi (4 Mart 1981).

    Nisan 1981 Türkiye’nin Kophenag Çalışma Ateşesi Cavit Demir oturduğu apartmanın asansöründe uğradığı silahlı saldırıdan yaralı olarak kurtuldu (2 Nisan 1981).

    Haziran 1981 Türkiye’nin Cenevre Başkonsolosluğu Sözleşmeli Sekreteri Mehmet Savaş Yergüz evine gitmek üzere konsolosluktan ayrıldıktan hemen sonra uğradığı silahlı saldırıda hayatını kaybetti. Saldırıyı ASALA üstlendi (9 Haziran 1981).

    Eylül 1981 Türkiye’nin Paris Başkonsolosluğu ile Kültür Ateşeliği’nin bulunduğu binayı işgal eden 4 ermeni terörist 56 Türk görevli ve vatandaşı rehin aldı. Güvenlik görevlisi Cemal Özen’i öldürüp Başkonsolos Kaya İnal’ı yaraladılar. Olayı ASALA üstlendi (24 Eylül 1981).

    Ekim 1981 Enver Sedat (Mısır Devlet Başkanı), bir suikast sonucu öldürüldü (6 Ekim 1981).

    Ekim 1981 Türkiye’nin Roma Büyükelçiliği İkinci Katibi Gökberk Ergenekon yolda yürürken saldırıya uğradı. Ergenekon olaydan hafif yaralarla kurtuldu (25 Ekim 1981).

    Kasım 1981 YÖK Kanunu kabul edildi (4 Kasım 1981 Türkiye).

    Kasım 1981 Avrupa’da bulunan “Ermeni Öğrenciler Birliği” ile “‘Kürt Öğrenci Derneği”, Londra’da ortak bildiri yayınladılar (27 Kasım 1981).

    1982

    1982      Philips ve Sony şirketleri kompakt diski çıkardı.

    1982      İsrail, Sina Yarımadası’ndan geri çekildi.

    1982      Papandreu, 1981 Ekim’inde Yunanistan’daki seçimleri kazandıktan hemen sonra, Şubat 1982’de Kıbrıs’a gitti ve buradaki konuşmasında, “Kıbrıs’ın Helenizmin bir parçası” olduğunu söyleyerek, Kıbrıs sorunu ile ilgili bütün tarafların katılacağı bir “uluslararası konferans” toplanması gerektiğini ekledi. BM Genel Kurulu, Rum tarafının başvurusu üzerine, Ada’daki “işgal ordusu”nun derhal çekilmesini ve mültecilerin “isteğe bağlı olarak” geri dönmelerini tavsiye eden kararını aldı. Bunun üzerine KTFD Meclisi, 17 Haziran’da radikal adım atarak “Kıbrıs toplumunun self-determinasyon hakkı”na dair bir karar aldı.

    Ocak 1982 Türkiye’nin Los Angeles Başkonsolosu Kemal Arıkan öldürüldü. Arıkan’ın katili Taşnak militanı Hampig Sasunyan, müebbet hapis cezasına çarptırıldı (28 Ocak 1982).

    Nisan 1982 Türkiye’nin Ottowa Büyükelçiliği Ticaret Müşaviri Kani Güngör, uğradığı silahlı saldırıda yaralandı (8 Nisan 1982).

    Mayıs 1982 Türkiye’nin Boston Fahri Başkonsolosu Orhan Gündüz, uğradığı silahlı saldırıda öldü (5 Mayıs 1982).

    Haziran 1982 Türkiye’nin Lizbon Büyükelçiliği İdari Ataşesi Erkut Akbay Ermeni bir militan tarafından öldürüldü (7 Haziran 1982).

    Haziran 1982 Kuzey Türk Federe Devleti Meclisi (KTFDM), ‘da radikal adım atarak “Kıbrıs toplumunun self-determinasyon hakkı”na dair bir karar aldı (17 Haziran 1982).

    Temmuz 1982 Türkiye’nin Rotterdam Başkonsolosu Kemal Demirer’e konutu önünde uğradığı silahlı saldırı düzenlendi. Demirer, olaydan yara almadan kurtulurken, saldırgan yaralı olarak yakalandı (21 Temmuz 1982).

    Ağustos 1982 Asala’ya bağlı 2 terörist ankar Esenboğa Havalimanında düzenlendiği silahlı baskında 8 kişi öldü, 72 kişi yaralandı. Bu Ermeni terörizminin Türkiye’deki ilk eylemi oldu (7 Ağustos 1982).

    Ağustos 1982 Artin Penik adlı Ermeni, Esenboğa katliamından duyduğu üzüntüyü dile getirerek, kendini yakmak suretiyle Ermeni terörünü lânetledi (10 Ağustos 1982).

    Ağustos 1982 Türk sivil ve askeri hedeflerine yönelik PKK terörist saldırıların başlaması: Suriye-Şam’da yapılan PKK II. Kongresi’nde, kurulması planlanan demokratik bağımsız Kürdistan devletinin silahlı bir mücadele sonucu inşa edilmesi fikri benimsenerek, 1983 yılından itibaren eğitim gören militanların eylem yapmak amacı ile yurtiçine gönderilmesi kararlaştırıldı (20-25 Ağustos 1982).

    Ağustos 1982 Türkiye’nin Ottowa Büyükelçiliği Askeri Ateşesi Atilla Altıkat, silahlı saldırı sonucu öldü (27 Ağustos 1982).

    Eylül 1982 Türkiye’nin Burgaz Başkonsolosluğu İdari Ateşesi Bora Süelkan katledildi (9 Eylül 1982).

    Ekim 1982 Helmuth Kohl, Batı Almanya Başbakanı oldu (1 Ekim 1982).

    Kasım 1982 Yeni anayasanın onaylanması için halk oylaması yapıldı (7 Kasım 1982): Danışma Meclisi Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan yeni Türkiye Cumhuriyeti Anayasası 7 Kasım 1982’de halkoyuna sunuldu ve

     yüzde 91.2 “evet” oyuyla kabul edildi. Yeni anayasanın kabulü ile Kenan Evren “Cumhurbaşkanı” sıfatını aldı. Siyasi Partiler Yasası 24 Nisan 1983’te yürürlüğe girdi ve yeni siyasi partilerin kurulması için siyasal faaliyetler kademeli olarak serbest bırakıldı.

    Kasım 1982 Kenan Evren, Türkiye’nin 7. Cumhurbaşkanı oldu (9 Kasım 1982). 9 Kasım 1989’da görevi sona erdi.

    Kasım 1982 Sovyet lider Leonid Brejnev öldü (10 Kasım 1982).

    1982-1983 V. Kuznetsov (Sovyetler Birliği).

    1983

    1983      Kuzey Kıbrıs Türk Cumhûriyeti kuruldu: Kurucusu Rauf Denktaştır. Kuzey Kıbrıs’ta kurulan devletin başkenti Lefkoşa şehridir.

    Ocak 1983 Levon Ekmekçiyan, 1982 yılı Esenboğa baskını nedeniyle Ankara’da idam edildi (29 Ocak 1983).

    Mart 1983 Yeni ‘Siyasi Partiler Yasası’, Danışma Meclisi’nce kabul edildi (3 Mart 1983 Türkiye).

    Mart 1983 Türkiye’nin Belgrad Büyükelçisi Galip Balkar’a 2 terörist tarafından 9 Martta silahlı saldırı düzenlendi. Olayda ağır yaralanan Balkar, 11 Mart’ta hayatını kaybetti. Olayda, bir Yugoslav öğrenci de öldü. Saldırıyı yapan Kirkor Levonyan ile Raffi Aleksandır, olaydan tam bir yıl sonra 9 Mart 1984’de 20’şer yıl ağır hapis cezasına çarptırıldılar (9 Mart 1983).

    Nisan 1983 Milli Güvenlik Konseyi, Siyasi Partiler Yasası’nı kabul etti ve yayınladığı 76 numaralı bildiri ile siyasal faaliyetleri serbest bıraktı. Ancak yeni kurulacak partilerin kurucularının MGK tarafından inceleneceği ve ve özel yasak getirilebileceği açıklandı (24 Nisan 1983 Türkiye).

    Mayıs 1983 Türk Lirası, Kıbrıs’ta resmi para oldu. Yeni uygulamaya göre 1 Kıbrıs Lirası’na 36, maaşlarda 40 lira verileceği ifade edildi. KTFD yetkilileri daha önce ulusal para olan Kıbrıs Lirası’nın da döviz işlemi göreceğini bildirdiler (16 Mayıs 1983).

    Mayıs 1983 12 Eylül 1980 ihtilalinden sonraki yeni dönemin ilk siyasi partisi olan Milliyetçi Demokrasi Partisi kuruldu. Genel Başkanlığı’na emekli orgeneral ve eski büyükelçi Turgut Sunalp’ın getirildiği partinin 42 kurucu üyesi arasında Emekli Org. Eşref Akıncı, Prof. Yılmaz Altuğ, İktisatçı İmren Aykut, Eğitimci Ö. Zekai Baloğlu, Yüksek Petrol Mühendisi Turgut Gülez, sanayici Şinasi Ertan, tarihçi T. Yılmaz Öztuna gibi tanınmış isimler yer aldı (16 Mayıs 1983 Türkiye).

    Mayıs 1983 Anavatan Partisi (ANAP) kuruldu. Kurucuları arasında Turgut Özal, Hüsnü Doğan, Vehbi Dinçerler, Prof. Ercüment Konukman, Leyla Yeniay Köseoğlu, Adnan Kahveci, Mesut Yılmaz, Sudi Türel, Vural Arıkan, Bedrettin Dalan gibi isimlerin bulunduğu parti sağ çizgide politika yapmaya başladı (20 Mayıs 1983 Türkiye).

    Mayıs 1983 Halkçı Parti (HP) kuruldu. Sol çizgideki partinin genel başkanlığına avukat Necdet Calp getirildi. Kurucuları arasında Mucip Ataklı, M. Tu

    ran Beyazıt, Bahriye Üçok, Aytekin Yıldız, Günseli Özkaya, Neriman Elgin, M. Kemal Palaoğlu, Bilal Şişman gibi isimler yer aldı (20 Mayıs 1983 Türkiye).

    Mayıs 1983 Büyük Türkiye Partisi (BTP) kuruldu. Başlangıçta, Hür Demokrasi Partisi adı üzerinde durulduysa da daha sonra bundan vazgeçildi. Emekli Orgeneral Ali Fethi Esener’in genel başkan seçildiği partinin kurucuları arasında Refaaddin Şahin, Halil Akaydın, Mehmet Gölhan, Oğuz Gökmen, İhsan Göksel, Hasan Türkay, Refik Işıtman, Rüştü Naiboğlu da yer aldı. Parti, Milli Güvenlik Konseyi’nin 31 Mayıs 1983 günü yayınladığı 79 sayılı bildiri ile kapatıldı (20 Mayıs 1983).

