Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Genel Türk Tarihi – 4. Yüzyıl Türk Tarihi Kronolojisi

  • IV. yüzyıl Türk Tarihi Kronolojisi

    4. yüzyıl Moğol Yuan-yuan Devleti’nin Moğolistan’da kuruluşu.
    304-351 Tu-kular (1. Chao: 304-329, Tu-ku, T’u-ko sülalesi). Kurucusu Tu-ku başbuğu Liu Yüan olan devletin merkezi Çin bölgesindeki P’ing ç’eng idi. İdare diğer başbuğ sülaleleri/aileleri arasında el değiştirmişse de, gelişen siyasî hâkimiyet şuuru devam etmiştir. 2. Chao: (329-351/2) sülalesi.
    304-329 Han Krallığı: Pinyang (Çin)’da kurulmuştur.
    315-557/386-534 Tabgaçlar ve Tabgaç/Topa Devleti: Tabgaçlar (Tabgaç/T’o-pa/Wei sülalesi). Kuzey Şansi (Kuzey Çin)’de, Şa-mo han tarafından kurulmuş bir Türk devletidir. 4. yüzyıl sonlarına doğru Kuzey Çin (Şan-si’nin kuzeyi)’de kudretli bir siyasî teşekkül meydana getiren, Çinliler’in To-ba (T’o-pa) dedikleri topluluğu Türkler “Tabgaç=ulu, muhterem, saygıdeğer” diye anmışlardır. Bilindiği gibi, sonra bâzı Kara-Hanlı hükümdarları tarafından unvan olarak (Tafgaç, Tamgaç) kullanılmıştır. Kaşgarlı Mahmud’un, Türkler’den bir bölük olduğunu naklettiği Tabgaçlar, Çin yıllıklarına göre Asya Hunları’ndan bir kısımdır ve sülâlenin resmî tarihinde (Wei-shu) Mo-tun, eski To-pa (Tabgaç) hükümdarı olarak gösterilmiştir. Önce Kuzey Şan-si’de Tai başkent olmak üzere küçük “Tai veya I. T’o-pa devleti”‘ni (315-376) kuran Tabgaçlar, daha ilk başbuğları olarak bilinen Şa-mo-han (ölm. 277)’dan itibaren diğer küçük Hun devletleri ve Sien-pi kütleleri ile mücadeleye giriştiler ve nihayet Ch’in devleti başındaki, Tibet menşeli Fu-Chien iktidarının çökmesi (384) üzerine etraftaki (16 kadar) mahallî hükûmetçikleri idareleri altına alarak büyük bir devlet hâline geldiler. Başkenti P’ing-ç’eng (Tai/Ping-loy) şehri idi. Az sonra devletin nüfuzu, bir yandan Pekin yakınlarına, bir yandan Huang-ho şehri dirseğine kadar uzanmıştı. Budizim’in de tesiriyle zamanla Çinlileşmişler ve Wei adını almışlardır.


