Tarihe Yardımcı Bilim Dalları

Logo Background RSS

Isminiz@Tarih.gen.tr Uzantılı MSN
Forum

Tarihe Yardımcı Bilim Dalları

  • Tarihe Yardımcı Bilim Dalları

    Tarih biliminin alanı çok geniştir. Bu yüzden bu alan içerisindeki olayları, belge ve bulguları açıklarken diğer bilimlerden yararlanır. Böylelikle araştırın konu, tarihi daha gerçekçi bir sonuca ulaştırmaktadır. Şimdi tarihe yardımcı olan bilim dallarını listeleyip tek tek tanımlarını yapıp örneklerle açıklayalım. Bu bilim dallarını açıklarken dikkat etmeniz gereken asıl nokta ise, o bilimin tarihe nasıl yardımcı olduğudur. Örneğin bir tarihçi tarihi bir belge bulduğunda dilini bilmeyebilir bu yüzden bu eski yazmaları okuyan bilim dalıyla etkileşim haline geçip o belgeyi tercüme edip tarihe kazandırır. İşte bu gibi durumlarda birden fazla bilim dalı tarihe yardımcı olur.

    1. Coğrafya
    2. Arkeoloji
    3. Antropoloji
    4. Etnografya
    5. Hukuk
    6. Kronoloji
    7. Edebiyat
    8. Felsefe
    9. Paleografi
    10. Epigrafi
    11. Sosyoloji
    12. Filoloji
    13. Diplomatik
    14. Nümizmatik
    15. İstatistik
    16. Ekoloji
    17. Kimya
    18. Sanat Tarihi
    19. Heraldik


    Şimdi tarihin faydalandığı bilim dallarını tek tek açıklayalım.

    1- Coğrafya

    Bilindiği üzere her tarihi olan bir mekanda (yerde) geçer. Bu mekanın yer şekilleri, iklimi, yapısı orada meydana gelen olayda ne kadar etkili olduğunu açıklamada tarihe yardımcı olur. Tarih olaylarında coğrafya önemli bir yere sahiptir. Eğer ki bir yerde bir olay olmuş ise ve o yerin coğrafi özellikleri bilinirse ilgili olay ile ilgili daha iyi anlaşılmasında, tüm yönlerin aydınlatılmasında önemli katkı sağlar.

    Örnek: Sarıkamış Harekatı’nı ele alalım. Sarıkamış Harekatı, 1. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin Rusya’ya karşı düzenlediği ve amaç olarak düşmanı arkadan kuşatarak etksizleştirmeyi hedef alan başarılı bir plandı. Ancak günümüz Kars iline bağlı olan Sarıkamış’ın kış soğukluğu çok aşırı derecede düşüktür (-40 derece). Harekatın uzaması ve askeri teçhizatın kış şartlarına karşı yetersiz olması ile kışın bastırmasıyla birlikte cephedeki Osmanlı ordusunun yaklaşık tümü donarak hayatlarını kaybetmişlerdir. Görüldüğü gibi iklim şartları yani coğrafya, tarihi olay üzerinde etkili olmuştur.

    2- Arkeoloji

    Arkeoloji, kazı bilimi demektir. Tarihe yardımcı olduğu nokta ise, özellikle yazının olmadığı dönemlerin aydınlatılmasında son derece önemli bir bilim dalıdır. Yazının olmadığı dönemlere de tarih öncesi dönemler de denir.

    Örnek: Samsun’da Amisos antik kentinde yapılan bir kazıda üç metre yükseklikte bir oda bulunup bu odada 3 mezar bulunmuştur. Bu mezarın içinde ziynet eşyaları, çanak çömlek, cam ve mermerden yapılma bazı arkeolojik buluntular bulunmuştur. Aynı zamanda altın bir takı bulunup bu takının süslemesinin yanı sıra yılan şeklindedir. Sadece bu takıya bakıp o dönemin süsleme sanatı, teknolojisi hakkında bilgi sahibi olabiliyoruz. İşte yazının olmadığı veya yazılı bir belgenin olmadığı durumlarda arkeolojik kazılar sayesinde bir çok tarihi bilgi elde edebiliyoruz.