    Haziran 1983 Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) kuruldu. Genel Başkanlığına Profesör Erdal İnönü’nün getirildiği partinin 42 kurucusu arasında Prof. Dr. Türkan Akyol, İsmail Hakkı Birler, Doç. Dr. Türker Alkan, Tekin Alp, Kamil Karavelioğlu, Cezmi Kartay, Cahit Külebi, Yiğit Gülöksüz, Oktay Ekşi, Doç. Dr. Korel Göymen de yer aldı. Aralarında genel başkan Erdal İnönü’nün de bulunduğu 21 üye Milli Güvenlik Konseyi tarafından veto edildi. Onların yerine gösterilen üyelerden de 13’ü vetoya uğradı (6 Haziran 1983 Türkiye).

    Haziran 1983 İstanbul Kapalıçarşı’da bir terörist tarafından halkın üzerine ateş açıldı. Olayda 2 kişi öldü, 21 kişi de yaralandı. Saldırgan, olay yerinde öldürüldü. Olayı bir Ermeni teröristin yaptığı anlaşıldı (16 Haziran 1983 Türkiye).

    Temmuz 1983 Türkiye’nin Brüksel İdari Ataşesi Dursun Aksoy, bir Ermeni teröristin tabancayla düzenlediği suikast sonucu öldürüldü. Katil olaydan sonra kaçarken, suikast Asala ve Adalet Komandoları adlı örgütler tarafından ayrı ayrı üstlenildi (14 Temmuz 1983).

    Temmuz 1983 THY’nin Paris Orly havalimanındaki bürosu önünde bomba patladı. Olayda 2’si Türk, 4’ü Fransız, 1’i Amerikalı, 1’i İsveçli olmak üzere 8 kişi öldü, 28’i Türk, 63 kişi de yaralandı. Bu olay tarihe “Orly Katliamı” olarak geçti (15 Temmuz 1983).

    Temmuz 1983 Refah Partisi kuruldu. Partinin 33 kişilik kurucu listesinde Numan Kılıç, Ahmet Tekdal, Zeki Büyüközer, Rıza Ulucak, Nuri Aksoy, Osman Aslan, Numan Çoban, Muharrem Kuru, Abdurrahman Serdar gibi isimler yer aldı. Sağ çizgide yer alan partinin kurucularından 29’u MGK tarafından veto edildi. Bunların yerine gösterilen yeni isimlerden 25’i de yine MGK’nın vetosuna uğradı. 24 Ağustos 1983 günü saat 17.00’ye kadar 30 kurucu üyesi MGK tarafından onaylanmayan partilerin seçimlere katılmayacağı hükmü de partiyi etkiledi. Refah’ın bu konuda Yüksek Seçim Kurulu’na yaptığı başvuru da reddedildi ve RP seçime giremedi (19 Temmuz 1983 Türkiye).

    Temmuz 1983 Türkiye’nin Lizbon Büyükelçiliği, 5 Ermeni terörist tarafından basıldı ve bina içindekiler rehin alındı. Baskın sırasında büyükelçilik Müsteşarı Yurtsev Mıhçıoğlu’nun eşi Cahide Mıhçıoğlu hayatını kaybetti. Saldırıyı “Ermeni Devrimci Ordusu” adlı örgüt üstlendi (27 Temmuz 1983).

    Kasım 1983 12 Eylül 1980 ihtilalinden sonra Türkiye’de gerçekleştirilen ilk demokratik milletvekili genel seçimlerinden ANAP birinci parti olarak çıktı, ‘Özallı Yıllar’ başladı: 6 Kasım 1983 seçimlerine yalnızca ANAP, MDP ve HP katıldı ve yüzde 45.1’lik oy alan ANAP tek başına iktidar oldu. Milletvekilliklerin partilere göre dağılımı şöyle oldu: ANAP: 212, (yüzde 45), HP: oyla 117 (yüzde 30.4), Milliyetçi Demokrasi Partisi (MDP) oyla 71 (yüzde 23.2). ANAP, Bingöl listesinde bir eksik adayla seçime katıldığından, kazandığı milletvekili sayısı 211’e düştü (6 Kasım 1983). 24 Kasım 1983’te toplanan TBMM’de başkanlık divanının oluşmasıyla MGK’nın görevi sona erdi. MGK’nın dört üyesi “Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyesi” olarak göreve başladı. 13 Aralık’ta ise Turgut Özal başkanlığında I. ANAP Hükümeti kuruldu. Turgut Özal’ın liderliğindeki ANAP, 1983 seçimlerinde tek başına iktidara gelmiş, 1987 seçimlerinde de iktidarda kalma başarısını sürdürmüştü.

    Kasım 1983 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kuruldu: KTFD Meclisi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) adında bağımsız bir devlet kurulduğunu dünyaya ilan etti. KKTC’nin kurulması, Rum tarafının, Yunanistan’ın ve Batılı devletlerin yanısıra BM Güvenlik Konseyi’nin de tepkisini çekti. Güvenlik Konseyi, 18 Kasım’da aldığı bir kararla, bağımsızlık kararını kınadı. Türkiye’ye yakın bazı devletler, KKTC’yi tanımanın eşiğine gelmişlerdi ki, ABD ve İngiltere’nin baskıları ile bu kararlarından vazgeçtiler. 13 Mayıs 1984’te de BM Güvenlik Konseyi 550 sayılı kararı ile KKTC’nin ilanını ‘ayrılıkçı bir hareket’ olarak nitelendirdi (15 Kasım 1983).

    Kasım 1983 BM Güvenlik Konseyi, KKTC’yi tanımayı reddetti (18 Kasım 1983).

    1983-1984 Yuri Andropov (Sovyetler Birliği).

    1983-1985 İsrail, Güney Lübnan’ı işgal etti ve çekildi.

    1984

    1984      V. Kuznetsov (Sovyetler Birliği).

    Ocak 1984 Türk Parasını Koruma Kanunu’nda yapılan bir değişiklikle döviz taşımak suç olmaktan çıktı (6 Ocak 1984).

    Mart 1984 36 yabancı bankanın, Merkez Bankası’na 300 milyon dolarlık kredi açmasına ilişkin anlaşma imzalandı (14 Mart 1984).

    Mart 1984 Türkiye’nin Tahran Büyükelçiliği Ticaret Müşavir Yardımcısı Işıl Ünel’in otomobiline bomba yerleştirmeye çalışan bir terörist, bombanın elinde patlaması sonucu öldü (27 Mart 1984).

    Mart 1984 Türkiye’nin Tahran Büyükelçiliği Başkatibi Hasan Servet Öktem ve Büyükelçilik Ataşe Yardımcısı İsmail Pamukçu, evlerinin önünde uğradıkları silahlı saldırıda yaralandılar (28 Mart 1984).

    Nisan 1984 IMF ile yeni Stand-By anlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre Türkiye, 4 taksitle 240 milyon Dolar kredi alacak (6 Nisan 1984).

    Nisan 1984 Türkiye’nin Tahran Büyükelçiliği Sekreteri Şadiye Yönder’in eşi, İran ile Türkiye arasında ticaret yapan işadamı Işık Yönder, bir ASALA militanı tarafından öldürüldü (28 Nisan 1984).

    Mayıs 1984 Türkiye’de F-16 savaş uçaklarının yapımına ilişkin anlaşma, Ankara’da General Dynamics firmasıyla Türkiye arasında imzalandı (2 Mayıs 1984).

    Haziran 1984 Türkiye’nin Viyana Büyükelçiliği Çalışma Ateşesi Erdoğan Özen, otomobiline yerleştirilen bombanın patlaması sonucu öldü. Olayı, “Ermeni Devrimci Ordusu” adlı örgüt üstlendi (20 Haziran 1984).

    Ağustos 1984 Türkiye ile Irak arasında ikinci petrol boru hattının kurulmasına ilişkin anlaşma imzalandı (6 Ağustos 1984).

    Ağustos 1984 PKK, 15 Ağustos 1984’te gerçekleştirdiği Eruh ve Şemdinli baskınlarıyla Hezen Rızgariya Kürdistan adlı askeri kanadının kuruluşunu ilan etti (15 Ağustos 1984). PKK’nın 15 Ağustos 1984-20 Şubat 2000 tarihleri arasında gerçekleştirdiği toplam 21 bin 866 kanlı saldırı, katliam vb. kanlı eylemlerin bilançosu şöyledir: 6 bin 751 silahlı saldırı, 8 bin 581 güvenlik kuvvetleriyle çatışma, 3 bin 519 mayın döşeme ve bombalama suretiyle patlama, 411 gasp, 1076 yol kesme ve adam kaçırma, 676 bildiri dağıtma, 852 kanunsuz toplantı. Bu olaylar sırasında 4 bin 27 asker, 1265 geçici köy korucusu, 254 polis şehit olurken, 11 bin 387 güvenlik görevlisi ve sivil ise yaralandı. PKK’ya karşı güvenlik güçlerince yurtiçinde yapılan operasyonlarda; bu kanlı olaylara neden olan; 18 bin 958 terörist ölü, 706 terörist yaralı, yardım ve yataklık yapanlar da dahil olmak üzere toplam 58 bin 165 terörist etkisiz hale getirildi. Operasyonlar sırasında 2 bin 192 militan ise teslim oldu.

    Eylül 1984 Çin ve İngiltere, ‘Hong Kong’ konusunda anlaşmaya vardılar; İngiltere Hong Kong’u 1997’de Çin’e vermeyi taahhüd etti (26 Eylül 1984).

    Ekim 1984 Hindistan Başbakanı İndira Gandhi, Sih muhafızlar tarafından öldürüldü (31 Ekim 1984).

    1984-1985 Konstantin Çernenko (Sovyetler Birliği).

    1984-1989 Bulgaristan yönetiminin Bulgaristan Türklerine yönelik kültürel soy kırım politikası uygulaması: Bulgaristan 1984-1985 yıllarında Türkçe isimleri yasaklayarak Türkleri asimile etmeye çalışmış, bu olmazsa göçe zorlamıştır. 1989 yılında 160.000 kadar Türk Türkiye’ye göç etmiştir. Sonraki yıllarda bu sayı 300.000’e ulaşmıştır.

