Temmuz, 2011 | Tarih Kütüphanesi - Part 3

Logo Background RSS

» 2011 » Temmuz

  • Başat Güç Kavramı
    Yazar Tarih Temmuz 30th, 2011 | 1 Yorum var1 Yorum Yorum var

    ç. Üstünlüğün İberik’ten Kuzey Avrupa’ya Geçmesi

    (i) “Başat Güç” Kavramı:

    George Modelski[1] tarafından geliştirilen kurama göre, 15. yüzyılla birlikte dünya tarihi, belirli devletlerin belirli bir süreyle yeryüzünde “başat güç” (dominant power) durumuna yüklemeleri ve sonra bu statülerinden düşmeleri zinciri içinde bugüne doğru akmaktadır. Bu başat güç durumuna yükseliş ve düşüş kabaca yüz yıllık sürelerle olmaktadır. Belirli bir devlet yükselerek dünya denizlerinde egemen duruma geçmekte (başat gücün tanımında okyanuslara egemen olmak önemli ve belirleyici bir özellik olarak gösteriliyor) ve bu egemenliğini hemen hemen yüz yıl sürdürmektedir. Bu süre içinde başat güce meydan okuyan başka bir güç (Challenger) çıkmakta ve ikisi arasında, belki sistemin öteki üyelerinden bir kısmının da katıldığı, büyük bir savaş yeni başat gücün belirmesini sağlamaktadır. Bu yüzük savaşsa, genellikle başat güç ve meydan okuyan güç değil, üçüncü bir devlet kazançlı çıkarak dünya egemenliğini kurmaktadır. 

                Modelski’nin kuramından hareket ederek şöyle bir kaba gözlemde bulunabilir: 15. ve 16. yüzyıllar, önce Portekiz, sonra İspanya’nın başat güç oldukları yüzyıllardır.[2] 1568’de Hollanda-İspanya Savaşları Portekiz ve İspanya’yı başat güç statüsünden düşürecektir. 17. yüzyıl Hollanda’nın 18. yüzyıl ise Fransa’nın başatlığını vurgulamaktadır. 19. yüzyılda İngiltere denizlere egemen olarak başat güç statüsüne yükselecek ve bu egemenliğe karşı Almanya’nın meydan okuması, 20 yüzyılda iki dünya savaşına yol açacaktır. Bu ikisi arasındaki mücadeleden ABD yararlanarak, 20 yüzyılın ikinci yarısında başat güç olacaktır. ABD’nin bu üstünlüğü, deniz hava ve uzaydaki egemenliği dikkate alınırsa hala sürmektedir. Bu üstünlüğe meydan okuyan ise Sovyetler Birliği’dir. 


    [1] “The Long Cycle of Global Politics and the Nation-State”, Comparative Studies in History and Society, c. 20, No: 2, ss. 214-235, Nisan 1978: “Long Cycles of World Leadership”, Paper delivered at the annual convention of the American Political Science Association, Nwe York, 1981; “Testing Cob-web Models of the Long Cycle of World Leadership”, Paper delivered at the 17th North American Conference, Peace and Science Society, Pennsylvania, Kasım 1981; Principles of World Politics, 1972, New York, The Free Pres, 1972. 

    [2] Bu yüzyıllarda Osmanlı Devleti üç kıtaya yayılan geniş ve güçlü bir imparatorluk kurmuşsa da, Akdeniz ve Kızıldeniz’in ötesinde büyük okyanuslara açılıp dünya deniz üstünlüğünü kuramadığı ve temelde bir kara devleti olarak kaldığı için “başat güç” kategorisine alınmamaktadır.

    Not: Bu ilgili makale Oral Sander’in “Siyasi Tarih ilkçağlardan 1918’e” adlı eserinden yararlanıp yazılmıştır.
    Kitabı, İmge Kitabevi Yayınları’ndan temin edebilirsiniz.


    Siyasi Tarih’in Tüm Konuları İçin Yukarıdaki Siyasi Tarih  Sayfasına Bakmanızı Öneriyoruz.

  • Tarihte Bugün – 7 Ağustos
    Yazar Tarih Temmuz 30th, 2011 | Yorum Yok Yorum var