    3- Antropoloji

    İnsan ırkını inceleyen bilim dalıdır. Antopoloji, insanın iskeleti, kafatası gibi özellikleri araştırmaktadır. Bunun yanında antropolojinin bir alt dalı olan sosyal antropoloji de insan kültürlerinin geçmişten günümüze kadar olan gelişimleri inceler. Antropolojiye bir örnek olarak da 1991 yılında Avusturya-İtalya sınırında bulunan Ötzlar Alpleri’nde bir mumya bulunmuş ve yapılan incelemelerde Bakır Çağı ile ilgili önemli bilgiler sağlanmıştır. Aynı zamanda bu mumyanın ölümü sırasında 30 ila 45 yaşlarında hayatının bittiğini ve 1.60 cm boyunda olduğu belirlenmiştir.

    4- Etnografya

    Tarihi kaynakların az olduğu dönemlerde önem arz edip toplumların, yaşayışlarını, örf ve adetlerini, geleneklerini inceleyen bilim dalıdır.

    5- Hukuk

    Hukuk, gerek bir toplumda insanların birbiriyle olan gerekse devletle olan ilişkilerini yansıtan kanun ve yasalarla devlet ve toplum düzenini sağlamasıdır. Aynı zamanda hukuk kuralları ilgili toplum veya devletin siyasi, sosyal, kültürel özellikleri hakkında bilgi almamızı sağlamaktadır. Hukuk kuralları yazılı veya sözlü olabilmektedir. Yazılı olanlara Türk tarihinde töre olarak anılmaktadır. Bu kurallar bütünü toplumun veya devletin gelişmişlik düzeyini bilmemizde yardımcı olmaktadır. Eski Türk töresine göre, adam öldürmenin, devlete isyan etmenin, ordudan kaçmanın cezası ölümdür.

    6- Kronoloji

    Kronoloji, zaman, takvim bilimidir. Her tarihi bir olayda zaman olmazsa olmazdır ve her olayın bir meydana gelme zamanı vardır. Tarih için son derece önemli olan kronolojide sıralama çok önemlidir. Çünkü olaylar arasında neden sonuç ilişkisi kurulmasını sağlar. Örneğin 1. Dünya Savaşı’nın sonuçları, 2. Dünya Savaşı’nın nedenidir. Aynı zamanda bir bilim olan tarihte belirsizlik söz konusu olamaz. Bir olayda tarih belirtilmezse hikayeden öteye gidemez. Zamanını bilmediğimiz olaylarla ilgili açıklama yapmamız, bir sonuca ulaşmamız veya ondan sonra oluşan olaylara etkisinden bahsedemeyiz.

    7- Edebiyat

    Edebiyat, bir kişinin duygularını, düşüncelerini sözlü veya yazılı şekilde anlatma biçimidir. Bir olayla ilgili yazılmış bir şiirde, roman veya hikayede, o dönemin şartlarını, düşünme biçimini, yaşayışı hakkında bilgi sahibi olabiliyoruz. Olayla aynı dönemde yazılmış şiirler tarih belgeleri olarak önem arz etmektedir. Örneğin, İran edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan Firdevsi’nin Şehname adlı yapıtında İranlılar ile Türkler arasındaki mücadeleyi anlatır ve olay sonunda İskit Türkü olan Alp Er Tunga’nın ölümüyle sonuçlanan mücadelelerde Alp Er Tunga Ağıtları adlı şiiriyle ilgili hükümdar hakkında ve devlet halkının hükümdara olan bakışını göstermektedir.

    8- Felsefe

    Felsefe, akıl ve mantık çerçevesi içerisinde doğru düşünme biçimidir. Özellikle tarih felsefesi, tarih olayları inceler ve değerlendirir. Bir olayı değerlendirip tahlil etmek için o dönemin felsefesinin bilinmesi gerekir.

    9- Paleografi

    Paleografi, Eski yazıların okunmasını sağlayan bilimdir. Bir tarihi olayın araştırılmasında o toplumun dilini bilmek yeterli olmaz. Aynı zamanda o toplumun yazısının da bilinmesi gerekir. Bu yüzden herhangi bir eski belge ve bulgular bulunduğunda paleografi bu yazıların okunmasında tarihe yardımcı olmaktadır. Örneğin eski Mısır dönemini incelemek isteyen biri o dönemin yazısı olan hiyeroglif (resim yazısını) bilmesi gerekmektedir.

