Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Oğuz Boyları Listesi

  • Oğuz Boyları Listesi

    Reşidüddin ve Kaşgarlı Mahmud’a göre Oğuz boylarının listesi şöyle belirlenmişti:

    Kaşgarlı Mahmud’un Listesi:

    1- Kınık           12- Kara-Bölük

    2- Kayığ          13- Alka-Bölük

    3- Bayundur    14- İğdir

    4- İva, yuva    15- Üreğir, Yüreğir

    5- Salgur         16- Totırka

    6- Afşar           17- Ula-Yundluğ

    7- Beğtili          18- Töker

    8- Bügtüz        19- Beçenek

    9- Bayat          20- Çuvaldar

    10- Yazgır         21- Çepni

    11- Eymür         21- Çarukluğ

    Reşidüddin’in Listesi

    BOZOKLAR

    • Gün Han
    • Ay Han
    • Yıldız Han
    • Kayı
    • Yazır
    • Avşar
    • Bayat
    • Döğer
    • Kızık
    • Alkara-evli
    • Dodurga
    • Beğdili
    • Kara-evli
    • Yaparlı
    • Karkın

     
    ÜÇOKLAR

    • Gök Han
    • Dağ Han
    • Deniz Han
    • Bayındır
    • Salur
    • Yiğdir
    • Beçene
    • Eymür
    • Bügdüz
    • Çavuldur
    • Ala-yundlu
    • Yıva
    • Çepni
    • Üreğir
    • Kınık

    Tablodan görüleceği gibi her iki müellif arasında bazı farklar oluşmuştur. Çaruklu boyu Reşidüddin’de görülmediği gibi Yaparlı, Kızık ve Karkın boyları da Kaşgarlı’nın listesinde yer almamaktadır. Bu husus, boyların nüfus kaybına uğrayıp diğer boylar arasında kaybolmaları ile ilgili olabileceği ihtimalinin yanı sıra, boyların alt gruplarından birinin ya da bir kaçının nüfus bakımından güçlenerek diğer boylar gibi temsil olunmaya başlaması ile de ilgili olsa gerektir.

    Bu husus ile ilgili en kıymetli örnekler Anadolu’da ve Orta Doğu’da görülmektedir. Bu cümleden olarak, Memlüklerin Gazze’den Diyarbekir’e kadar yurt verdiği Türkmen aşiretleri arasında101 Avşarlara mensup bulunan Köpekli, Gündüzlü ve Kutbeyli aşiretleri Avşarlar ile birlikte her biri ayrı ayrı temsil olunmaktaydı. Bunlar, bu dönemde Köpekli Avşarı, Gündüzlü Avşarı, Kutbeğli Avşarı şeklinde boy adları ile birlikte; daha sonraları ise sadece kendi adları ile anılmaya başlamışlardır. Keza, Güney Anadolu Toroslarında konar-göçerlik eden Bozdoğan Yörükleri arasında tesadüf edilen Iğdır, Adana havalisindeki aşiretler arasında görülen Peçenekler nüfus bakımından temsil güçlerini bütünüyle kaybetmişlerdi. Öte yandan Anadolu’da Türkmen aşiretlerinin tâbi olduğu Halep, Dulkadir, Bozulus, Karacakoyunlu, Uluyörük, Atçeken, Yeni il, Bozdoğan, Varsak gibi üst kimlikler oluşmuştu ve 24 Oğuz boyuna mensup boylar burada “Avşar tabi-i Dulkadirli” gibi yeni üst kimlikleri ile birlikte anılır olmuşlardı.102 Binaenaleyh, Kaşgarlı Mahmud ile Reşidüddin’in Oğuzlara dair verdikleri listeler elbette kat’i listeler olmayıp, listelerin tutulduğu dönemlerdeki boy sayılarını ve büyük boyları yansıtmaktaydı.

    Bozok ve Üçok meselesine gelince, Reşidüddin Oğuznamesi’nde Bozok ve Üçok ayrımının daha Oğuz Kağan zamanında başladığına dair bilgi bulunmaktaydı. Dede Korkut Oğuznamelerinde ise Bozok ve Üçok yerine, İç Oğuz ve Dış Oğuz (Taş Oğuz) ayrımı bulunmaktadır. Şüphesiz bu, Bozok, Üçok ayrımının tabiî bir yansımasıdır. Öte yandan XII. yy.’da Selçuklulara karşı isyan eden Oğuzlar “Bozok” ve “Üçok” olmak üzere iki gruba ayrılmışlardı. Üçokların başında Tûtî Bey, Bozokların başında ise Korkut Bey bulunuyordu. Ayrıca, Dinar, Bahtiyar, Arslan, Çakır ve Mahmud Bey adlı boy beyleri vardı.103 Buna göre, her ana kol bir bey tarafından temsil olunmakta, boylar ise ayrıca kendi beylerinin idaresinde bulunmaktaydı.

    Moğol istilası sırasında, Türkmenlerin kalabalık kitleler halinde Anadolu’ya gelmeleri ve Anadolu Selçuklu Sultanlarının bunları Anadolu’nun çeşitli bölgelerine  sevk etmeleri Bozok-Üçok teşkilatında ve boy yapılarında büyük bir erozyon meydana getirdiği anlaşılmaktadır. Bu cümleden olarak, Memlük Devleti’nin Gazze’den Antakya’ya kadar olan sahada yurt verdiği Avşar, Beğdili, Döğer, Bayat, İnallu gibi Türkmen boyları arasında Bozoklu ve Üçoklu diye iki grup daha vardı. Bu husus galip ihtimal, Moğol istilasının Türkmenlerin eski boy teşkilatlarında meydana getirdiği büyük bozulma ve dağılma süreci ile ilgili olup Bozoklular ve Üçoklular bünyelerinde kendi boy isimleri ile anılmayan gruplardan oluşuyordu.

    Kayıtlardan, Dulkadiroğulları Beyliği’nin Bozoklardan, Ramazanoğulları Beyliği’nin ise Üçoklardan meydana geldiği anlaşılmaktadır. Ancak, kanaatimizce, anılan beyliklerin Bozoklu yahut Üçoklu kabilelerin bir araya gelmesi ile kurulduğunun aksine olarak, sadece beyliği kuran ailenin dayandığı boyu yansıttığı hususu üzerinde de durmak gerekir. Çünkü, ne Dulkadir Beyliği’nin kurulduğu Elbistan-Maraş bölgesinde Bozoklar ne de Ramazanoğlu Beyliği’nin kurulduğu Çukurova bölgesinde Üçoklar homojen bir yapı göstermedikleri gibi bir süre sonra tarihten sessiz sedasız çekilmişlerdir. Bugünkü Yozgat bölgesinin bulunduğu sahaya, Osmanlılar zamanında verilen Bozok adı da Dulkadir Beyliği’ni kuran ve “Bozoklu” adını taşıyan aşiretlerin hatıraları olmalıdır.

    NOT: Gazi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü Öğretim Görevlisi Sayın Yrd. Doç. Dr. Tufan Gündüz’ün Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi’nin 2. cildinde yer alan “Oğuzlar / Türkmenler” adlı makalesinden yararlanılarak yazılmıştır.

Yorum Yazin


sitemap
site ekle