    1984-1990 KKTC’nin kurulmasından sonra toplumlararası görüşmeler yeniden başladı. KKTC kurulurken, 1977-79 zirve anlaşmalarına atıfta bulunularak, iki toplumlu, iki kesimli federal bir çÖzime kapılar açık bırakılmıştı. Görüşmeler sürecinde, New York’ta 17 Ocak 1985’te ve 29 Mart 1986’da BM Genel Sekreteri’nin hazırlamış olduğu ‘Kıbrıs Üzerine Anlaşma Taslağı’, Kıbrıs Türkleri tarafından kabul edilip, Rumlar tarafından reddedildi. 22 Mayıs 1987’de AB ve ‘Kıbrıs’, 18 aylık görüşmeler sonucunda Gümrük Birliği protokolü başlattı. Ocak 1988’de anlaşmanın tüm Ada’yı kapsamasına karar verildi. 1990’daki iki taraf arasındaki New York Zirvesi de başarısızlıkla sonuçlandı.

    1985

    1985      V. Kuznetsov (Sovyetler Birliği).

    Ocak 1985 Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de Rus karşıtı ayaklanma (Ocak 1985).

    Mart 1985 Mikhail Gorbachev, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreterliği’ne getirildi (Mart 1985).

    Nisan 1985 Çırağan Sarayı’nın 49 yıllığına İngiliz otelcilik firması Trust House Perte’a kiralanmasıyla ilgili anlaşma imzalandı (19 Nisan 1985).

    Nisan 1985 Sabah Gazetesi kuruldu (22 Nisan 1985).

    1985-1989 Andrei Gromiko (Sovyetler Birliği).

    1986

    1986      XVII. Sovyetler Birliği Komünist Partisi Kongresi, yeniden yapılanma (perestroika) ve açıklık (glasnost) politikalarını benimsedi, onayladı.

    Nisan 1986 Amerikan uçakları Libya’yı bombaladı (15 Nisan 1986).

    Eylül 1986 Desmond Tutu,Güney Afrika’da ilk siyah Anglikan Kilisesi lideri oldu (7 Eylül 1986).

    Ekim 1986 PKK’nın III. Kongresi: Lübnan’ın Bekaa Vadisi’nde bulunan Mahsum Korkmaz akademisi adlı terör kampında 3. Kongre yapıldı. Bu kongrede uluslararası ittifaklar, askeri aparat, parti ve cephe örgütlenmeleri yönünde kararlar alındı. HRK adlı askeri aparatın ismi Kürdistan Ulusal Kurtuluş Ordusu olarak değiştirildi. PKK terör örgütü, 21 Mart 1985 tarihinde ise çeşitli toplum kesimlerinde cephe örgütlenmesini gerçekleştirmek üzere ERNK’yı Kürdistan Halk Kurtuluş Cephesi’ni ilan ederek halk üzerindeki etkinliğini ERNK eliyle, sıcak çatışmaları da ARGK eliyle yapmaya başladı. Terör örgütü, ERNK ve ARGK’nin kurulmasını ilan ederek halk savaşlarının 3 temel unsuru olan Parti PKK (Kürdistan İşçi Partisi), Cephe ERNK (Kürdistan Halk Kurtuluş Cephesi), Ordu ARGK (Kürdistan Halk Kurtuluş Ordusu) örgütlenmesini tamamlamış oldu (26-30 Ekim 1986).

    Aralık 1986 Kazakistan’ın başkenti Alma-Ata’da Rus karşıtı ayaklanma vuku buldu (17-18 Aralık 1986).

    1987

    1987      Filistin’de İsrail işgaline karşı İntifada başladı.

    Ocak 1987 Gümülcine’ye bağlı Demirbeyli ve Samanlı köyleri topraklarının fabrika ve yarı açık cezaevi yapılacağı gerekçesiyle Yunan hükümeti tarafından kamulaştırıldı (5 Ocak 1987).

    Ağustos 1987 PKK’nın Katliamları: Siirt-Eruh-Bağgöze bucağı, Kılıçkaya köyü Çağlayan (Milan) mezrasına yapılan saldırıda 2’si çocuk, toplam 25 vatandaşımız hayatını kaybetmiştir (18 Ağustos 1987).

    Ekim 1987 PKK’nın Katliamları: Şırnak-Meşeiçi köyü Çobandere mezrasına yapılan silahlı saldırıda 13 vatandaşımızı katletmiştir (10 Ekim 1987).

    Ekim 1987 Kapatılan TİP’in Genel Başkanı Behice Boran, Belçika’da öldü (11 Ekim 1987 Türkiye).

    1988

    1988      Irak Milli Türkmen Partisi kuruldu. Parti Bağdat rejiminin baskıcı, acımasız politikalarını dikkate alarak kendini Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesinden sonra 1991 ‘de deklare etti. Irak Milli Türkmen Partisi’nin deneyimli ve idealist yöneticilerinin çabaları neticesinde dünya, Türkmen varlığından haberdar oldu. IMTP yöneticileri Riyad, Beyrut, Londra ve ABD’de yapılan toplantılara iştirak ettiler. ABD, İngiltere gibi Irak sorunu ile yakından alakalı devletlerin başkentlerini ziyaret ederek görüşmelerde bulundular. Avrupa Parlamentosu gibi önemli mahfillerde Kürtlerle eşit temsil edilmeyi başardılar.

    Mart 1988 PKK’nın Katliamları: Siirt-Eruh-Yağızoymak köyü civarında koyun otlatan çobanlardan 9’u teröristler tarafından boğularak katledilmiştir (29 Mart 1988).

    Nisan 1988 Körfez’de İran-ABD çatışması gerçekleşti (18 Nisan 1988).

    Mayıs 1988 PKK’nın Katliamları: Hakkari-Uludere-Ortabağ köyüne yapılan silahlı saldırıda 6 vatandaşımız katledilmiştir (2 Mayıs 1988).

    Mayıs 1988 PKK’nın Katliamları: Şırnak-Taraklı ve üç kardeşler mezrasına saldıran teröristler 5’i kadın toplam 13 vatandaşımız katledilmiştir (7 Mayıs 1988).

    Mayıs 1988 PKK’nın Katliamları: Mardin, Nusaybin, Taşköy Balminin mezrasına saldıran teröristlerce 7’si çocuk olmak üzere toplam 10 vatandaşımız katledilmiş, 3 vatandaşımızda yaralanmıştır (8 Mayıs 1988).

    Temmuz 1988 Komünist Parti, Gorbaçov’un Perestroika politikasını onayladı (1 Temmuz 1988v).

    Ağustos 1988 İran-Irak savaşında ateşkes yapıldı (8 Ağustos 1988).

    Ekim 1988 Gorbaçov, SSCB lideri oldu (1 Ekim 1988).

    Kasım 1988 ABD’deki seçimleri Cumhuriyetçi aday J. Bush kazandı (8 Kasım 1988).

    Kasım 1988 Sürgündeki Bağımsız Filistin Devleti, kuruldu (24 Kasım 1988).

    1989

    1989      Sovyet kuvvetleri, Afganistan’dan geri çekildi.

    1989      İdil/Volga bölgesinde İslam’ın kabulünün 1100. yıldönümü kutlandı (Hicri takvime göre).

    1989      İran’ın dini lideri Ayetullah Humeyni öldü.

    Şubat 1989 Özbekistan, Taşkent’te Rus karşıtı ayaklanmalar vuku buldu (Şubat 1989).

    Mayıs 1989 Miloşeviç Sırp Cumhuriyeti Başkanlığına seçildi (8 Mayıs 1989).

    Haziran 1989 Özbekistan’da, Özbekler ve Mesket Türkleri arasında etnik çatışmalar vuku buldu (Haziran 1989).

    Haziran 1989 Kazakistan, Novyi ‘Uzen’de ayaklanmalar (Haziran 1989).

    Haziran 1989 Pekin’de Tiananmen Meydanı katliamı: Pekin’in Tienanmen Meydanı’ndaki büyük öğrenci gösterisine asker müdahale etti. 2 bin civarında öğrenci hayatını kaybetti (3/4 Haziran 1989).

    Haziran 1989 Nazarbayev Kazakistan Komünist Partisi Başkanlığı’na getirildi (22 Haziran 1989).

    Haziran 1989 Vidovdan günü kutlandı. Kosova’da Sırpların Osmanlılara yenilgisinin 600. yıldönümü kutlandı. Bir milyon Sırp’a hitap eden Miloşeviç, Sırpların egemenlik amaçlarını ilk kez kamuoyuna açıkladı (28 Haziran 1989).

    Ekim 1989 7 bin Doğu Alman vatandaşı, çeşitli Doğu Avrupa ülkelerinden özel trenlerle Batı Almanya’ya geçti (1 Ekim 1989).

    Kasım 1989 Turgut Özal, Türkiye’nin 8. Cumhurbaşkanı oldu (9 Kasım 1989). 17 Nisan 1993’de vefatıyla görevi sona erdi.

    Kasım 1989 Berlin Duvarı yıkıldı (9 Kasım 1989).

    Kasım 1989 PKK’nın Katliamları: Hakkari-Yüksekova İkiyaka köyü Aşağımolla Yasin Mahallesine yapılan silahlı saldırıda 28 vatandaşımız katledilmiş, 2 vatandaşımız da yaralanmıştır (24 Kasım 1989).

    Aralık 1989 Romanya’da Halk İhtilali ile komünist rejim yıkıldı.

    Aralık 1989 ABD Başkanı George Bush ve Sovyet lider Mikhail Gorbaçov soğuk savaşın resmen sona erdiğini Malta zirvesinde açıkladılar (3 Aralık 1989).

    Aralık 1989 ABD, Panama’yı işgal etti (21 Aralık 1989).

    Aralık 1989 Türkler; komünist rejimin devrilmesinden sonra, Romanya Demokrat Türk Müslüman Birliği’ni kurdular (29 Aralık 1989). Bu birlik ne yazık ki kısa bir süre sonra; Romanya Türkleri’nin Demokratik Birliği, Romanya Tatar-Türk Müslümanlarının Demokrat Birliği olarak ikiye ayrıldı. Bu iki topluluk, girişimler sonucu 30 Temmuz 1994’te Türk-Tatar Birlikleri Federasyonu altında birleşmişlerdir. Romanya’da, milli azınlıkların birlikleri bir siyasi parti statüsünde kabul edilmekte ve birer milletvekiliyle mecliste temsil edilmektedirler. Türk azınlık bu birlikler aracılığı ile Romen Meclisi’nde temsil edilmektedir.

    1989-1991 Mihail Gorbaçev (Son Sovyetler Birliği lideri).