    10- Epigrafi

    Epigrafi, anıtlar üzerindeki kitabeleri ve yazıları inceleyen bilim dalıdır. Örneğin Göktürk Devleti döneminde yazılmış Orhun Anıtları veya Orhun Kitabeleri buna emsal teşkil etmektedir. Bu dikili anıtlarda Göktürk devletinin sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasal bilgiler elde edilmiştir. Aynı zamanda Türk tarihinin ilk yazılı belgeleridir.

    11- Sosyoloji

    Sosyoloji, toplumları inceleyen bilim dalıdır. Bir tarihi olayın değerlendirilebilmesi için o olayı meydana geldiği dönemdeki toplumun yapısının, değer yargılarının bilinmesi gerekmektedir.

    12- Filoloji

    Dünyada var olmuş ve var olan tüm dilleri inceleyen bilim dalıdır. Bu bilim dalı diller arasındaki akrabalığı, diller arasında kelime ve sözcük alışverişleri inceler. İki farklı ırkta aynı kelimeler kullanılıyorsa bu iki ırk arasında etkileşim olduğunu göstermektedir. Diller arasındaki bu bağ sayesinde tarihi açıdan inceleme yapma olanağı sunmaktadır.

    13- Diplomatik

    Tarihi belgelerin tür ve şekil olarak inceleyen bilimdir. Kısacası belgelerin sahte olup olmadığını, hangi makamdan hangi makama gönderildiğini, belgeler üzerindeki şekil ve işaretlerin ne anlama geldiğini, devletler arası yazışmaları, devlet politikalarını, yönetim anlayışları hakkında tarihi bilgilerin elde edilmesini sağlar. Artık bir belgenin bulunması yeterli değildir o belgenin sahte olup olmadığı da son derece incelenmesi gereken önemli bir durumdur. Belgenin sahte olmaması, tarihi olayın doğru tahlil edip bir değerlendirme yapmamızı sağlar.

    14- Nümizmatik

    Nümizmatik, eski paraları inceleyen bilim dalıdır. Herhangi bir döneme ait olan bir paranın bulunmasıyla o paranın üzerindeki şekil, sembol, yazılarla o ilgili medeniyet hakkında bilgi edilmesi açısından tarihçiye önemli bilgiler sağlar. Bu bilgiler içinde, o devletin hükümdarı, devletin yazısı ve devletin ekonomik durumu hakkında bilgi sağlar. Örneğin bir paranın bulunması ve paranın altın olması halinde ilgili devletin, hükümdarın o dönemde zengin bir ekonomiye sahip olduğunu göstermektedir. Çünkü zengin olmayan bir ülke altın para bastırmayıp daha ucuz olan gümüş veya demir para bastırması gerekmektedir. Böylelikle Nümizmatik bilimi sayesinde, paranın değeriyle ilgili devletin o dönemdeki mali gücü hakkında tarihçiler bilgi sahip olabilmektedir.

    15- İstatistik

    İstatistik, herhangi bir amaç için toplanan bilgilerin, verilerin belli bir düzen içinde şekil, sembol, grafik veya tablolarla belirtilmesidir. Bu bilim sayesinde uzunca anlatılması gereken bir bilgi kısa ve küçük bir tabloyla anlatılarak işler kolaylaştırılır. Bu açıdan bakıldığında örneğin bir tarihi olayda iki tarafında asker sayısı, silah türleri ve sayıları bir tabloyla belirtilip daha anlaşılır hale getirilebilir.

    16- Ekoloji

    Ekoloji, canlıların birbiriyle, çevreleriyle olan ilişkilerini incelemesinin yanında doğanın korunmasına yönelik çalışmalar yapan bir bilim dalıdır. İnsanların gerek üretim gerekse tüketim anlamında yaptıkları çalışmalar doğanın dengesini bozabilmektedir. Doğal dengenin bozulması da insanların yaşamlarını aynı zamanda tarihin akışını değiştirebilmektedir.