    320-350 Hindistan’da Gupta imparatorluğunun kurucusu I. Chandragupta’nın saltanatı.
    320-550 Hindistan’da Gupta İmparatorluğu.
    329-352 Chao Hun Devleti: Orta Asya’da kurulmuştur.
    329-352 Yeni Chao Krallığı: Peçeli (Çin)’de kurulmuştur.
    337-370 Eski Yen Krallığı: Güney Mançurya’da kurulmuştur.
    350/457-557 Ak Hun/Eftalitler’in bir güç olarak belirmesi: Tarihi kayıtlarda Uar-Hunlar/Ak Hunlar/Eftalitler olarak yer alan bu Hun zümresi 350 yıllarında Altaylar havalisinden batıya doğru cereyan eden büyük göç hareketi ile ilgilidir. İç Asya’da Hun idaresinden iktidara gelen Sien-piler’in yerine kurulan büyük Juan-juan Devleti’nde Uar ve Hun adlarında iki kabile grubu
     350’lerde bilinmeyen bir sebeple o devletten ayrılarak bugünkü Güney Kazakistan bozkırına gelmiş, buranın eski Hun halkını Volga’ya doğru ittikten (Avrupa Hunları) az sonra güneye yönelerek Afganistan’ın Toharistan bölgesine inmişti. 367’ye doğru, buradaki eski Kuşan (Büyük Yüe-çi) ülkesine hükmeden “Kidarita hânedanı”‘nı da Baktria (Belh havalisi)’ya süren bu İç Asyalı kütle, söylendiği gibi Uar (Avar) ve Hun kabileler birliği idi. Bu birlik daha sonra Kang-kü (Çu-Maveraünnehir) ve Sogd (Semerkant ve havalisi)’un hâkimleri olarak (Çince’deki Hiung-nu ve Avrupa dillerindeki Hun şekilleri arasında mahallî söylenişlere göre bazı ufak değişiklikler gösteren) yukarıda sıraladığımız [Ak-Hun/Eftalit] adlar altında anılmıştır. Hâkimiyetini batıda Hirkania (Gurgan. Hazar denizi’nin güneyi)’ya kadar genişleten bu devlet 5. asır ortalarından itibaren Heftal adında yeni bir hükümdar âilesine sâhip olmuş (bu ad ilk defa 457’de görülüyor) ve yıkıldığı 557 yılına kadar hem sülâle, hem kavim olarak (öteki adlar ve Ak Hun adı ile birlikte) bu adı taşımıştır. Ak Hun/Eftalit Devleti’nin hakimiyet sahası Hazar kıyılarından Kuzey Hindistan’a, Afganistan’a, İç Asya’ya kadar uzanmıştır (a.bkz.: 420-562).
    370 Batı (Avrupa) Hunları (370-469)’nın siyasi bir güç olarak belirmeleri: Orta Asya steplerinden gelen Hunlar, kurucu başbuğ Balamir önderliğinde Doğu Avrupa’yı ve Batı Avrupa’nın büyük bir kısmını ele geçirdiler. Avrupa Hunları’nın kimlikleri hakkında ileri sürülen -Moğol, İslâv, Germen menşeli veya Türk-Moğol, Türk-Moğol-Mançu, Fin-Ugor karışımı yada Kafkas kavimlerinden bir kol- şeklindeki iddialar, son dönemde yapılmış araştırmalarla daha da netleşerek onların Asya Hunları’na dayandığı anlaşılmıştır. Çin sahasında Hun adı altındaki siyasî hayatları (Hiung-nu/Asya Hunları) tarihe kavuşmakla beraber, m.ö. 1. asırda Çi-çi iktidarının yıkılması neticesinde, etrafa dağılmış olarak Sogdiyana (Seyhun-ötesi)’nın doğusunda, Kafkaslar’ın kuzeyinde, hattâ Dinyeper nehri civarında ve bilhassa Aral gölünün doğu bozkırlarında varlıklarını devam ettiren Türk kütleleri, oradaki diğer Türk zümreleri ve 1. asır sonlarından 2. asrın 2. yarısına kadar doğudan gelen Hun kalıntıları ile çoğalmışlar ve uzunca bir müddet sâkin bir hayat yaşamak suretiyle güçlerini artırmışlardır. Bunların, büyük ihtimalle iklim değişikliği yüzünden veya son yıllarda gelişen yeni bir görüşe göre, 350 yıllarında doğudan gelen Uar-hun baskısı karşısında batıya yöneldikleri ve sonra Avrupa Hun imparatorluğunu kurdukları anlaşılmıştır. Attilâ zamanında bütün Avrupa’da Türk hâkimiyetini gerçekleştirenlerin bu Asya Hunları neslinden oldukları çeşitli vesikalarla belgelenmektedir.
    370-378 Hun başbuğu Balamir ve Tarihi Kavimler Göçü’nün başlaması: 4. asır ortalarından itibaren ilk olarak Volga ve Don ırmaklan arasındaki ovalarda yaşayan Alan ülkesini ele geçiren Hunlar, kısa sürede Volga kıyılarında görünmeye başladılar. Bu sırada Gotlar’ın işgali altındaki Karadenizin kuzeyinde; Don-Dinyeper arası Doğu Gotlar (Ostrogot) bunun batısı ise Ba