    1990

    1990      Tataristan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti.

    1990      Erivan’da, “Arev” adında Yahudi-Ermeni Kültür Derneği kuruldu.

    1990      BM Güvenlik Konseyi’nin 649 sayılı kararını aldı: Bu kararla BM, Ada’daki her iki tarafı da, kabul edilebilir bir çÖzim bulma yolunda çaba göstermeye çağırdı. Aynı karar, böyle bir çÖzimün iki toplumlu, iki kesimli bir anlayışa sahip olması ve çÖzimün siyasi olarak iki eşit toplum liderinin direkt görüşmeleri yoluyla sağlanması gerektiğini vurguladı. Kararın, Kıbrıs sorununu 1974’te değil de, 1960’lara hatta öncelerine dayandırması bir başka önemli nokta idi. 1990 Temmuzu’nun ilk haftası içinde Kıbrıs Rum Yönetimi “Kıbrıs” adına AB’ye üyelik için başvurdu. BM’nin ve Türk tarafının uyarılarına rağmen topluluk 11 Eylül 1990’da bu başvurunun normal süreç içinde değerlendirilmesini kararlaştırdı.

    Ocak 1990 Kızıl Ordu Birlikleri Baku’ye girerek katliam yaptılar (19-20 Ocak 1990).

    Şubat 1990 Tacikistan’da etnik ayaklanmalar (Şubat 1990).

    Şubat 1990 Belgrad hükümeti, Kosova’da göstericilere karşı tank ve savaş uçağı kullandı (1 Şubat 1990).

    Haziran 1990 SHP’den ayrılan Güneydoğu kökenli bazı milletvekilleri, Halkın Emek Partisi’ni (HEP) kurdular (7 Haziran 1990 Türkiye).

    Haziran 1990 Kosova’daki bütün Arnavut resmi görevliler/yöneticiler görevlerinden alınarak yerlerine Sırplar atanmaya başlandı (26 Haziran 1990).

    Temmuz 1990 Kosova Prizren’de Türk Demokratik Birliği Partisi kuruldu. Partinin kurulmasıyla bunalımlı günler geçiren Türk toplumu rahatlamıştır. Ayrıca Türk okullarının kapatılması ve Türk soyluların maruz kalabilecekleri ayırımcılık büyük ölçüde giderilmiştir (19 Temmuz 1990).

    Ağustos 1990 Irak ordusu Kuveyt’i 18 bin kilometrekarelik, 967 bin nüfuslu ülkeyi 4 saatte işgal etti. Irak Devlet Başkanı Saddam, işgale gerekçe olarak Kuveyt’in bol petrol üretip fiyatları düşürmesini gösterdi ve Kuveyt’i Irak’ın ili olarak ilan etti. İşgal tüm dünyadaki tepkiyle karşılanırken, Türkiye-Irak petrol boru hattının kapatılması gündeme geldi (2 Ağustos 1990).

    Eylül 1990 TBMM gizli oturumda, ‘Ülke dışına asker gönderme ve yabancı askerlerin Türkiye’de bulundurulması’ konusunda yetki hükümete verildi (5 Eylül 1990 Türkiye).

    Ekim 1990 Doğu Almanya ve Batı Almanya birleşti (3 Ekim 1990).

    Ekim 1990 İkinci Dünya Savaşından sonra Doğu Almanya ve Federal Almanya iki devlet halinde ayrılan Almanya Berlin Duvarı’nın yıkılması ile birleşti (3 Ekim 1990).

    Kasım 1990 İngiltere’de Thatcher istifa etti; J. Major başbakan oldu (27 Kasım 1990).

    Aralık 1990 Cumhuriyet Yüksek Konseyi tarafından Karakalpakistan’ın özerkliği kabul edilerek Özbekistan’ın ilk ve tek özerk cumhuriyeti olduğu onaylandı (1 Aralık 1990).

    Aralık 1990 Aliya İzzetbegoviç, Bosna-Hersek devlet başkanlığına seçildi (20 Aralık 1990).

    Aralık 1990 Anayasa değişikliğini kabul eden Hırvatistan, egemen devlet olduğunu ilan etti (23 Aralık 1990).

    Aralık 1990 Slovenya bağımsızlığını açıkladı (26 Aralık 1990).

    1990-1991 Irak, Kuveyt’i işgal etti. Körfez Savaşı yapıldı (Çöl Fırtınası Harekatı). Irak üç parçaya bölündü.

    1991

    1991      Sovyetler Birliği’nin dağılması ve ardından Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan Cumhûriyetleri’nin bağımsızlık ilanları (Yaz 1991).

    1991      Irak’ın Kuveyt’i ilhakına karşı yapılan Körfez savaşı, Orta Doğu’daki dengeyi korumak için Filistin Devleti’nin diplomatik açıdan yeniden düşünülmesine sebep oldu. Kasım ayında İspanya’da, İsrail ve Arap devletlerinin katıldığı bir barış konferansı yapıldı.

    1991      Çeçenler milli bağımsızlık hareketi başlattılar ve Rusya ile federatif mukaveleyi imzalamadılar. Yine aynı tarihte Çeçen ve İnguş cumhuriyetleri olmak üzere ikiye ayrıldılar. Çeçenler, 10. yüzyıldan sonra uzun bir dönem boyunca Ortodoks rahiplerin yönetiminde yaşadılar. 17. yüzyılda bölgede yayılmaya başlayan Müslümanlık 19. yüzyıl ortalarında birinci din durumuna geldi. Çeçenler, batıda aynı dili konuştukları İnguşların yaşadığı bölgenin 1774’te Rusya’nın eline geçmesiyle uzun yıllar diğer Kafkas halklarıyla birlikte Ruslara karşı direndiler. 1917 Ekim devriminden sonra Terek-Dağıstan yerel hükümetine bağlandılar. 1920’de Sovyetler bölgede kesin denetimi sağladılar.

    1991      Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Kıbrıs konusunda bir ‘dörtlü konferans’ toplanmasını önererek, o güne kadar sorunun iki toplum arasında görüşülmesi gerektiğini savunagelmiş olan Türkiye’nin bu anlayışına da değişiklik getirdi. Özal’ın önerisine göre Kıbrıs sorunu, KKTC, Kıbrıs Rum Yönetimi, Türkiye ve Yunanistan arasında ele alınmalıydı. 28 Haziran 1991’de BM Genel Sekreteri Perez de Cuellar, BM Güvenlik Konseyi’ne sunduğu raporda Türkiye’nin önerdiği Dörtlü Zirve Toplantısı’nı kabul ettiğini belirtti.

    1991      Kırım Devlet Üniversitesi’nde Tatar Türkçesi ve Edebiyatı Bölümü açıldı. 1995 yılına kadar bu bölüme her yıl 50 öğrenci kabul ediliyordu. Ancak, 1996 yılından itibaren sayı düşürülerek 30 öğrenci kabul edilmeye başlandı.

    1991      Tataristan Özerk Cumhuriyeti’nde Meclis ve Cumhurbaşkanı seçimi yapıldı. Cumhurbaşkanlığına Mintimir Şeymiyev seçildi.

    Ocak 1991 Ermeniler, Hacılar kentine bombalı saldın düzenledi. Saldırıda 3 Sovyet askeri ile 2 Azeri öldü. Ermeniler ayrıca, Azerbaycan’ın Sesi gazetesi muhabiri Savâtin Askerova’yı katletti (21 Ocak 1991).

    Şubat 1991 Elmira Kafarova, Azerbaycan Yüksek Sovyet Başkanlığına seçildi (5 Şubat 1991).

    Şubat 1991 Slovenya Parlamentosu Yugoslavya devletinin dağıtılmasını önerdi (20 Şubat 1991).

    Şubat 1991 Bakü’de, Transkafkasya Müslümanları Dinişleri Başkanlığı’na bağlı faaliyetlerini sürdüren medrese, İslam Enstitüsü’ne dönüştürüldü (22 Şubat 1991).

    Şubat 1991 Irak Kuveyt’ten çekilmeyi kabul etti (25 Şubat 1991).

    Şubat 1991 Krajina Sırpları Hırvatistan’dan bağımsızlıklarını ilan ettiler (28 Şubat 1991).

    Şubat 1991 Körfez Savaşında ateşkes ilan edildi (28 Şubat 1991).

    Mart 1991 Sırp-Hırvat milisler arasında Milli Park Plitvice’de çıkan çatışmalarda JNA (YHO) Sırp çetecilerle birlikte hareket ettiler (31 Mart 1991).

    Nisan 1991 Azerbaycan’ın Kazak bölgesine, sılahlı bir Ermeni grubu saldırdı. Olay üzerine Sovyet ordu birlikleri ile Ermeniler arasında çıkan çatışmada, 15 Ermeni hayatını kaybetti (3 Nisan 1991).

    Nisan 1991 Karabağ’da, Ermeniler ile Azeriler arasında çatışmalar çıktı. Azeri köyleri Ermeniler tarafından top ateşine tutuldu (13 Nisan 1991).

    Nisan 1991 Suşa kasabasına bağlı Azeri köyleri, Ermeni köylerinden açılan top ve makineli tüfek ateşine maruz kaldı. Olayda 3 Azeri öldü, 3 ev yıkıldı, 3 ev de oturulamaz hale geldi (23 Nisan 1991).

    Nisan 1991 Karabağ bölgesinde, 4 Azeri güvenlik görevlisi öldürüldü. Olayı “Karabağ Savaşçıları” adlı örgüt üstlendi (26 Nisan 1991).

    Mayıs 1991 Yugoslavya Devlet Başkanlığı Konseyi, JNA’ya çatışmalara müdahale edebileceğini bildirdi (5 Mayıs 1991).

    Mayıs 1991 Sırplar, Anayasa gereği (sıra ile) Devlet başkanlığını üstlenmesi gereken Hırvat-Stepe Mesiç’in göreve başlamasını engellediler (16 Mayıs 1991).

    Mayıs 1991 Hırvatistan’da referandum yapıldı. Halkın %94’ü bağımsızlık için oy kullandı. Referanduma katılım oranı %86 oldu (19 Mayıs 1991).

    Haziran 1991 Türkiye ve KKTC, aldıkları kararlarla her iki ülkeye giriş çıkış yapacak kişilerde pasaport zorunluluğunu kaldırdı. Giriş ve çıkışlar için yalnızca nüfus cüzdanının yeterli olacağı açıklandı (13 Haziran 1991).

    Haziran 1991 ANAP Üçüncü Olağan Genel Kongresi’nde Mesut Yılmaz, rakibi Yıldırım Akbulut’u 100 oy geride bırakarak, 623 oyla genel başkanlığa seçildi. Diğer aday Hasan Celal Güzel, ilk turda 20 oyda kalınca başkanlık yarışından çekildi ve daha sonra da partiden istifa etti (15 Haziran 1991 Türkiye).

    Haziran 1991 Slovenya ve Hırvatistan bağımsızlıklarını ilan etti (25 Haziran 1991).