    17- Kimya

    Bulunan herhangi bir tarihi belgenin hangi döneme ait olduğunu Kimya bilimi bulabilmektedir. Kimya bilimindeki Karbon 14 yöntemiyle bir belgenin madde yapısı incelenerek hangi tarihlere ait olduğunu bulabilmektedir. Aynı zamanda bulunan belgenin orijinal olup olmadığını da ilgili belgenin kağıt yapısını, mürekkebini inceleyerek bulabilmektedir. Bu yönüyle tarihin daha doğru yazılması adına kimya son derece önemli bir görev üstlenmiş ve tarihe yardımcı olmaktadır.

    18- Sanat Tarihi

    Sanat Tarihi, Arkeolojinin yönteminden yararlanmasıyla birlikte son dönemde gelişmekte olan bir bilim dalıdır. Sanat Tarihi sayesinde bulunan bir eserin incelenmesiyle ilgili dönemde halkın sanata bakış açısını, sanat uğraşlarını, toplumun kültür seviyesini anlamamızda tarihe yardımcı olmaktadır. Örneğin Hunlara ait olduğu bilinen ve dünyanın ilk halısı olarak kabul edilen Pazırık halısı üzerindeki motif ve desenlerle ilgili toplum hakkında bir çok bilgi vermektedir.

    19- Heraldik

    Heraldik, armaları inceleyen bilim dalıdır. Bir devletin, kuruluş ve kurumun armalarını inceleyerek tarihe yardımcı olmaktadır. Örneğin Osmanlı Devleti’nin armasına bakılarak bir çok bilgi elde edilebilir. Bu bilgiler arasında, savaşçı, adaletli, İslamiyeti benimseyen, İslam hukukuna göre hareket ettiğini gösteren simgeler bulunmaktadır.

    NOT: Bu ilgili makale tarih.gen.tr yönetimi tarafından yazılmıştır.

     

    TARİHE YARDIMCI BİLİM DALLARI ÖZET

    1- Coğrafya: Yer bilimidir. Tarihe, olayların meydana geldiği yeri, o yerin iklimini, yeryüzü şekillerini inceleyerek yardımcı olur.

    2- Arkeoloji: Kazı bilimidir. Toprak veya su altında kalmış tarihsel kalıntıların bulunması ve ortaya çıkarılması konusunda tarihe yardımcı olur. Özellikle yazının olmadığı dönem olarak adlandırılan tarih öncesi dönemlerin aydınlatılmasında en fazla arkeoloji biliminden yararlanılır.

    3- Antropoloji: İnsan ırklarını fiziksel açıdan inceleyen bilimdir. Sosyal Antropoloji ise, toplumların kültürlerinin başlangıçtan günümüze kadarki gelişimini inceler.

    4- Etnografya: Gelenek, görenek ve töreleri inceleyerek geçmişte yaşamış toplumların kültürel yaşamlarının öğrenilmesini sağlar. Böylece olayların kültürel nedenlerinin anlaşılmasında tarih bilimine katkı sunar. Kısacası kültür bilimidir.

    5- Kronoloji: Zaman (takvim) bilimi demektir. Tarihsel olayların zamanının bilinmesi önemlidir. Olayların meydana geldiği tarihin bilinmesi olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurulmasına yardımcı olur.

    6- Paleografya: Eski yazıları inceleyen ve bu eski yazıları okuyan bilim dalıdır.

    7- Epigrafya (Epigrafi): Kitabeler bilimi demektir. Taşların, anıtların ve kitabelerdeki yazıların okunmasını, çözümlenmesini ve yorumlanmasını sağlayarak tarih bilimine katkıda bulunur. Örneğin Kök Türk Devleti’nin Orhun Anıtlarını okumak için bu bilimden yararlanılır.

    8- Filoloji: Dil bilimidir. Diller arasındaki akrabalıkları, sözcük alışverişini araştırarak toplumların birbirine yakınlık derecelerinin ve göç hareketlerinin açıklanmasında tarih bilimine katkı sunar.

    9- Diplomatik: Belge bilimidir. Devletlerin resmi evraklarını (Ferman, antlaşma metinleri, şeriye sicilleri, berat vb.) şekil ve içerik bakımından inceleyen bilimdir.

    10- Nümizmatik (Meskukat): Para bilimidir. Eski paralar üzerinde bulunan yazı ve tasvirler ile bu paraların ait oldukları uygarlıklar hakkında bilgi edinilmesi yoluyla tarih bilimine yardımcı olmaktadır. Bir paraya bakarak o devletin, ekonomik durumu hakkında yorum yapılabilir.

