Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Genel Türk Tarihi – 9. Yüzyıl Türk Tarihi Kronolojisi

  • IX. yüzyıl Türk Tarihi Kronolojisi

    9. yy.-1239/1055-1256 Kumanlar/Kıpçaklar/Kıpçak Hanlığı: Özi-Tuna arasında kurulmuştur.
    815/819-999/105 Samaniler Devleti: Kökeni Saman Hudat adlı feodal bir toprak sahibine dayanıyordu. Abbasilere önemli hizmetlerde bulunan Saman’ın torunları 819’da Semerkant ve Herat’ı içine alan sınır bölgesinin yönetimini elde ettiler.
    816-838 Azerbaycan’da Babek’in öncülük ettiği ayaklanma.
    817-838 İmam Şafii’nin (Ebu Abdullah Muhammed bin İdris: 767-820) 20 Ocakta Mısır’ın Fustat şehrinde vefaatı.
    821-1055 Horasan’da Tahirî Emirliği’nin doğuşu ve Maveraünnehir içlerine doğru genişlemesi, Tahiriler. Horasan’da düzeni sağlayamayan Abbasiler, bu bölgenin yönetinıini güçlü bir komutana bırakma yoluna gittiler. Bu amaçla 821’de Horasan valiliğine atanan Tahir İbnü’I-Hüseyin, Nişabur’u başkent edinerek yarı bağımsız bir yönetim oluşturdu
    840 Uygur hâkanlığının Son kaganı Ho-sa (839-840) ve Ötüken Uygurlarının sonu: Yenisey bölgesinde 20 yıldır bir kudret olarak beliren ve Orhun bölgesini sürekli baskı altında tutan Kırgızlar, 840 yılında Uygur topraklarına saldırarak, başkent Ordu-balık’ı zapt ile halkı kılıçtan geçirdiler ve son Uygur kaganını da öldürdüler. Ötüken’deki ocakları sönen Uygurlar, kütleler hâlinde dağılarak, bir kısmı Karluk ülkesine, bir kısmı Çin sınırlarına, büyük bir kısmı da zengin ticaret merkezlerinin bulunduğu İç-Asya’ya göçtüler. Bu dağılışın ardından Uygur tarihinin ikinci safhası başladı. Göçler,
     Hâkan âilesine mensup iki kardeşin önderliğinde gerçekleştirildi. Göç sırasında Vu-hi Tegin (841-846)’i kagan seçen Uygur kütlesi, bazan Kırgız, bazan da Çin tâbiiyetine girmiştir. Diğer bir Uygur kütlesi ise, Pang Tegin idaresinde batı istikametinde, Karluk ve diğer Türk boylarının bulunduğu yurtlara doğru yöneldi. Her iki istikamete giden bu Uygur kütleleri, buralarda yeni devletler kurdular. Fakat bunlar artık “Bozkır Türk devleti telâkkisi”‘nden uzak olup; hâkimiyeti genişletme gibi büyük siyâsî hedefler gütmeyip, daha ziyade başta Çin olmak üzere, komşuları ile dostluk ve ticaret temeline dayalı ilişkileri tercih etmişlerdir.