    Haziran 1991 Avusturya ve Macaristan sınırlarını kontrol etmek isteyen JNA tanklarla Slovenya’ya doğru ilerlemeye başlayınca, Sloven milis kuvvetleriyle şiddetli çarpışmalar meydana geldi; hava kuvvetleri Ljubljana havaalanını bombaladılar (26 Haziran 1991).

    Ağustos 1991 Azerbaycan istiklalini ilan etti (30 Ağustos 1991).

    Ağustos 1991 Özbekistan istiklalini ilan etti (31 Ağustos 1991).

    Ağustos 1991 Kırgızistan istiklalini ilan etti (31 Ağustos 1991).

    Eylül 1991 Ermenistan bağımsızlığını ilan etti. 23 Eylül’de bağımsızlığını ilan eden Ermenistan fiilen ve hukuken bağımsız oldu (23 Eylül 1991).

    Ekim 1991 Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti: Azerbaycan’da Halk oylaması yapılarak Azerbaycan’ın istiklali kesinleşti. Azerbaycan’ın istiklalini ilk tanıyan ülke Türkiye oldu (18 Ekim 1991).

    Ekim 1991 Türkmenistan bağımsızlığını ilan etti (27 Ekim 1991).

    Kasım 1991 Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nin eski itibarı iade edilmiştir. Rusya, onlara haksızlık edilerek sürgüne gönderildiklerini kabul etmiş ve Cumhuriyetin itibarını iade etmiştir (17 Kasım 1991).

    Aralık 1991 Almanya Dışişleri Bakanı Hans Dietrich Genscher’e mektup yazan BM Genel sekreteri Perez de Cuellar, Genscher’i seçici bir tanımadan (Hırvatistan ve Slovenya’yı kastederek) kaçınması için uyardı (13 Aralık 1991).

    Aralık 1991 Kazakistan istiklalini ilan etti (16 Aralık 1991).

    Aralık 1991 Yakutistan’da doğrudan başkanlık seçimi yapıldı. Başkan göreve gelir gelmez birinci iş olarak cumhuriyetin adını “Saha Cumhuriyeti” olarak ilan etti. Yakutlar Orhun kitabelerinde de Kurıkan adıyla geçmektedir. Daha sonra ku-zeye çekilen Yakutların ana Türk kütlesiyle bağları kopmuştur. Bu yüzden Saha (Yakut) Türkçesi Türkiye Türkçesinden ve diğer Türk lehçelerinden biraz uzaktır. Sahalar’ın tarihte 10 asra yakın bir süre varlıklarını sürdüren İskit (Saka) Türklerinin bir uzantısı oldukları da uzmanlarca belirtilmektedir. Kendilerine Saha demeleri de, buna bir delil sayılmaktadır (20 Aralık 1991).

    Aralık 1991 Almanya, Hırvatistan ve Slovenya’yı tanıdı (23 Aralık 1991).

    Aralık 1991 PKK’nın Katliamları: İstanbul-Bakırköy İstanbul Caddesi üzerinde terör örgütü PKK lehine sloganlar atarak kanunsuz gösteri yürüyüşü yapan 40-50 kişilik bir grup Egebank, Kit, Arçelik, Emlak Bankası, Çetinkaya Mağazalarına molotof kokteyl atmış, Çetinkaya Mağazası’nda çıkan yangın sonucu 3 erkek, 1 çocuk, 7 kadın toplam 11 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 14 vatandaşımız yaralanmış, olayla ilgili olarak 47 kişi yakalanmıştır (25 Aralık 1991).

    Aralık 1991 Sovyetler Birliği dağıldı. 23 Eylül’de bağımsızlığını ilan eden Ermenistan fiilen ve hukuken bağımsız oldu (26 Aralık 1991).

    1992

    1992      100 paragraftan oluşan BM Fikirler Dizisi, tarafların onayına sunuldu. New York’ta sürdürülen görüşmelerin ardından, BM Genel Sekreteri Butros Gali, toprak düzenlemeleri ve anayasal konuların tümünü kapsayacak bir paket anlaşma hazırladı. Türk tarafı 100 paragraftan 91’ini onayladığını açıkladı. Rum tarafında ise, Kıbrıs Rum lideri Yorgo Vasiliu paketi onaylarken, daha sonra iktidara gelen Glafkos Klerides ile bu pakete karşı çıktı.

    1992      Tataristan Özerk Cumhuriyeti: SSCB’nin dağılmasıyla Tataristan’da da geniş çapta bir milli kurtuluş hareketi başladı. Tataristan tam siyasi bağımsızlığını ilan etti ve Rusya’dan ayrılma niyetini bildirdi.Ancak Rusya Parlamentosu buna ret cevabı verdi. Bugün başkenti Kazan şehri olan Tataristan, Rusya Fedarasyonu’na bağlı özerk bir Türk cumhuriyetidir.

    Ocak 1992 Karadziç liderliğinde Bosnalı Sırplar “Bosna Hersek Sırp Cumhuriyeti”ni kurduklarını açıkladılar (9 Ocak 1992).

    Şubat 1992 BM koruma gücü olarak UNPROFOR’un (United Nations Protection Forces) Yugoslavya’da konuçlandırılacağı açıklandı (21 Şubat 1992).

    Şubat 1992 Hırvatlar ve Müslümanlar Bosna Hersek’te yapılan referandumda bağımsızlık için oy kullandılar. %63 Evet oyu çıkarken, referanduma katılma oranı %95.9 olarak gerçekleşti. Sırplar Referandumu boykot ettiklerini açıkladılar (29 Şubat 1992).

    Mart 1992 Lizbon’da yapılan görüşmelerde Bosna Hersek’in etnik yapıya göre kantonlara ayrılması kararlaştırıldı (17 Mart 1992).

    Mart 1992 PKK’nın Katliamları: Şırnak-Cizre ilçe merkezinde toplanan bir grup, PKK lehinde slogan atarak yürüyüşe geçtiği sırada Cizre’nin Güneydoğusundaki Saklan deresi istikametinden 1000-1500 kişilik PKK bayraklı bir grupta Cizre ilçesine doğru yürüyüşe geçmiş, ilçe merkezinde topluluk içerisinden Güvenlik Kuvvetlerine ateş açılmış, çıkan olayda 13 vatandaşımız katledilmiş, 26 sivil de yaralanmıştır (21 Mart 1992).

    Nisan 1992 Bosna Hersek hükümeti ülkede olağanüstü hal ilan etti. Bütün Nisan ayı boyunca Sırplar Saraybosna çevresinde daha önce JNA’dan devraldıkları mevzilerden şehre ağır silahlarla ateş açmaya başladılar (8 Nisan 1992).

    Nisan 1992 Bosna Hersek AGİK’e kabul edildi (30 Nisan 1992).

    Mayıs 1992 İzzetbegoviç görüşme dönüşünde Saraybosna havaalanında esir alındı (2 Mayıs 1992).

    Mayıs 1992 Bosna Hersek Savunma Bakanlığı kendi düzenli ordusunu kurmaya başladı (20 Mayıs 1992).

    Haziran 1992 Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı seçimlerini Halk Cephesi Lideri Ebulfez Elçibey kazandı (7 Haziran 1992).

    Haziran 1992 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 1.100 BM askeri ve 60 askeri gözlemciyi Saraybosna’ya gönderme kararı aldı. Aynı tarihte alınan

     758 no’lu kararda ise Saraybosna’da Butmir havaalanının insanı yardıma açılması için Sırpların burayı boşaltması istendi (8 Haziran 1992).

    Haziran 1992 Hırvat Savunma Konseyi Birlikleri (HVO) Mostar’ı işgal etmeye başladı (18 Haziran 1992).

    Kasım 1992 Bill Clinton ABD Başkanı seçildi (3 Kasım 1992).

    1993

    1993      AB, Haziran 1993’te Kıbrıs’ın tam üyelik için gerekli şartları taşıdığını belirten görüşünü yayınladı. Aynı yıl Yunanistan ve Kıbrıs Rum kesimi arasında Ortak Savunma Doktrini imzalandı.

    1993      İsrail ve FKÖ birbirlerini karşılıklı tanıdılar. Bu anlaşma, Gazze Şeridi ve Batı Yakasındaki Jericho kasabasında dahili Filistin özerk yönetimi için ve işgal edilmiş bölgelerden İsrail birliklerinin aşamalı olarak çekilmesini öngören planları havi idi. Oslo Anlaşması imzalandı. II. anlaşma 1995 tarihinde yine Oslo’da imzalandı.

    Ocak 1993 ABD Başkanı Bush ve Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin, ilk nükleer silah indirimi anlaşması yapıldı (3 Ocak 1993).

    Ocak 1993 MHP’nden ayrılan Muhsin Yazıcıoğlu önderliğinde, Büyük Birbik Partisi kuruldu (29 Ocak 1993 Türkiye).

    Mart 1993 ABD, Doğu Bosna’ya hava köprüsü kurdu (1 Mart 1993).

    Mart 1993 Saraybosna yılın en şiddetli topçu ateşi altında kaldı (21 Mart 1993).

    Mart 1993 Bu tarihe kadar Sırpların Boşnaklar üzerine uçak ve helikopterlerle 700’den fazla saldırı gerçekleştirdiğini tespit eden BM, şiddet kullanarak uçuş yasağını gerçekleştireceğini açıkladı (31 Mart 1993).

    Nisan 1993 NATO uçakları Bosna hava sahasındaki uçuş yasağını denetleme görevine başladı (12 Nisan 1993).

    Mayıs 1993 Bosnalı Sırpların parlamentosu VOBP, reddedildi (6 Mayıs 1993).

    Mayıs 1993 Süleyman Demirel, Türkiye’nin 9. Cumhurbaşkanı oldu (16 Mayıs 1993). 16 Mayıs 2000’de görevi sona erdi.

    Temmuz 1993 Anayasa’nın 133. Maddesinde değişiklik öngören tasarı, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi. Böylece, özel radyo-televizyon işletilmesi ve kurulması serbest bırakıldı (8 Temmuz 1993 Türkiye).

    Eylül 1993 İzhak Rabin ve Yaser Arafat, Beyaz Saray’da Ortadoğu barışı için imza attılar (13 Eylül 1993).

    Ekim 1993 Moskova’da Ordunun Parlamentoyu Top Ateşine Tutmasının Ardından Parlamenterler Teslim Oldu. İki Günden Fazla Süren Çarpışmalarda 300’den Fazla Kişinin Öldüğü Sanılıyor (4 Ekim 1993).

    Ekim 1993 Rusya’nın başkenti Moskova’da ordu Parlamento’ya top ateşine tutması sonucu parlamenterler teslin oldu ve iki gün süren çarpışmalarda 300’den fazla kişi öldü (4 Ekim 1993).