    tı Gotları (Vizigot) hüküm sürmekte idi. Daha batıda ise Transilvanya ve Galiçya’da Gepidler, günümüzdeki Macaristan coğrafyasındaki Tisza nehri havalisinde Vandallar vardı. Bu Germen kavimleri yanında bölgede daha küçük Germen kavimleri ve İrânî, İslâv toplulukları da bulunmakta idi. Hun başbuğu Balamir, önce kısa süren çarpışmaların ardından Don ve Dinyester ırmakları arasındaki Ostrogot Devleti’ni yıktı. Hun taarruzunun şiddeti yaklaşık bugünkü Romanya topraklarının bir bölümünde yaşayan Vizigotlar (Batı Gotları) üzerinde de etkili oldu ve kral Atanarikh, kalabalık Got kütlesiyle batıya doğru kaçtı (375/376). Doğu ve Batı Gotlar’ı bertaraf eden Hunlar kısa sürede Roma Imparatorluğu’nun Tuna sınırına ulaştılar. Üstün Hun askerî gücünün tazyiki ile başlayan ve kavimlerin birbirlerini yurtlarından sürmesi ile devam eden bu göç dalgası, Roma imparatorluğunun kuzey eyaletlerini alt-üst ederek tâ İspanya’ya kadar uzandı, Avrupa’nın etnik çehresini değiştiren tarihî “Kavimler Göçü”nü başlatmış oldu. Got, Alan ve Germenlerden de yardımcı kuvvetler teşkil eden Hunlar, ilk defa 378 yılı baharında Tuna’yı geçerek öncü kuvvet mahiyetinde Trakya’ya kadar ilerlediler.
    376-431 Batı Tsin Devleti: Doğu Kansu (Çin)’da kurulmuştur.
    384-409 Yeni Yen Krallığı: Hopei (Çin)’de kurulmuştur.
    385-394 Batı Yen Devleti: Çanggan (Çin)’da kurulmuştur.
    385-403 Yeni Leang Devleti: Doğu Türkistan’da kurulmuştur.
    386-556 Tabgaçlar (Tabgaç/T’o-pa/Wei sülalesi) ve Tabgaç Devleti: Kuzey Çin’de, Şa-mo han tarafından kurulmuş bir Türk devletidir (a.bkz.: 315-557).
    394-414 Güney Leang Devleti: Doğu Kansu (Çin)’da kurulmuştur.
    395-396 Hunlar’ın Anadolu’ya akınları: Roma imparatoru Theodosios’un ölümü (395) üzerine yeniden harekete geçen Hunlar iki koldan Roma topraklarında ilerlemeye başladılar. Bir kol Balkanlardan Trakya istikametine ilerlerken diğer bir kol da Kafkaslar’dan Anadolu istikâmetine yöneldi. Hunların Don havalisindeki doğu kanadı tarafından yürütülen Anadolu akını Kafkasları geçerek Erzurum, Karasu, Fırat vadileri, Melitene/Malatya, Kilikia/Çukurova, Edessa/Urfa ve Antakya üzerinden Suriye’ye inerek Kudüs’e yönelmiş, sonbahara doğru ise dönerek Orta Anadolu’ya, Kappadokia-Galatia (Kayseri-Ankara havalisi)’ya ulaşmış, oradan da Azerbaycan-Baku üzerinden merkeze dönüşle sona ermiştir.
    395-410 Hunlar’ın Trakya’ya akınları ve Kavimler Göçünün İkinci büyük dalgası: Batıya, Balkanlar üzerinden Trakya istikâmetine yapılan Hun akınları ise, 400 yılına doğru artık iyice hissedilmeye başlandı ki, bu akınların başında, aynı zamanda Attilâ’ya kadar devam edecek Hun dış siyasetinin esaslarını tesbit eden Uldız bulunmaktaydı. Bu siyasetin temeli; Doğu Roma/Bizans’nın daima baskı altında tutulması ve Batı Roma ile iyi münasebetlerin devam ettirilmisi idi. İlk nüfuz sahası olarak Bizans’ın seçilmesi, buna karşın Batı Roma ile iyi ilişkilerin devam ettirilmesinin sebebi; “Barbar” kavimlerin Batı Romalılar için olduğu kadar Hunlar için de düşman
     olması ve onlara karşı müşterek hareket etme mecburiyetidir. Uldız’ın bu siyasetini icraya başlaması ve Tuna’da görünmesi ile Kavimler Göçü’nün ikinci büyük dalgası başlamış oldu. Uldız’ın önündan kaçan Asding Vandalları ve Alarikh idaresindeki Vizigotlar İtalya topraklarına doğru çekildi. Romalılar bu ilk dalgayı Nisan 402’de durdurabildiyse de, arkasından gelen daha büyük Barbar akını karşısında Hunlar’dan yardım istemek zorunda kaldı. Vandal, Sueb, Kuad, Burgond, Sakson, Alaman vb. barbar kavimlerinin desteğinde Roma üzerine yürüyen Radagais, bölgede büyük tahribat yaptı. Büyük Feasulae/Fiesole (Floransa’nın güneyinde) muharebesinde, Uldız komutasındaki Romalı kuvvetlerle takviyeli Hun ordusu, barbar ordusunu mağlup etti, Radagais yakalandı ve idam edildi (Ağustos 406). Bu savaşla çaresiz kalan Roma kurtarılırken, Hunlar için Batı istikametinde birer engel olarak görülen Vandal, Alan, Süeb, Sarmat, Kelt vb. barbar kütleleri Ren’in ötesine, Galya’ya atıldı. Hunlar için bölgede rahat hareket imkanı doğdu.
    397-439 Kuzey Leang Devleti: Doğu Türkistan’da kurulmuştur.

Yorum Yazin


sitemap
site ekle