    840 Moğolistan’da Kırgızlar, Uygurlar’ın yerini aldı. Buradan kaçan Uygurlar’ın bir zümresi Turfan’da Uygur Krallığı’nı kurdular.
    840-1040 Karahanlılar: Kül-Bilge Han tarafından kurulmuş, 1040 tarihinde ise Doğu Karahanlılar (1040-1210) ve Batı Karahanlılar (1042-1212) olmak üzere ikiye bölünmüştür.
    840-1207 Uygur hâkanlığını yıkan Kırgızlar, Ötüken’de kendi müstakil devletlerini kurdular: Hanlar (m.ö. 206-m.s. 220)’dan beri mevcudiyetleri bildirilen Kırgızlar’ı, Çinliler (K’i-ku, Kie-ku, Kie-ka-sse) gibi adlarla zikretmişlerdir. Asya Hunları zamanında Baykal’ın batısında İrtiş havalisinde, yine bir Türk kavmi olan Ting-lingler ile bir arada oturan Kırgızlar, kaynaklarda Türk asıllı gösterilmeyip, tahminen 5.-6. asırlarda Türkleşmiş kavimlerden sayılmaktadırlar. Hia-kia-sse/Kırgızlar, Mu-kan zamanında 560’a doğru I. Göktürk hâkanlığına bağlanmış, fetret devri (630-680)’nde ise müstakil bir devlet durumuna gelmişlerdir. Ancak II. Göktürk hâkanlığı devrinde tekrar bu devlete bağlanan Kırgızlar, 758 yılında da Moyen-çor Kagan tarafından Uygur hâkanlığının hâkimiyeti altına girmişlerdir. 840 yılında şiddetli bir hücum sonucu Uygur hâkanlığını yıkan Kırgızlar, Ötüken’de kendi müstakil devletlerini kurmuşlardır. Bu arada bütün Moğolistan’ı elegeçiren (Çin’deki Liao sülâlesi) K’i-tanlar (Kara Hitaylar, K’i-tanlar’ın halefleridir.), Kırgızları Ötüken’den çıkararak eski yurları olan Baykal’ın batısındaki İrtiş nehri hâvalisine sürmüşlerdir. Kırgız kavminin, Uygur hâkanlığını yıkarak işgal ettiği Ötüken’de tutunamayıp, buranın Moğol K’i-tanlar’a geçmesine ve tam idrâk ve intibak edemediği anlaşılan “Orhun kültürü”nün ortadan kalkmasına sebep olmak, dolayısiyle eski Türk hâkanlar yurdunu, bir daha geri gelmemek üzere, Moğollar’a kaptırmak suretiyle Türk tarihinde oynadığı menfî rol dikkatten kaçmamıştır.
    845-911 Uygur Hakanlığı yıkıldıktan sonra bir kısım Uugur zümresi Doğu Türkistan (Turfan)’a göçerek burada Doğu Türkistan (Turfan) Uygur Devleti’nin temellerini atmışlardır (a.bkz.: 911-1368).
    847-905 Uygur hâkanlığının yıkılması üzerine, Uygurlardan bir kütle “Sarı Uygurlar”, Çin’in kuzeyindeki Kan-su bölgesine göçerek, buranın merkezi Kan-çou (eski adı Gu-tsang)’da yerleşmişlerdir (847). Yukarıda da işaret edildiği gibi, bu Uygurlar artık Bozkır Türk hâkimiyet telâkisinden uzak, Çin ile, daha ziyade ticarî faaliyetler temeline dayalı iyi münasebetler kurmak amacını gütmüşlerdir. Bu amaçla da Çin hükümdar sülâlesi ile akrabalık kurarak, ilişkileri daha da sağlamlaştırmışlardır (a.bkz.: 905-1226)
    860-1068 Uzlar/Oğuzlar/Oğuz Hanlığı: Tuna havalisinde kurulmuştur.

    860-1091 Peçenekler/Peçenek Hanlığı: Siyasi faaliyetleri İdil/Volga-Tuna ırmakları arasındadır.
    867-869 İran’da Şî’i Saffârîler Hânedanlığı’nın doğuşu.
    868-905 Tolunoğulları Devleti: Mısır’da kurulmuştur. Merkezi Kâhire’dir.
    874/875 Sünnî Fars Sâmânî Hanedanı’nın Maveraünnehir’de idareyi ele geçirmesi. Bağdad’daki Halifeden de yetki alan Samani Devleti’nin başkenti Buhara idi.
    890 Karmatlar’ın Irak’ta ilk kez ortaya çıkışları.
    9.-10. yüzyıllar Viking liderleri, Novgorod, Kiyev ve diğer şehirlerde kendi yönetimlerini kurdular (9.-10. yüzyıllar).

  1. #1 melih
    Nisan 25th, 2010 at 09:39

    sağolun bilgi için

    Cevap Yaz.Post Reply
Yorum Yazin


sitemap
site ekle