    Kasım 1993 Güney Afrika siyasi liderleri, ırk ayrımına son veren yeni Anayasa’yı kabul ettiler (17 Kasım 1993).

    1994

    1994      BM Genel Sekreteri Butros Gali’nin girişimleriyle Kıbrıs’ta ortak anlaşma zemininin oluşturulması amacıyla ‘Güven Arttırıcı Tedbirler Paketi’ düzenlendi. ABD’nin destek verdiği pakete Rum tarafı karşı çıkınca 1994’te rafa kaldırıldı. 1996-3 Haziran’da bir Kıbrıslı Rum asker, BM denetimindeki bölgede bir Kıbrıslı Türk asker tarafından vurularak öldü. 11 Ağustos 1996’da Kıbrıslı Rum motosikletçiler, Yeşil Hat’tı geçmeye kalkışınca Kıbrıslı Türk göstericiler ve Türk askerleri ile çatıştı. 70’ten fazla kişi yaralandı. Bir Kıbrıslı Rum öldü. 14 Ağustos 1996’da Kıbrıs’ta Derinya bölgesinde Türk güvenlik güçleri, Türk bayrağını indirmeye kalkışan bir Rum gencine ateş açtı. Rum genç öldü. 8 Eylül 1996’da Güney Kıbrıs tarafından açılan ateş sonucu bir Türk askeri şehit oldu, biri yaralandı. 13 Ekim 1996’da Kıbrıs Türk kesimine geçen bir Rum, askerlerce öldürüldü. 6 Şubat 1997’de Kıbrıslı Türk ve Rumlar birbirine ateş açtı. Ölen veya yaralanan olmadı.

    1994      Tataristan ile Rusya Cumhuriyeti arasında İkili Devlet Anlaşması imzalandı.

    1994      Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı (AGİT): Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı, 1973 yılında 35 ülkenin katılımı ile Helsinki’de başlamış ve 1975 yılında Helsinki Nihai Senedi kabul edilmiştir. Bu senette yer alan prensipler, bu teşkilatın anayasası olarak görev yapmıştır. Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı 1994 yılı Budapeşte Zirvesi’nde bir değişiklikle Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı (AGİT) olarak yeniden adlandırıldı.

    Şubat 1994 PKK’nın Katliamları: İstanbul-Tuzla istasyonunda tren beklerken çöp bidonuna PKK terör örgütü mensuplarınca yerleştirilen bombanın patlaması sonucu (5) askeri öğrenci hayatını kaybetmiş, 16 askeri öğrenci ve 11 er yaralanmıştır (12 Şubat 1994).

    Şubat 1994 NATO, tarihinin ilk saldırısını Sırplara gerçekleştirdi (28 Şubat 1994).

    Nisan 1994 Alman Hükümeti, NATO askeri yardımı çerçevesinde Türkiye’ye verilen silahların sevkiyatını, “iç çatışmalarda kullanıldığı” gerekçesiyle geçici olarak durdurdu. Böylece 15 Nisan’da gönderilmesi planlanan optik cihazlar, yedek parçalar ve Fantom-4 modeli uçakların teslimi durduruldu (8 Nisan 1994).

    Nisan 1994 RP Genel Başkanı Necmettin Erbakan’ın partisinin grup toplantısında kullandığı ‘İktidara geleceğimiz kesindir. Bu geçiş tatlı mı olacak, tatsız mı, canlı mı olacak, cansız mı, kanlı mı olacak kansız mı? Geçiş dönemi yumuşak mı olacak, sert mi?’ şeklindeki sözler ortalığı karıştırdı. Erbakan’ın sözleri kamuoyunda büyük tepki yaratırken, Ankara DGM Başsavcılığı soruşturma açtı (13 Nisan 1994 Türkiye).

    Nisan 1994 Güney Afrika’da ilk çok ırklı seçimler yapıldı. Seçimlerin galibinin, oyların yüzde 62’sini toplayan siyah lider Nelson Mandela liderliğindeki Afrika Ulusal Kongresi (ANC) olduğu açıklandı (26 Nisan 1994).

    Mayıs 1994 Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) İle İsrail, Batı Şeria ve Gazze’de Yaşayan Filistinlilere Özerklik Verilmesini Öngören Anlaşmaya imza attılar (4 Mayıs 1994).

    Mayıs 1994 Nelson Mandela, Güney Afrika’nın ilk siyah lideri oldu (10 Mayıs 1994).

    Temmuz 1994 FKÖ Lideri Yaser Arafat’ın 27 yıllık sürgünü sona erdi. Filistin topraklarına ilk kez ayak basan Arafat, Gazze’ye gitti (1 Temmuz 1994).

    Temmuz 1994 Kuzey ve Güney Yemen arasında iki aydır devam eden savaş, Kuzeylilerin Güney’i yenmesiyle sonuçlandı (7 Temmuz 1994).

    Eylül 1994 Türkiye’ye 9 milyon ton petrol imkanı sağlayan Azeri Petrol Anlaşması Bakü’de imzalandı. Anlaşma, Amaco, BP, Statoil, Lugoil, Remco, Unical, Penzoil, Nacdermot ve TPAO’nun oluşturduğu konsorsiyum ile Azerbaycan Milli Petrol Şirketi Socar arasında imzalandı. Rusya, anlaşmayı tanımadığını açıkladı (20 Eylül 1994).

    Ekim 1994 Genç Demokrat Parti MHP’ye katıldı (5 Ekim 1994 Türkiye).

    Ekim 1994 Nobel Barış Ödülü, FKÖ Lideri Yaser Arafat, İsrail Başbakanı İzak Rabin ve İsrail Dışişleri Bakanı Şimon Perez arasında paylaştırıldı (14 Ekim 1994).

    Aralık 1994 Çeçenistan, Rus ordusu tarafından işgal edildi (11 Aralık 1994).

    1995

    Şubat 1995 İki sosyal demokrat parti, CHP ve SHP, CHP’nin çatısı altında birleşti. Bugün yapılan kurultayda, iki parti genel başkanının ittifakıyla Hikmet Çetin genel başkanlığa seçildi (18 Şubat 1995 Türkiye).

    Nisan 1995 Irak Türkmen Cephesi kuruldu: Türkmen parti ve kuruluşlarını tek çatı altında toplamak amacı ile Ekim 1994’te Türkmen Cephesi kuruluş çalışmaları başlatıldı. 23 Nisan 1995’te Irak Türkmen Cephesinin kurulduğu resmen ilan edildi.

    Mayıs 1995 PKK’nın Katliamları: İstanbul, Küçükçekmece Cennet Mahallesi, Hürriyet Caddesi üzerinde bulunan Nazlı Giyim Mağazasına kimliği teröristlerce molotof kokteyl atılmış, çıkan yangında 3 vatandaşımız ölmüş, 1 kişi de yaralanmıştır (4 Mayıs 1995).

    Mayıs 1995 Türkiye-İran Doğalgaz Anlaşması Esenboğa Havaalanı Şeref Salonu’nda İran Petrol Bakanı Gulemreza Agazade ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Veysel Atasoy arasında imzalandı (5 Mayıs 1995).

    Temmuz 1995 Srebrenica Katliamı: Bosna Savaşı’nın yaşandığı 11 Temmuz 1995’de, Birleşmiş Milletler tarafından güvenli bölge ilan edilen Srebrenica’yı ve kasabadaki mültecileri korumakla görevli Hollanda askerleri bölgeyi Sırp ordusuna teslim etti ve bu tarihten itibaren tarihin en acımasız katliamlarından biri yaşandı (11 Temmuz 1995).

    Temmuz 1995 Türkiye’de ilk sivil anayasa değişikliği yapıldı (23 Temmuz 1995).

    Eylül 1995 Batı Şeria’nın Filistin yönetimine devrini öngören anlaşma FKÖ lideri Arafat ile İsrail Başbakanı Rabin arasında, Beyaz Saray’da imzalandı (28 Eylül 1995).

    Aralık 1995 Ömrünü Doğu Türkistan davasına adayan İsa Yusuf Alptekin, Türkiye’de 95 yaşında öldü (17 Aralık 1995).

    Aralık 1995 AB ile Türkiye arasında, Serbest Ticaret Anlaşması (tek taraflı Gümrük Birliği) parafe edildi (21 Aralık 1995).

    Aralık 1995 Erken Genel Seçim yapıldı. Refah Partisi, çok az bir farkla seçimden birinci parti olarak çıktı (24 Aralık 1995 Türkiye).

    1996

    Şubat 1996 Türkiye-Türkmenistan doğalgaz anlaşması Ankara’da imzalandı (13 Şubat 1996).

    Haziran 1996 PKK’nın Katliamları: Diyarbakır-Elazığ karayolu üzerinde bulunan Altındağ dinlenme tesislerine teröristler tarafından yapılan silahlı saldırı sonucu, 1 Uzman Çavuş, 1 Polis Memuru şehit olmuş, 6 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 1 Polis Memuru ile 11 vatandaşımız yaralanmıştır (22 Haziran 1996).

    Ekim 1996 Türkiye-Bosna Hersek Ticaret ve Ekonomik İşbirliği anlaşması imzalandı (4 Ekim 1996).

    1997

    Ocak 1997 SS-300 Füze Krizi (4 Ocak 1997): Kıbrıslı Rumların, Rusya’dan S-300, yerden havaya 150 km. menzilli füze alımına dair anlaşmaya imza koyması, uluslararası arenayı ve dolayısıyla hassas Türk-Yunan ilişkilerini karıştırdı. Türkiye, Kıbrıslı Türklerin güvenliğini tehdit edecek herhangi bir gelişmeye göz yummayacağını açıkladı. İngiltere ve BM de anlaşmaya sert tepki gösterdi. 24 Şubat 1997’de AB, Kıbrıs’ın AB’ye tam üyeliğine dair geleneksel tavrını değiştirerek, Kıbrıs’ın AB’ye tam üyeliğinin gerçekleşebilmesi için Ada’da önce siyasi çÖzimün şart olduğunu açıkladı ve Yunanistan da bu açıklamaya tepkilerini bildirdi. AB, ilk defa, topluluğa tam üyelik konusunda Kıbrıs Türklerinin de dikkate alınması gerektiğini, tam üyelik görüşmelerine Ada Türklerinin de katılması gerektiğini belirtmek suretiyle net şekilde ifade ediyordu. Yunanistan Dışişleri Bakanı Theodoros Pangalos, bu açıklamaların hemen ardından, AB’nin Doğu’ya doğru genişlemesini veto edeceğini açıkladı.

    Ocak 1997 Rusya, barış anlaşması gereğince Çeçenistan’daki askerlerini geri çekti (5 Ocak 1997).