    7 Ağustos, Gregoryen Takvimi’ne göre yılın 219. (Artık yıllarda 220.) günüdür.

    ~ ~ ~ 7 Ağustos Tarihinde Yaşanan Olaylar ~ ~ ~
    626 – Konstantinopolis (İstanbul) kuşatması Avarlar ve Slavlar’ın yardımıyla kalktı.
    1794 – Pennsylvania’da çiftçiler, alkollü içkilere getirilen vergilere karşı isyan başlattı.
    1807 – İlk buharlı yolcu gemisi Clermont, New York-Albany arasında ilk seferini gerçekleştirdi.
    1919 – Erzurum Kongresi bitti.
    1936 – Yaşar Erkan, Berlin Olimpiyatları’nda grekoromen güreşte 61 kilo şampiyonu oldu.
    1955 – Sony’nin öncül kuruluşlarından “Tokyo Telecommunications Engineering” tarafından üretilen ilk transistörlü radyonun satışına Japonya’da başlandı.
    1960 – Fildişi Sahilleri bağımsızlığını ilan etti.
    1964 – Türk Hava Kuvvetleri’ne bağlı savaş uçakları Kıbrıs’ta Rum mevzilerini bombaladı.
    1966 – Michigan’ın Lansing kentinde ırkçı ayaklanmalar meydana geldi.
    1970 – Kaliforniya’da bir hakim (Harold Haley) mahkemede önce rehin alındı ve daha sonra öldürüldü. Amaç, göz altına alınan Kara Panter örgütü üyesi George Jackson’ı serbest bıraktırmaktı.
    1974 – İp cambazı Philippe Petit, Dünya Ticaret Merkezinin ikiz kuleleri arasında, yerden 417 m yükseklikte gösteri yaptı.
    1976 – Viking-2 uzay aracı Mars’ın yörüngesine yerleşti.
    1981 – The Washington Star gazetesi, 128 yıllık yayın hayatına son verdi.
    1982 – Ankara Esenboğa Havalimanı’na iki ASALA militanının düzenlediği saldırıda Ankara emniyet müdür yardımcısının yanı sıra 7 kişi yaşamını yitirdi, 72 kişi yaralandı.
    1982 – Artin Penik, ASALA terörünü protesto etmek için kendisini Taksim Meydanı’nda yaktı.
    1989 – Milli Piyango İdaresi ‘Kazı-Kazan’ oyununu başlattı.
    1990 – Kuveyt’in Irak birliklerince işgali üzerine, ABD “çöl Kalkanı” harekâtını başlattı. Savaş uçakları Suudi Arabistan’a gönderildi.
    1998 – Trabzon’un Köprübaşı ilçesinin Beşköy beldesinde meydana gelen sel felaketinde 47 vatandaş öldü.
    1998 – ABD’nin Kenya ve Tanzanya büyükelçilik binalarına yapılan bombalı saldırılarda 224 kişi öldü.

    ~ ~ ~ 7 Ağustos Tarihinde DOĞANLAR ~ ~ ~
    1942 – Billy Joe Thomas, şarkıcı
    1942 – Sigfried Held, Alman futbolcu ve teknik direktör
    1942 – Tobin Bell, ABD’li aktör
    1946 – John C. Mather, ABD’li astrofizikçi
    1958 – Bruce Dickinson, Iron Maiden grubunun vokalisti
    1960 – David Duchovny, ABD’li oyuncu
    1963 – Harold Perrineau Jr., ABD’li oyuncu
    1966 – Jimmy Wales, Wikimedia Vakfı’nın kurucusu
    1969 – Henrik DagÃ¥rd, İsveçli atlet
    1983 – Murat Dalkılıç, Türk pop şarkıcısı ve söz yazarı

    ~ ~ ~ 7 Ağustos Tarihinde ÖLENLER ~ ~ ~
    461 – Majorian (Iulius Valerius Maiorianus), Roma imparatoru (suikast) (d. 420)
    1616 – Vincenzo Scamozzi, İtalyan mimar (d. 1548)
    1848 – Jöns Jakob Berzelius, İsveçli kimyacı (d. 1779)
    1900 – Wilhelm Liebknecht, Alman Sosyal Demokrat Partisi’nin kurucusu (d. 1826)
    1921 – Aleksandr Blok, Rus şair, oyun yazarı (d. 1880)
    1938 – Konstantin Stanislavski, Rus tiyatro oyuncusu, yönetmen. (d. 1863)
    1941 – Rabindranath Tagore, Hintli yazar, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (d. 1861)
    1957 – Oliver Hardy, ABD’li sinema oyuncusu, Laurel ve Hardy’nin Hardy’si (d. 1892)
    1962 – Neveser Kökdeş, Türk besteci, güfteci, tamburi (d. 1904)
    1984 – Baha Gelenbevi, Türk fotoğraf sanatçısı, yönetmen, senarist (d. 1907)
    1987 – Nobusuke Kishi, Japon politikacı, başbakan (d. 1896)
    2005 – Peter Jennings, Kanada doğumlu haber spikeri (d. 1938)
    2009 – Bahadır Akkuzu, Kurtalan Ekspresi üyesi, gitarist ve besteci (d. 1945)

  • Tarihte Bugün – 6 Ağustos
    Yazar Tarih Temmuz 30th, 2011 | Yorum Yok Yorum var