    11- Onomatoloji (Onosmatik): Ülke, bölge, kent, dağ, ırmak vb. adlarının nereden geldiğini ve anlamlarını ortaya çıkararak uygarlıkların gelişiminin ve birbirleri ile ilişkilerinin aydınlatılmasında tarih bilimine katkı sağlar. (Toponomi bilimi de benzer işlevi gören bir bilimdir.)

    12- Sicilografi: Mühür bilimi demektir. Herhangi bir tarihî belgede kullanılan yazı çeşidi, hükümdar ismi, mühür ve o belgenin yazıldığı dönem hakkında bize bilgi verir.

    13- Heraldik: Armaları inceleyen bilim dalıdır. Devlet, kurum ve kuruluşların armalarının incelenmesini sağlayarak tarih bilimine yardımcı olmaktadır.

    14- Kimya: Kimya bilimindeki “Karbon 14 Yöntemi” ile tarihî bulguların hangi döneme ait olduğunun belirlenmesinde tarih bilimine yardımcı olur.

    15- Sanat Tarihi: Resim, heykel, mimarlık ve süsleme sanatları sanat tarihinin konusuna girer. Toplumların kültür seviyelerini ve medeniyete olan katkılarını araştırarak tarih bilimine yardımcı olur.

    16-  Arkeometri: Arkeolojik buluntuların tarihlenmesinde, kronolojik araştırmaların düzenlenmesinde tarih bilimine katkı sağlar.

    17- Hukuk: Bir toplumun siyasi, kültürel ve iktisadi yapısıyla ilgili bilgiler vermektedir. Bir toplumun hukuk kurallarının incelenmesiyle elde edilen veriler tarih bilimine yardımcı olmaktadır.

    18- Edebiyat: Tarihte meydana gelen olaylar duygu ve düşünceleri söz ve yazı ile etkili bir biçimde anlatma sanatı olan edebiyata konu olmuştur. Olayların aktarılmasında önemli rol oynayan edebiyat tarihi olayların incelenmesinde tarih bilimine yardımcı olmaktadır.

    19- İstatistik: Elde edilen verileri toplama, tablo ve grafiklerle özetleme ve sonuçları yorumlama bakımından tarihe

    20- Sosyoloji: Toplum bilimidir. Toplumların incelenmesini, toplumsal olayların bağlı olduğu genel kuralların incelenmesini, toplumların oluşturdukları kurum ve kuruluşların insan ve toplum yaşamına etkilerinin incelenmesini sağlayarak tarih bilimine yardımcı olmaktadır.

    21- Felsefe: Tarihî olayların doğru değerlendirilip yorumlanabilmesi ancak o devrin felsefesinin bilinmesiyle mümkündür. Bu açıdan tarihe yardımcı olur.

    DİKKAT: Yazının olmadığı dönem olarak bilinen “tarih öncesi dönemlerde”

    1- Paleografya

    2- Epigrafya

    3- Diplomatik

    4- Nümizmatik  

    gibi yazıyla uğraşan bilimlerden YARARLANILAMAZ! Çünkü o dönemlerde yazı yok!

    Etiketler:

  1. #1 ibrahim
    Aralık 10th, 2014 at 22:50

    Çok sağ olun hiçbir yerde böyle( ayrıntılı) bir şekilde bulamadım Alllah razı olsun . . .

    Cevap Yaz.Post Reply
  2. #2 ELİF
    Aralık 21st, 2014 at 21:52

    Bu hangi kaynaktan yararlanılarak yazılmıştır kaynak belirtir misiniz ?

    Cevap Yaz.Post Reply
  3. #3 Tarih
    Ocak 15th, 2015 at 22:26

    Bu kaynaktan öte tarih öğretmeni olarak aldığım eğitim ve birikimlerim neticesinde kendim yazdığım bilgilerdir. Bu bilgiler de doğruluğunu her türlü kitaptan kontrol edebilirsiniz. Ayrıca Tarih 9 ders kitabı özellikle kaynak alınarak anlatılmıştır. Yani Tarih 9 ders kitabındaki yeteri kadar belirtilmeyen bu konu tarafımca uygun bilimsel şekilde genişletilmiştir.

    Cevap Yaz.Post Reply
Yorum Yazin


sitemap