    Şubat 1997 Kamuoyunda Post-Modern Askeri Darbe olarak da nitelendirilen 28 Şubat Süreci başladı (28 Şubat 1997 Türkiye).: Milli Güvenlik Kurulu 28 Şubat 1997 tarihli toplantısında, irtica tehlikesinin tırmanmakta olduğu

     uyarısını yapınca yeni bir süreç başladı. Bu gerilimli süreçte, Başbakan Erbakan görevi hükümet ortağı DYP’nin Genel Başkanı Çiller’e devretmek amacıyla 18 Haziran 1997’de istifa etti. Cumhurbaşkanı Demirel ise 19 Haziran 1997’de, hükümeti kurmakla Çiller’i değil, ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz’ı görevlendirdi ve Yılmaz’ın kurduğu, kamuoyunda “Anasol-D” olarak adlandırılan ANAP-DSP-DTP koalisyon hükümetini onayladı.

    Mart 1997 Robert Koçaryan, Ermenistan başbakanı oldu (20 Mart 1997).

    Nisan 1997 Alparslan Türkeş (25 Kasım 1917 Kıbrıs Lefkoşa-4 Nisan 1997 Ankara) öldü. Alparslan Türkeş, 1936 yılında Kuleli Askeri Lisesi’nden, 1938 yılında Kara Harp Okulu’ndan asteğmen rütbesi ile mezun oldu. Üsteğmen Alparslan Türkeş, 1944 yılında şair ve yazar A. Nihal Atsız’a yazdığı mektuplar sebebiyle “Türkçülük ve Turancılık Davası” sanığı olarak tutuklandı ve 1945’te beraat etti. Yüzbaşı Alparslan Türkeş 1948’de Amerika Birleşik Devleti Piyade Okulu ve Amerikan Harp Akademisi’nde çağdaş askeri gelişmeler konusunda kurs görmek üzere Amerika’ya gönderildi. 1944 yılında Harp Akademileri’ne giriş sınavını kazanmasına rağmen “Türkçülük ve Turancılık Davası” sebebiyle ertelenen bu hakkı 1952 yılında iade edildi ve 1955’te Harp Akademisi’nden mezun olarak kurmay subay oldu. Kurmay Binbaşı Alparslan Türkeş 1955-57 yılları arasında Washington’da NATO Daimi Grup nezdinde Genel Kurmay Temsil Heyeti üyeliğine atandı, bu arada da Amerika’da ekonomi öğrenimi de gördü. Türkeş, 30 Ağustos 1957 tarihinde kurmay yarbaylığa, 1960’ta da gecikmiş kıdemleri verilerek kurmay albaylığa terfi etti. 27 Mayıs 1960’ta Türk Silahlı Kuvvetleri’nin gerçekleştirdiği ihtilal hareketi içinde bulundu, radyodan hareketin sebepleri ve amacını seslendirdi. Bu dönemde Milli Birlik Komitesi üyesi ve Başbakanlık Müsteşarlığı görevlerinde bulundu. 13 Kasım 1960 tarihinde emekliye sevk edildi. Türkiye’nin son sürgünü olarak Yeni Delhi Büyükelçiliği’nde hükümet müşaviri olarak görevlendirildi. Burada gayri resmi askeri ateşe militer görevi yürüttü. 22 Şubat 1963’te Türkiye’ye döndü. 21 Mayıs 1963’te ihtilal teşebbüsü suçlamasıyla tutuklandı. 4 Eylül 1963’te beraat etti ve serbest bırakıldı. 31 Mart 1964’te Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi’ne (CKMP) girdi ve Parti Genel Müfettişi olarak görevlendirildi. 30 Temmuz 1965’te yapılan CKMP büyük kongresinde Genel Başkan seçildi. 30 Ekim 1965’te yapılan genel seçimlerde Ankara milletvekili seçildi.28 Nisan 1966’da Cumhurbaşkanlığı’na aday oldu, Cevdet Sunay’a karşı kaybetti. 1969 yılında CKMP Genel Başkanlığı’na yeniden seçildi. Bu kongrede partinin adı Milliyetçi Hareket Partisi ve amblemi üç hilal olarak değiştirildi. 12 Ekim 1969 seçiminde Adana milletvekili seçildi. 1975-1978 yıllarında kurulan milliyetçi partiler (MC) hükümetlerinde iç ve dış güvenlikten sorumlu Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcılığı görevini yürüttü. 12 Eylül 1980 ihtilalinde tutuklandı, idam talebiyle yargılandı. 7 Nisan 1985 tarihinde sağlık sebebiyle tahliye edildi. 1987 yılında Milliyetçi Çalışma Partisi’nin 2. Büyük Kongre

    si’nde Genel Başkanlığa seçildi. 1991’de Yozgat milletvekili oldu, 1992’de Milliyetçi Çalışma Partisi’nin adı ve amblemi Milliyetçi Hareket Partisi ve Üç Hilal olarak değiştirildi. 4 Nisan 1997’de Ankara’da vefat etti.

    Mayıs 1997 Yargıtay Başsavcılığı, Refah Partisi’nin laikliğe aykırı eylemleri nedeniyle kapatılması için Anayasa Mahkemesi’nde dava açtı. Yargıtay C. Başsavcısı Vural Savaş, düzenlediği basın toplantısında 18 sayfalık iddianame okudu ve Refah Partisi’nin laiklik ilkesine aykırı eylemlerin odağı haline geldiği için kapatılmasının istendiğini bildirdi (21 Mayıs 1997 Türkiye).

    Ağustos 1997 8 Yıllık Kesintisiz Zorunlu Eğitim Yasa Tasarısı, TBMM’de yapılan oylamada 242 ‘red’ oyuna karşılık, 277 ‘kabul’ oyuyla kanunlaştı (16 Ağustos 1997 Türkiye).

    Ekim 1997 Erbil’de I. Türkmen kurultayı toplandı. Kurultaya Avrupa, ABD, Avustralya’da bulunan Türkmen derneklerinin temsilcileri de katılmıştır (4-7 Ekim 1997).

    Ekim 1997 Ebulfeyz Elçibey, Bakü’ye gelerek Azerbaycan Halk Cephesi Partisi’nin başkanı seçildi (31 Ekim 1997).

    Kasım 1997 Fazilet Partisi kuruldu (17 Kasım 1997 Türkiye).

    1998

    Ocak 1998 1998 yılı ithalat rejimi yürürlüğe girdi. Türkiye AB çerçevesinde koruma alanlarında tüm indirimleri gerçekleştirdi (9 Ocak 1998).

    Şubat 1998 Ermenistan Devlet Başkanı Levon Ter Petrosyan istifa etti. Böylece Robert Koçaryan’a liderlik yolu açıldı. Petrosyan, Karabağ’da barış istediği için Şahin’lerin tepkisini çekmişti (Şubat 1998).

    Şubat 1998 Petrosyan’ın istifasını değerlendiren Azerbaycan Halk Cephesi Başkanı Elçibey, Koçaryan’ın geçmişte Rusları arkasına alarak Karabağ’da Azerbaycan’a karşı ayaklandığını bildirdi (Şubat 1998).

    Şubat 1998 Anayasa Mahkemesi’nin RP’nin kapatılmasına ilişkin gerekçeli kararı açıklandı. Bu karardan sonra 14 yıllık siyasi geçmişi olan RP kapatılan partiler kervanına katıldı (23 Şubat 1998 Türkiye).

    Şubat 1998 Refah Partisi’nin kapatılmasından sonra, bu partinin mensupları Fazilet Partisi çatısı altında toplandılar. FP’liler ilk meclis grup toplantısını yaptılar (25 Şubat 1998 Türkiye).

    Mart 1998 Koçaryan, Ermenistan devlet başkanlığına seçildi (30 Mart 1998).

    Mayıs 1998 Hindistan iki nükleer deneme yaptı. Hindistan’ın bu denemelerinden sonra, Japonya ekonomik yaptırımlar uygulayacağını, ABD ise ekonomik ve askeri yardımları askıya aldığını açıkladı (14 Mayıs 1998).

    Mayıs 1998 Fransa parlamentosu, sözde Ermeni soykırımı yasa tasarısını tanıdı (29 Mayıs 1998).

    Haziran 1998 Tebriz’de Azeriler, Fransız parlamentosu tarafindan kabul edilen sözde Ermeni soykırımı” yasa tasarısını protesto ettiler (3 Haziran 1998).

    Temmuz 1998 Bölücü örgüt PKK’nın başı Abdullah Öcalan, Ermenistan yönetiminden, örgüte özel köy tahsis edilmesini istedi (Temmuz 1998).

    Temmuz 1998 Azerbaycan Devlet Başkanı Aliyev, Ermenistan Devlet Başkanı Koçaryan’ı, Eylül’de Bakü’de yapılacak bölge liderleri toplantısına davet etti (4 Temmuz 1998).

    Temmuz 1998 PKK’nın Katliamları: İstanbul-Eminönü-tarihi Mısır Çarsı’nda bulunan bir büfeye teröristlerce konulan bombanın infilak etmesi sonucu 7 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 3 Alman, 3 Fransız, 2 Norveç ve 2 de Irak olmak üzere toplam 10 yabancı uyruklu ile 111 vatandaşımız yaralanmıştır (9 Temmuz 1998).

    Ağustos 1998 Türkiye ile Fransa arasında enerji ve savunma sanayi alanlarında işbirliği anlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre, savunma sanayiinde füze, gemi, zırhlı araç konularında üçüncü ülkelere satışlarda işbirliği yapılacağı belirtildi. Enerji konusunda ise Hazar Havzası Petrolü’nün Türkiye üzerinden taşınmasında ortak hareket edileceği açıklandı (3 Ağustos 1998).

    Ağustos 1998 Rusya krizi dünyayı sarstı. Rusya, bütün dış borç ödemelerini 90 gün süreyle durdurduğunu açıkladı. Ülkede, yabancıların 1 yıldan kısa vadeli finansal yatırım yapmaları yasaklandı (18 Ağustos 1998).

    Ağustos 1998 Büyük jüriye 5.5 saat ifade veren ABD Devlet Başkanı Bill Clinton, Beyaz Saray stajyeri Monica Lewinsky ile olan ilişkisini itiraf etti (18 Ağustos 1998).

    Ekim-Kasım 1998 PKK terör örgütü lideri Abdullah Öcalan’ın Suriye’yi terketmek zorunda kalışı, önce Moskova, ardından da İtalya’ya kaçışı: 15 yılı aşkın bir süreden beri Türk halkına yönelik acımasızca eylemler gerçekleştiren terör örgütünün elebaşısı bu süre zarfında Suriye’de bulunmaktaydı. Siyasi ve askeri makamların kararlı tutumlarıyla ve izlenilen baskı politikalarıyla, teröristbaşı Abdullah Öcalan, 09.10.1998 tarihinde Suriye’yi terk etmek zorunda kalarak 12.11.1998 tarihinde sahte pasaportla Rusya/Moskova’dan İtalya/Roma Havaalanına giriş yaptığı anda İtalyan polisince gözaltına alındı (9 Ekim-12 Kasım 1998).

