Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Sarı Uygurlar

  • Kan-Chou Uygur Devleti (Sarı Uygurlar) [ Sarı Uygur Devleti ]

    840 Kırgız yenilgisinden sonra Uygur kavimleri Hakan sülalesi mensuplarının idaresinde dört tarafa göç ettiler.
    Güneye giden Uygurlar Wu-chia (üge) Tagin’i Kağan seçtiler (841). 849 baskınında Kırgızların eline geçmiş olan Tai-ho prensesini kaçırdılar. Eski imparatorun kızı olan prensesin Çinlilerin gözünde değeri çok büyüktü. Uygurlar bundan istifade etmek istediler. Fakat aralarında anlaşmazlık çıktı. Çinliler de Şato (Çöl)’ların yardımı ile prensesi kaçırdılar. Bir türlü durumu düzeltmeyen Wu-chia Kağan 847’de Altaylarda öldürüldü.
    Bundan sonra Uygur Tarihinin ikinci devresi başlamaktadır. Değişik bölgelere göç etmek zorunda kalan Uygurlar zamanla küçük şehir devletleri kurarak Orta Asya İpek Yolu ticaretine hakim oldular. İşte onlardan biri de Kan-chou Uygur Devleti’dir.
    Kan-chou Uygurları kuruldukları günden beri T’ang sülalesi ile iyi geçinmişlerdi. Beş sülale devri boyunca da bu dostluğu devam ettirmeğe çalıştılar. Çin imparator kızları ile Uygur Hakanları arasındaki evlenmelerle akrabalık münasebeti de devam etmekteydi. Uygurlar 10’uncu asıra kadar merkezi Tun-huang’da bulunan Çinlilerin “Vazifeye Koyuluş Ordusu”na bağlı olarak hareket ediyorlardı. 905 yılında bu ordunun çinli kumandanı Çin imparatorundan ayrılıp, Kua, Shai, yi ve Hsi isimli 4 vilayetten müteşekkül bir otonom devlet kurmuştu. Bu krallık Uygurlara baskı yapıp, bölge ticaretini ele geçirmeğe kalkınca Uygurlar dayanamadı, 911’de Tegin’in kumandasındaki uygur ordusu krallığın merkezi olan “Tun-huang”ı ele geçirdi.
    909 ve 911’de Çin’e elçilik heyetleri gitti. Tun-huang zaferi Kan-chou Uygurlarının Çinliler nazarında itibarını arttırdı.
    924’de Jen-mei Kağan Çin’e elçi gönderdi. Çin İmparatoru çok memnun oldu. Hediye olarak götürülen “yeşim taşı, amonyak tuzu, antilop boynuzları, Pers brokarları, keçe kumaş, pamuklu kumaş, yeşil ve beyaz şap” bize bölgenin kıymetli ticaret mallarını göstermektedir.
    Jen-mei Kağan 924’de öldü. Yerine Tigin Kağan oldu. 925 de Çin’e bir elçilik heyeti gönderdi. 926 da öldü. Onun yerine geçen A-to-yü (Adug) de Çin’e sık sık elçi göndermiştir, Çin kaynakları A-to-yü’nün ölümünden bahsetmezler 928’den itibaren Kağan olarak Jen-yü ismi görülür.
    Seleflerin çabukça birbirini takip etmeleri Kan-chou’da 924-928 arasında çalkantılı bir durum olduğu fikrini veriyordu. Çin’e giden Uygur elçilerinin sayısı da artmıştı.
    931-932 Tangutlar Uygur kervanlarını soymağa başladılar. Bu durum Uygurların da Çinlilerin de hoşuna gitmiyordu. Birlikte mücadele ettiler.
    Jen-yu Kağan 933’de öldü. Yerine Jen-mei geçti. 934’de Çin’e giden elçilik heyetinde Sarı Uygurlar da Maniheizmin işreti olarak 8 Mani rahibi vardı. Jen-mei Kağan’ın ismi 939 tarihine kadar o sülale yıllıklarında görülmektedir. Ölüm tarihi verilmemiştir. Daha sonra başka hakan ismi de geçmemektedir.
    934-935’de Çin elçileri geldiler. Kervanların muhafazası için yeni tedbirler alındı.
    Uygurlar 938’de Çindeki yeni hanedanla dostluğa devam maksadıyla zengin hediyelerle bir elçilik heyeti gönderdi. Yeşim taşı ve at ticareti herkes için önemli idi.
    Çin’in Kuzey batısındaki küçük selür devletleri ile daha yoğun ticaret yapabilmek için Çin imparatoru bölgeye Kao chü-huei başkanlığında bir elçilik heyeti gönderdi. 938’de başlayan yolculuk 943’de tamamlanabilmiştir. Bu uzun seyahatin raporları bize bölgenin etnik, siyasi ve iktisadi durumu hakkında çok şey söylemektedir.
    Sarı Uygurlar siyasi olarak 940’dan sonra Hıtay (Ki-tan, Liao) ların 1028’den sonra Tangutların, 1226’dan sonra Cengiz devletinin nüfüz sahası içinde idiler. Bugün halen kuzeybatı Çin’de yaşamaktadırlar.
    -
    NOT: Bu ilgili makale, Mimar Sinan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü Öğretim Görevlisi Sayın Prof. Dr. Gülçin Çandarlıoğlu’nun Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi’nin 2. cildinde yer alan “Uygur Devletleri Tarihi ve Kültürü” adlı makalesinden yararlanılarak yazılmıştır.
Yorum Yazin


sitemap
site ekle