    6 Ağustos, Gregoryen Takvimi’ne göre yılın 218. (Artık yıllarda 219.) günüdür.

    ~ ~ ~ 6 Ağustos Tarihinde Yaşanan Olaylar ~ ~ ~
    1661 – Portekiz ile Hollanda Cumhuriyeti arasında Hague Antlaşması imzalandı.
    1682 – II. Viyana Kuşatması ile sonuçlanacak savaş ilan edildi.
    1726 – Alman İmparatorluğu ve Rusya, Osmanlı’ya karşı ittifaka vardılar.
    1806 – Kutsal Roma Cermen İmparatorluğunun sonu.
    1824 – Simon Bolivar Junin (Peru) Savaşı’nda İspanyolları yendi.
    1825 – Bolivya, İspanya’dan bağımsızlığını kazandı.
    1890 – Elektrikli sandalyenin ilk kullanımı New York’taki Auburn hapishanesinde gerçekleşti.
    1914 – I. Dünya Savaşı: Sırbistan Almanya’ya, Avusturya da Rusya’ya savaş ilan etti.
    1915 – Kirte Bağları Muharebesi başladı.
    1926 – Gertrude Ederle, Manş Denizi’ni yüzerek geçen ilk kadın oldu.
    1945 – II. Dünya Savaşı’nda ABD tarafından Japonya’nın Hiroşima kentine atom bombası atıldı: 70.000 kişi o anda, onbinlerce insan da ileriki yıllarda radyasyon nedeniyle öldü.
    1960 – Küba Devrimi: ABD ambargosuna misilleme olarak, ülkedeki tüm Amerikan ve yabancı mülkiyet millîleştirildi.
    1962 – Jamaika bağımsızlığını kazandı.
    1997 – Kore havayollarına ait Boeing 747 tipi bir yolcu uçağı Guam’a inişe geçtiği sırada düştü: 228 kişi öldü.
    2007 – Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer tarafından Türkiye Cumhuriyeti’nin 60. Hükümetini kurmak üzere görevlendirildi.

    ~ ~ ~ 6 Ağustos Tarihinde DOĞANLAR ~ ~ ~
    1881 – Alexander Fleming, İskoçyalı bilim adamı (ö. 1955)
    1927 – Theodor Wagner, Avusturyalı eski futbolcu
    1928 – Andy Warhol, Amerikalı sanatçı (ö. 1987)
    1962 – Michelle Yeoh, çin-Malezyalı aktris
    1963 – Kevin Mitnick, Amerikalı hacker
    1969 – Elliott Smith, ABD’li müzisyen ve şarkıcı (ö. 2003)
    1972 – Geri Halliwell, Britanyalı şarkıcı
    1973 – Asia Carrera, ABD’li porno film oyuncusu
    1983 – Robin van Persie, Hollandalı futbolcu
    1981 – Abdul Kader Keita,Fildişi Sahilli Futbolcu
    1986 – Mehmet Akgün, Türk asıllı Alman futbolcu

    ~ ~ ~ 6 Ağustos Tarihinde ÖLENLER ~ ~ ~
    1637 – Ben Jonson, İngiliz yazar (d. 1572)
    1660 – Diego Velázquez, İspanyol ressam (d. 1599)
    1893 – Nabizade Nazım (d. 1862?)
    1959 – Preston Sturges, ABD’li film yönetmeni, senarist, oyun yazarı (d. 1898)
    1964 – Cedric Hardwicke, İngiliz sinema ve tiyatro oyuncusu, (d. 19 ޞubat, 1893)
    1969 – Theodor Adorno, Alman filozof, sosyolog, müzikolog ve kompozitör. (d. 1903)
    1973 – Fulgencio Batista, Küba devlet başkanı (d. 1901)
    1979 – Feodor Felix Konrad Lynen, Nobel ödüllü Alman biyokimyacı (d. 1911)
    1982 – Feridun Fazıl Tülbentçi, Türk gazeteci, şair, yazar, romancı (d. 1912)
    1982 – Samet Ağaoğlu, Azerbaycan doğumlu Türk yazar siyasetçi, eski bakan (d. 1909)
    1990 – Gordon Bunshaft, ABD’li bir mimar (d. 1909)
    1991 – ޞahpur Bahtiyar, ޞah Pehlevi dönemindeki İran’ın son başbakanı (Paris’te süikast) (d. 1915)
    1994 – Domenico Modugno, İtalyan şarkıcı ve söz yazarı (d. 1928)
    1997 – Eugène Guillevic, Fransız şair (d. 1907)
    2001 – Jorge Amado de Faria, Brezilyalı yazar (d. 1912)
    2002 – Edsger Dijkstra, Hollandalı bilgisayar mühendisi (d. 1930)
    2005 – Robin Cook, Britanyalı politikacı (d. 1946)
    2005 – İbrahim Ferrer, Kübalı müzisyen (Buena Vista Social Club) (d. 1927)
    2008 – Peri Han, sinema oyuncusu (d. 1934)


sitemap