    Ekim 1998 Mesrob Mutafyan, Türkiye Ermenileri 84. Patriği seçildi (14 Ekim 1998).

    Aralık 1998 İlk kez bir hayvanın DNA’sı çÖzildü. Bilim adamları, insanın genetik yapısıyla büyük benzerlikler taşıyan bir milimetre boyundaki bir kurtçuğun genetik kodunu tam olarak deşifre ettiler (11 Aralık 1998).

    1999

    Ocak-Şubat 1999 PKK terör örgütü lideri Abdullah Öcalan’ın İtalya’yı terketmesi ve ardından Kenya’da yakalanarak Türkiye’ye getirilmesi: Terörist başının İtalya’da yakalanması üzerine, Türkiye’nin iade taleplerine ve bu ko

    nuda yapılan siyasi girişimlere İtalyan hükümeti olumlu cevap vermemişti. Uluslararası kamuoyunda İtalya’ya yönelik haklı baskıların oluşması sonucu terörist başı Öcalan, İtalya başta olmak üzere Avrupa ülkelerinden beklediği desteği bulamamış ve bunun üzerine 16.01.1999 günü İtalya’dan da ayrılmak zorunda kalmıştır. Terörist başı Abdullah Öcalan, 16.02.1999 tarihinde, Kenya’da gerçekleştirilen özel bir operasyonla yakalanarak Türkiye’ye getirildi. Abdullah Öcalan’ın yakalanması sonrası özellikle örgüt lehinde yayın yapan Med TV’ninde kışkırtmasıyla yurt içinde ve yurt dışında örgüt militanlarınca yoğun olarak molotof kokteyli atma, gösteri yürüyüşü, cezaevlerinde açlık grevi eylemlerinde tırmanma gözlenmiştir. PKK militanları bu dönem içerisinde hedef olarak masum halkı seçmiştir (16 Ocak-16 Şubat 1999).

    Ocak 1999 Sırp polisi, UCK`nın saklanma noktalarından birinde 24 kişiyi öldürdü (29 Ocak 1999).

    Ocak-Şubat 1999 PKK’nın VI. Kongresi: PKK terör örgütü Ocak-Şubat 1999 tarihlerinde İran’ın Kandil dağı bölgesinde 6. Kongresini yapmıştır. Bu kongrede, Eyalet yapılanmasından saha yapılanmasına geçilmesi, Fedailik eylemlerine başvurulması, Kuzey Irak’ta Kürt gruplar üzerinde etkinlik sağlayabilmek için PKK/BAŞUR yapılanmasına gidilmesi, Türkiye’deki diğer sol terör örgütleriyle birlikte hareketin sağlanması için Anadolu Halk Kurtuluş Ordusu oluşumunun hayata geçirilmesi, kadın kollarındaki faaliyetlerin partileşerek etkinleştirilmesi kararları alınmıştır (Ocak-Şubat 1999).

    Şubat 1999 Fransa`da başkent Paris`in 50 km yakınındaki tarihi kraliyet köşkü Rambouillet`de Belgrad hükümeti ile Kosovalı Arnavutlar arasında barış görüşmeleri yapıldı (6 Şubat 1999).

    Mart 1999 PKK’nın Katliamları: 16.30 sıralarında İstanbul-Kadıköy-Fahrettin Kerim Gökay Caddesinde bulunan İbrahim Taşlı’ya ait 5 katlı Mavi Çarşı işhanına bir grup terörist tarafından molotof kokteyli atılması sonucu çıkan yangından ve duman zehirlenmelerinden dolayı 10’u kadın, 2’si erkek, 1 hastanede olmak üzere toplam 13 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 2’si kadın 5 vatandaşımız da yaralanmıştır. Olayın failleri güvenlik güçlerinin yaptığı operasyonlar sonucunda yakalanmıştır (13 Mart 1999).

    Mart 1999 Kosovalı Arnavut halkının temsilcileri, Paris`te yeniden başlatılan barış müzakerelerinde üç yıllık geçici özerk yönetim anlaşması ve bu anlaşmanın 28 bin mevcutlu NATO barış gücü tarafından teminat altına alınmasını öngören anlaşmayı imzaladı. Sırp heyeti, anlaşmayı imzalamaya yanaşmayınca müzakereler tıkandı (18 Mart 1999).

    Mart 1999 Uluslararası barış gözlemcileri Kosova`yı terketmeye başladı. Yugoslavya ordu birlikleri yığınağını yoğunlaştırıp UCK mevzilerine hücumlarını arttırdılar (20 Mart 1999).

    Mart 1999 Bosna’ya barış getiren Dayton Barış Anlaşması`nın mimarı ABD`li kıdemli arabulucu diplomat Richard Holbrooke, Miloseviç’i son kez uyarmak için Belgrad`a gitti ve ‘Paris`teki barış anlaşmasını imzalayın, aksi halde NATO hava harekatına girişecektir’ mesajını verdi. Miloseviç, barışı korumak için de olsa, ‘Yugoslavya toprağında NATO askerlerinin yer alması

    na izin verilmeyeceğini’ yineledi (22 Mart 1999).

    Mart 1999 ABD`li kıdemli arabulucu diplomat Richard Holbrooke, son Belgrad temaslarından sonuç alamadığını ilan etti. Yugoslavya devleti, II. Dünya Savaşı’ndan beri ilk kez olağanüstü hal ilan etti (23 Mart 1999).

    Mart 1999 NATO’nun hava harekatı için, Genel Sekreter Javier Solana’nın verdiği yetkiyle birlikte beklenmeye başlanırken, Belgrad polisi, başkentin en büyük bağımsız yayın organı B-92 radyosuna kilit vurdu, radyonun baş editörü gözaltına alındı (24 Mart 1999).

    Haziran 1999 1967 yılında Yunanistan’da askeri darbe yaparak bir döneme damgasını vuran ve 25 yıldır demir parmaklıkların ardında yaşayan cunta lideri Yorgo Papadopulos öldü (27 Haziran 1999).

    Haziran 1999 Terörist başı Abdullah Öcalan İmralı’da yargılanarak idama mahkum edildi (29 Haziran 1999). İdam kararı 25.11.1999 günü Yargıtay 9. Ceza Dairesinde onandı. Yargılama süreci sonunda PKK terör örgütü lideri Abdullah ÖCALAN’a idam cezası kararı çıkması ile birlikte, örgüt başta metropol iller olmak üzere yurt çapında eylemlerini yoğunlaştırmış, Adana ve Batman illerinde intihar saldırıları, Elazığ’da fedai türü eylemlerle örgüt canlandırılmaya çalışılmış, ancak bu tür eylemlerin son dönemlerde hızlandırılan örgütün siyasi faaliyetlerine ve verilen idam kararının onaylanmasına olumsuz etki yapacağını düşünen A.ÖCALAN, 07.07.1999 tarihinde üst düzey örgüt mensuplarına “En kısa zamanda bir “Barış Konferansı” düzenlenerek, PKK terör örgütünün silahlı mücadeleye son vermesini, Türkiye’de bulunan silahlı örgüt mensuplarının ülke dışına çıkartılması kararının alınmasını içeren talimat niteliğinde bir mektup gönderdi. Abdullah Öcalan, avukatları vasıtasıyla 03.08.1999 tarihinde PKK yönetimine “Örgütün silahlı faaliyetlerine son vererek militanları yurtdışına çıkarmasını ve faaliyetlerini siyasi alanda yürütmesini” içerir bir mektup gönderdi. Örgüt yönetimi 06.08.1999 tarihinde Öcalan’ın yaptığı teklifi tamamen kabul ettiğini açıkladı. (9 Haziran 1999).

    Temmuz 1999 PKK’nın Katliamları: Saat 21.40 sıralarında Elazığ-Merkez-Yenimahalle-Muharrem Çorbacıoğlu Sokakta bulunan Poyraz Kıraathanesine, PKK terör örgütü mensuplarınca yapılan silahlı saldırı sonucu 4 vatandaşımız ölmüş, 5 vatandaşımız yaralanmış, olayda yaralanan 1 Polis Memuru daha sonra 07.07.1999 günü şehit olmuştur. Olayda 1’i kadın 2 terörist ise ölü olarak ele geçirilmiştir. Teröristlere ait 2 uzun namlulu silah ve 1 bomba 4 şarjör, 58 mermi ele geçirilmiştir (1 Temmuz 1999).

    Temmuz 1999 Tahran Valiliği’nin kentte her türlü gösteriyi yasaklamasına rağmen Tahran Üniversitesi önünde 10 bin gösterici toplandı. Polis ile öğrenciler çatıştı (13 Temmuz 1999).

    Aralık 1999 AB’nin 10-11 Aralık 1999’da yaptığı Helsinki zirvesinde Türkiye’nin AB’ye tam üyelik için adaylığı resmi olarak kabul edildi. Türkiye için tari

    hi öneme sahip olan bu zirvenin sonuç belgesinde genişleme sürecindeki Türkiye’nin konumu ve Kıbrıs sorunuyla ilgili özel maddeler de yer aldı. Buna göre, “Avrupa Birliği Konseyi, 3 Aralık tarihinde New York’ta Kıbrıs meselesinin kapsamlı bir çÖzimüne yönelik olarak başlatılan görüşmeleri memnuniyetle karşılar ve BM Genel Sekreteri’nin bu süreci başarıyla sonuçlandırma yönündeki gayretlerine güçlü desteğini ifade eder. Avrupa Birlilği Konseyi, politik bir çÖzimün Kıbrıs’ın Avrupa Birliği’ne katılımını kolaylaştıracağının altını çizer. Üyelik müzakerelerinin tamamlanmasına kadar kapsamlı bir çÖzime ulaşılamamış olursa, Konsey’in üyelik konusundaki kararı, yukarıdaki husus bir ön şart olmaksızın verilecektir. Bu konuda, Konsey tüm ilgili faktörleri dikkate alacaktır” denildi (Aralık 1999).

    Aralık 1999 AB Helsinki Zirvesi sonuç bildirgesinde Türkiye’nin adaylığı resmen kesinleşti. Türkiye’nin 13’üncü aday ülke olarak ilan edildiği metinde, Romanya, Bulgaristan, Slovakya, Letonya, Litvanya ve Malta ile tam üyelik müzakerelerinin başlaması kararlaştırıldı (11 Aralık 1999).

Yorum Yazin


sitemap
site ekle