Sosyalizm

Sosyalizm akımı da diğerleri gibi kaynağını Fransız İhtilalinden
almaktadır. 1789 İnsan ve Vatandaş Hakları Demeci’nin ortaya atmış
olduğu kanun önünde bütün vatandaşların eşitliği, yani siyasal
eşitlik ilkesinin, bilhassa 1815′lerden itibaren, yazarlar tarafından
ekonomik eşitliğe de dönüştürülmesi Sosyalizm akımının doğmasına
yol açmıştır. Bu yazarlar siyasal eşitliğin, toplumdaki kişiler arasındaki
eşitliğin gerçekleştirilmesi için yeterli olmayacağını, tam eşitlik
için kişiler arasında ekonomik eşitliğin de bulunması gerektiğini
ileri sürmüşlerdir. Tabiatıyla, bir istek, bir ideal olarak fikrin ortaya
atılması yeterli değildi. Bir toplumda ekonomik eşitliğin gerçekleştirilmesi
için nasıl bir düzen ve sistemin tatbik edilmesi gerektiği de
gösterilmeliydi. İşte bu güç meseleye cevap bulma çabası, bir çok
düşünür ve yazarları çok çeşitli sosyalist fikirler ileri sürmeye
yöneltmiştir. Herkes kendisine göre bir sosyalist düzen tasarlamıştır.
Bu fikir çeşitliliği ise, sosyalizmi belirli bir sistem halindeki bir fikir
bütünlüğünden yoksun bırakmıştır. Bundan dolayıdır ki, sosyalizm bütün
19′uncu yüzyıl boyunca fikir planında kalmış ve bir fikri tartışmadan
öteye gidememiştir. Liberalizm ve Nasyonalizmde gördüğümüz fiili
hareketlere ve kitle ayaklanmalarına, 19′uncu yüzyılda sosyalizmde hemen
hemen hiç rastlanmaz. Bu da sosyalizmi fiili güçten yoksun bırakmıştır.

(daha fazla…)

Nasyonalizm
Nasyonalizm veya milliyetçilik akımının esası milli bağımsızlıktır.
Başka devletlerin hegemonyası altında yaşayan milletlerin milli
bağımsızlıklarını kazanmaları ve kendi bağımsız devletlerini kurmaları
hareketidir.
Bu hareket de kaynağını Fransız İhtilalinden almaktadır. Bir bakıma
kişi hürriyeti kavramının milletlere de tatbikidir. Nasıl bir insan,
insan olması dolayısiyle bir takım temel hak ve hürriyetlere sahip
bulunuyorsa, bir millet’de, bir bütün olarak, hürriyetine yani
bağımsızlığına sahip olma hakkına sahiptir.
Öte yandan, milliyetçilik hareketinin ortaya çıkmasında, İhtilal
Fransa’sı müessir bir rol oynamıştır. Bilhassa İhtilal Fransa’sının
kaderine 1797′den itibaren hakim olan Napolyon Bonapart, Avrupa’nın
büyük devletleri ile savaşırken ve bu devletlerin topraklarına
girerken, bu topraklardaki milletleri bağlı oldukları devletlere
karşı ayaklandırmış ve Fransa’nın bu milletlere hürriyet getirdiğini
söylemiştir. Bu kışkırtmaların bu milletler üzerinde tesirsiz kaldığını
söylemeye imkan yoktur.
Fakat 1815 Viyana Kongresinde, büyük devletler Avrupa haritasını
kendi çıkarlarına göre düzenlerken, nasyonalizm bakımından, liberalizm
konusunda yaptıkları aynı hatayı işlemişlerdir. Milletler ya
parçalanmış ve bu parçalar başka devletlerin sınırları içine sokulmuş
veya çizilen sınırlar içinde çeşitli milletler bulunmuştur. Mesela,
Polonya toprakları bir kere daha Avusturya, Rusya ve Prusya arasında
paylaşılmış ve Polonyalıların büyük bir kısmı Rusya’nın hegemonyası
altına girmiştir. Halbuki Napolyon 1807 yılında, Prusya ile
Rusya arasında bir tampon olmak üzere, Varşova Büyük Dükalığı
adı ile bağımsız bir Polonya devleti kurmuştu. Polonyalılar bağımsızlığın
tadını almışlardı. 1815 Viyana Kongresinde ise, bu bağımsız
Polonya bir kere daha ortadan kaldırılarak toprakları üç devlet arasında
bölüşülmüştür. Öte yandan, Avusturya İmparatorluğunun sınırları
içinde, başta Macarlar olmak üzere, Polonyalılar, Çekler, Hırvatlar
ve Romenler gibi birçok millet bulunmaktaydı. Hatta Osmanlı
İmparatorluğunun Avrupa toprakları için de aynı şey söylenebilir.

(daha fazla…)

Liberalizm

Bilindiği gibi, Orta Çağlarda Rönesans hareketi sanat alanında
ve Reformasyon hareketi de din alanında insan düşüncesine bir serbesti,
bir çeşit hürriyet getirme amacını gütmüştür. Rönesans ile birlikte
sanatkar tabiata daha geniş bir serbestlik ve hürriyet içinde
bakmaya, ilhamlarını daha geniş sınırlar içinde işlemeye başlamıştır.
Reformasyon hareketi ise, o zamana kadar egemen din olarak
katolikliğin sert katı ve hoşgörüsüz din kalıbını kırarak, Tanrı ile insan
arasındaki münasebetlere bir hürriyet getirmek amacını gütmüştür.
Bunun sonucu olarak; Protestanlık denen yeni bir din şekli ve
onun da çeşitli mezhepleri ortaya çıkmıştır. Protestanlık ve onun
çeşitli mezhepleri, Tanrı-İnsan münasebetlerine, katoliklikten çok
farklı yeni yeni şekiller getirmiştir.
Fakat şu var ki, ne sanat alanındaki hürriyet gelişimi ve ne de
din alanındaki hürriyet gelişimi, insanın toplum içindeki siyasal yaşayışına
herhangi bir serbestlik veya hürriyet getirmekten çok uzak
kalmıştır. Sanat ve din alanında insan düşüncesine bir dereceye kadar
hürriyet gelmiş, lakin hürriyet insanın toplum içindeki siyasal
durumunu değiştirememiştir. İnsanlar yine, kudretini ve yetkisini
Tanrıdan aldığını iddia eden, kral, imparator, prens veya hükümdar
denen bir tek insanın sert, mutlak ve sınırsız otoritesine tabi olarak
ve onun keyfi idaresi altında yaşamaya devam etmişlerdir.
Daha açık bir deyişle, toplum içinde kişinin insan olarak hiç bir
değeri tanınmamıştır.

(daha fazla…)